V CSK 401/18

Sygn. akt V CSK 401/18 POSTANOWIENIE Dnia 28 lutego 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jan Górowski w sprawie z wniosku P. L. i D. L. przy uczestnictwie P. S.A. w K. o ustanowienie służebności przesyłu, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 28 lutego 2019 r., na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawców od postanowienia Sądu Okręgowego w G. z dnia 9 maja 2018 r., sygn. akt III Ca […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądza od wnioskodawców na rzecz uczestniczki kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. 2 UZASADNIENIE Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania jeżeli: w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Instytucja przedsądu, jak wynika z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, jest zgodna z normami konstytucyjnymi, a także z zaleceniami Rady Europy zezwalającymi na wprowadzenie środków eliminujących dostęp do sądu najwyższego szczebla. Skarga kasacyjna służy od prawomocnego orzeczenia, ma ograniczony zasięg, a jej podstawowym celem jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i twórczy wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa. Choć skarżąca wskazała na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, to nie występuje ta przesłanka przyjęcia jej do rozpoznania (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Zaskarżone skargą kasacyjną orzeczenie oczywiście narusza prawo, gdy jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, albo zostało wydane w wyniku błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest w sposób pewny i niewątpliwy z góry widoczne dla prawnika, bez potrzeby głębszej analizy jurydycznej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2003 r., I PKN 341/01, OSNP 2004, nr 6, poz. 100). W skardze nie zostały przytoczone wystarczające argumenty (wywód prawny) świadczące o kwalifikowanym naruszeniu prawa przez Sąd Apelacyjny. Przypomnieć należy, że jeżeli przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest stanowisko skarżącego, że jest ona oczywiście uzasadniona, to w uzasadnieniu wniosku powinien on zawrzeć wywód prawny wykazujący takie kardynalne naruszenie prawa (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2005 r., II CZ 89/2005, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 135, z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 2004/06, LEX nr 421035, z dnia 24 lutego 2006 r., 3 IV CSK 8/06, LEX nr 201037). Skarga kasacyjna takiego przekonywującego wywodu nie zawiera. Nie można uznać, że skarga zasługuje na przyjęcie, skoro argumenty w niej podniesione były już wielokrotnie rozważone z negatywnym skutkiem dla skarżących w podobnych sprawach rozpoznanych przez Sąd Najwyższy, w tym w wielu składach powiększonych. Oczywista zasadność skargi kasacyjnej nie może opierać się na subiektywnym przekonaniu skarżącego i nie może stanowić podstawy do podważenia wykładni prawa pozwalającej na zasiedzenie przez przedsiębiorstwo przesyłowe lub jego poprzednika prawnego służebności gruntowej, o treści i służebności przesyłu, w sytuacji istnienia ugruntowanej w tej materii linii orzecznictwa Sądu Najwyższego. Zgodzić się trzeba ze stanowiskiem zawartym w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że pełnomocnik skarżących składał skargę kasacyjną w podobnej sprawie, która postanowieniem z dnia 11 stycznia 2018 r., II CSK 552/17, nie została przyjęta do rozpoznania. Nieskuteczny jest zarzut naruszenia art. 64 Konstytucji w zw. z art. 1 protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. W świetle wyrażonych w nich zasad może nastąpić ograniczenie prawa własności wyłącznie mocą przepisów o randze ustawy i wymaganie to w sprawie jest spełnione. Poza tym normy prawne na jakich w tym wypadku opiera się ingerencja w prawo własności są wystarczająco dostępne precyzyjne i przewidywalne w stosowaniu. Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził niezgodności z Konstytucją żadnego z mających zastosowanie w sprawie przepisów i dotyczy to także powołanego w skardze postanowienia z dnia 17 lipca 2014 r., P 8/13, (OTK 2014, Nr 7, poz. 84). Powołany wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 3 czerwca 2014 r. nr 33081/11, LEX nr 1477695, dotyczy pozbawienia właściciela własności, gdy tymczasem powód nie został pozbawiony tego prawa. Nie można tu mówić o braku „wymaganej sprawiedliwej równowagi", skoro sporna linia energetyczna powstała w odległych czasach. Z tego też już względu brak podstawy do oceny jakoby doszło do naruszenia zasady proporcjonalności, którą w krajowym porządku konstytucyjnym wyraża art. 31 Konstytucji W postanowieniu z dnia 15 grudnia 4 1999 r., Ts 111 /99. (OTK Nr 1, poz. 23) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w sprawie zgodności z ustawą zasadniczą art. 172, art. 176 i art. 222 § 1 k.c. i między innymi zauważył, że to iż dany przepis przewiduje utratę własności wbrew woli dotychczasowego właściciela, nie oznacza samo przez się, że przewiduje on niezgodne z Konstytucją ograniczenie ochrony, którą objęta jest własność jako prawo konstytucyjne. Przede wszystkim jednak zasiedzeniem zajmował się w wyroku z dnia 28 października 2003 r., P 3/03 (OTK 2003, Nr 8, poz. 82). Wyjaśnił w nim, że stosownie do art. 64 ust. 2 Konstytucji własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej. Wskazał, że przepis ten dopełnia regulację zawartą w art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 Konstytucji, nawiązując do ogólnej normy art. 32 ust. 1 zd. 1 Konstytucji, statuującej zasadę równości. Podkreślił, że w myśl ugruntowanego kierunku wykładni zasada ta oznacza nakaz jednakowego traktowania podmiotów równych i podobnego traktowania podmiotów podobnych. Istotą regulacji zawartej w art. 64 ust. 2 Konstytucji jest zatem to, że ochrona własności i innych praw majątkowych nie może być różnicowana ze względu na charakter podmiotu danego prawa. Trybunał Konstytucyjny wskazał w nim także, że zasada równej dla wszystkich ochrony własności i innych praw majątkowych może podlegać dalszemu wartościowaniu w razie kolizji z innymi normami, zasadami lub wartościami konstytucyjnymi. Równość ta w obrębie określonej kategorii jurydycznej (np. danego typu prawa podmiotowego bez względu na jego podmiot) nie może być absolutyzowana i traktowana jako cel sam w sobie. Stanowisko takie prowadziłoby niejednokrotnie do rozwiązań sprzecznych z elementarnym poczuciem słuszności np. do zakwestionowania prawidłowości normy art. 174 k.c., chroniącej w sposób szczególny małoletniego właściciela nieruchomości. Zdaniem Trybunału, nie może też ulegać wątpliwości dopuszczalność różnicowania intensyfikacji ochrony prawnej w zależności od obiektywnie stwierdzalnych i relewantnych okoliczności o charakterze przedmiotowym (np. różny zakres ochrony własności nieruchomości i ruchomości, czy też określonych kategorii praw, bądź, wzmożony zakres ochrony prawnej dóbr kultury). 5 Zauważył także, że jeżeli dany przepis przewiduje utratę własności wbrew woli dotychczasowego właściciela, nie oznacza to samo przez się, iż przewiduje on niezgodne z Konstytucją ograniczenie ochrony, którą objęta jest własność jako prawo konstytucyjne (por. także postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 lutego 2003 r., Ts 148/03, OTK Nr 4, poz. 218). Wbrew stanowisku skarżących w sprawie nie doszło do naruszenia zasady przewidywalności stosowania norm wynikających z art. 285 § 2, art. 292 i 176 k.c. Jeszcze bowiem przed wejściem w życie kodeksu cywilnego Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 31 grudnia 1962 r., II CR 1006/62 (OSPiKA 1964, poz. 91) wskazał, że art. 33 pr. rzecz, stanowiący podstawę do ustanowienia postanowieniem służebności drogi koniecznej (obecnie art. 145 k.c.) ze względów społeczno- gospodarczych dopuszcza możliwość ustanowienia przez sąd odpowiedniej służebności gruntowej umożliwiającej doprowadzenie linii elektrycznej do nieruchomości, która nie jest przyłączona do sieci elektrycznej. Orzeczenie to spotkało się z pełną aprobatą doktryny. Taka wykładnia została przyjęta w okresie obowiązywania prawa rzeczowego, pomimo że przewidywało ono oprócz służebności osobistej i gruntowej, służebność na rzecz przedsiębiorcy (art. 175 pr. rzecz.). W drodze zatem nie budzącej wątpliwości wykładni w judykaturze i literaturze przesądzono wtedy, że może istnieć służebność przesyłowa jako służebność gruntowa. Następnie Sąd Najwyższy już w uchwale z dnia 3 czerwca 1965 r., III CO 34/65 (OSNC 1966, nr 7-8, poz. 109) wyjaśnił, że dopuszczalne jest ustanowienie przez sąd służebności gruntowej obciążającej nieruchomość mającą bezpośrednią łączność z siecią wodociągową i polegającej na doprowadzeniu do tej sieci przewodów wodociągowych do nieruchomości, która nie jest do sieci przyłączona i nie ma z nią bezpośredniej łączności. Także zatem na gruncie kodeksu cywilnego od początku jego obowiązywania przyjęto możliwość istnienia służebności przesyłu jako służebności gruntowej. Ma to istotne znaczenie, gdyż jak trafnie zauważono w piśmiennictwie dopuszczalność umownego i sądowego ustanowienia takiej służebności implikowała możliwość jej zasiedzenia na podstawie określonej w art. 292 k.c. (por. także np. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 1991 r., III CZP 73/91, OSNC 1992 Nr 6, poz. 53, wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 11 marca 2005 r., II CK 489/04, LEX nr 301735 i z dnia 31 maja 2006 r., IV CSK 149/05 LEX nr 258681 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2006 r., II CSK 119/06, M. Prawn. 2006, Nr 21, poz. 1128). Z tych względów, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). jw