V CSK 685/14

Sygn. akt V CSK 685/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 sierpnia 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Iwona Koper (przewodniczący) SSN Wojciech Katner SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca) w sprawie z powództwa J. S. i innych, przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "M." w W. o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę spółdzielni o jej podziale, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 6 sierpnia 2015 r., skargi kasacyjnej powodów: J. S., R. M., W. K., E. K. i H. B. od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 9 kwietnia 2013 r., oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale pozwanej Spółdzielni. Ustalił, że wszyscy członkowie tej Spółdzielni będący mieszkańcami osiedla przy ul. T. […] nabyli własność budynków mieszkalnych (segmentów) oraz prawo użytkowania wieczystego gruntu pod tymi budynkami, a majątkiem wspólnym 2 Spółdzielni pozostały jedynie działki gruntowe z drogą wewnętrzną na tym osiedlu. W ocenie Sądu I instancji osiedle przy ul. T. nie stanowi już jednostki organizacyjnej pozwanej, ponieważ za taką jednostkę nie można uznać kompleksu dróg wewnętrznych, który jako jedyny pozostał w majątku dotychczasowej Spółdzielni. W tej sytuacji Sąd ten uznał, że odpadła przesłanka z art. 108a § 1 Prawa spółdzielczego pozwalająca dokonać podziału spółdzielni, co uzasadniało oddalenie w całości powództwa. Apelacje Komisji Organizacyjnej oraz trojga powodów oddalił Sąd Apelacyjny, orzekając o kosztach postępowania apelacyjnego w postanowieniu z dnia 26 czerwca 2013 r. zmieniającym pierwotne rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. W ocenie Sądu Apelacyjnego osiedle przy ul. T., choć stanowi organizacyjnie wyodrębnioną całość, to przestało być jednostką pozwanej Spółdzielni i częścią jej majątku, a więc nie nadaje się do wyodrębnienia w tym trybie. Dokonanie podziału uznał ten Sąd za sprzeczne z celem istnienia spółdzielni mieszkaniowej (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych, dalej „u.s.m.”), a ponadto nie istnieje obowiązek pozwanej zarządzania mieniem jej członków nabytym na podstawie ustawy (art. 1 ust. 3 u.s.m.), ponieważ w przepisie tym chodzi o sytuacje, w których mieniem jest udział w częściach wspólnych budynku lub gruntu, a taki majątek w osiedlu przy ul. T. nie istnieje. Ponadto Sąd odwoławczy uznał, że opłaty ponoszone na podstawie art. 4 ust. 2 u.s.m. przez powodów na rzecz pozwanej są związane z istniejącym ciągle stosunkiem członkostwa w Spółdzielni, a jego wypowiedzenie skutkowałoby utratą związków z pozwaną, a więc i koniecznością ponoszenia opłat. Powodowie zaskarżyli wyrok Sądu Apelacyjnego w części, w której w punkcie 2) tego wyroku oddalono obie apelacje powodów. Zarzuty sformułowane w ramach drugiej podstawy kasacyjnej obejmują naruszenie art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c. wskutek nieodniesienia się do zarzutów, że określone działki o numerach 102/41, 76/17, 102/15, które nie są drogami dojazdowymi, ale położone są na obszarze osiedla przy ul. T. i zabudowane są segmentami strony pozwanej tworzą 3 jednostkę organizacyjną strony pozwanej, z którą związane są prawa majątkowe jej członków. Zarzuty błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego obejmują art. 108a Prawa spółdzielczego w zw. z art. 1 ust. 1, art. 4 i art. 52 u.s.m. wskutek wadliwego uznania braku przedmiotu nadającego się do wyodrębnienia z majątku pozwanej Spółdzielni, w sytuacji, w której prawa własności domów jednorodzinnych związane są z wyodrębnioną jednostką organizacyjną Spółdzielni w postaci jej majątku, którym jest prawo użytkowania dróg wewnętrznych, inne interesy wspólne, a także infrastruktura sieci wodno-kanalizacyjnej, możliwego do przejęcia przez nowoutworzoną w wyniku podziału spółdzielnię. Zarzut naruszenia art. 108a § 3 Prawa spółdzielczego uzasadniono jego niezastosowaniem i nieuwzględnieniem przy wykładni art. 108a § 1 tej ustawy, pomimo że odmowa podziału może nastąpić tylko w razie wystąpienia, określonych pierwszym z wymienionych, przepisów przeszkód do dokonania podziału. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący ponownie akcentują twierdzenie, że także nie będące drogami dojazdowymi działki 102/41, 76/17 i 102/15, które położone są również na obszarze osiedla przy ul. T., a będące przedmiotem użytkowania wieczystego pozwanej i zabudowane jej budynkami mieszkalnymi, stanowią składniki majątku pozwanej, z którymi bez wątpienia związane są prawa majątkowe członków strony pozwanej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzuty naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów procesowych nie dowodzą wykazania wystąpienia uzasadnionej drugiej podstawy kasacyjnej. Nieodniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów i nierozważenie ich doniosłości tylko wówczas przesądzałoby o wystąpieniu uzasadnionej drugiej postawy kasacyjnej, gdyby skarżący wykazał, że zarzucane naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.). Tymczasem twierdzenie skarżącej, że oprócz dróg dojazdowych także działki 102/41, 76/17 i 102/15, niebędące drogami dojazdowymi, nadal stanowią mienie strony pozwanej tworzące jej jednostkę organizacyjną, bo są przedmiotem prawa użytkowania wieczystego pozwanej, na których to gruntach posadowione są 4 budynki mieszkalne będące mieniem pozwanej, nie dowodzi zarazem tego, że z tym mieniem Spółdzielni związane są prawa majątkowe wszystkich jej członków, a w szczególności powodów będących nadal członkami pozwanej. Prawa i obowiązki majątkowe powodów będących właścicielami budynków i wieczystymi użytkownikami gruntów na których budynki ich są posadowione, związane są z tymi właśnie gruntami i budynkami, a nie z działkami o wskazanych w skardze kasacyjnej numerach, będących w użytkowaniu wieczystym pozwanej Spółdzielni i zabudowanych budynkami stanowiącymi przedmiot własności tej Spółdzielni. Tymczasem dla oceny wystąpienia ustawowych przesłanek dokonania podziału spółdzielni na podstawie art. 108a § 1 Pr. spółdzielczego nie jest istotne, aby prawa i obowiązki majątkowe wszystkich członków Spółdzielni były związane z wyodrębnioną organizacyjnie jednostką spółdzielni albo z częścią jej majątku nadającą się do takiego wyodrębnienia, ale tylko tych członków Spółdzielni, którzy występują z żądaniem podjęcia uchwały o podziale. Skarżący nie twierdzą, aby ich prawa i obowiązki majątkowe związane były z tą częścią majątku Spółdzielni, która obejmuje, nie będące drogami dojazdowymi, działki o określonych w skardze kasacyjnej numerach, a zatem zarzucane naruszenie wskazanych przepisów procesowych w podanym przez skarżących zakresie nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy oceny zarzutów naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego należało dokonać z uwzględnieniem ustalonego stanu faktycznego, przyjętego przez Sąd Apelacyjny za podstawę rozstrzygnięcia. Można zgodzić się ze skarżącymi, że ich prawa i obowiązki majątkowe związane są z tą częścią majątku Spółdzielni, która obejmuje działki stanowiące wewnętrzne drogi dojazdowe, a także tereny wspólne osiedla, w ciągu których położona jest infrastruktura sieci wodno-kanalizacyjnej i oświetleniowej. Jednakże sama ta okoliczność nie dowodzi wystąpienia wszystkich ustawowych przesłanek niezbędnych do podjęcia uchwały o podziale Spółdzielni na podstawie art. 108a § 1 Pr. spółdzielczego. Z mocy tego przepisu, poza wymogiem, aby prawa i obowiązki członków spółdzielni żądających dokonania podziału 5 związane były z wyodrębnioną organizacyjnie jednostką spółdzielni albo z częścią jej majątku nadającą się do takiego wyodrębnienia, niezbędne jest również, aby podział spółdzielni nastąpił w ten sposób, że z tej wyodrębnionej jednostki organizacyjnej albo z nadającej się do takiego wyodrębnienia części majątku zostanie utworzona nowa Spółdzielnia. Nie sposób przyjąć, aby przesłanka ta została spełniona w stanie faktycznym tej sprawy, ponieważ z części majątku pozwanej, nawet w razie uznania go za wyodrębnioną jednostkę organizacyjną, obejmującą prawo użytkowania wieczystego działek stanowiących wewnętrzne drogi dojazdowe i tereny wspólne z infrastrukturą sieci wodno-kanalizacyjnej i oświetleniowej, nie może zostać utworzona nowa spółdzielnia, mająca realizować cele i funkcje spółdzielni mieszkaniowej. Wykładnia dokonana przez Sąd Apelacyjny w odniesieniu do przepisu art. 108a ust. 1 Prawa spółdzielczego, a w jej konsekwencji uznanie braku podstaw do zastosowania tego przepisu w stanie faktycznym sprawy, okazała się uzasadniona, a zarzuty jego naruszenia należało ocenić jako nietrafne. Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut niezastosowania przez Sąd Apelacyjny przepisu art. 108a § 3 Prawa spółdzielczego. Jego zastosowanie uzasadnione jest jedynie wtedy, jeżeli spełnione zostały wszystkie przesłanki podjęcia uchwały o podziale spółdzielni, a określone w art. 108a § 1 wymienionej ustawy, a pomimo tego uchwała taka nie powinna zostać podjęta z przyczyn wskazanych w art. 108a § 3 Pr. spółdzielczego. Stosowanie ostatnio wymienionego przepisu jest zatem bezprzedmiotowe, jeżeli w ustalonym stanie faktycznym sprawy brak jest dostatecznych podstaw do podjęcia uchwały o podziale spółdzielni na podstawie art. 108a § 1 Prawa spółdzielczego. W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny zasadnie nie znalazł w ustalonym stanie faktycznym sprawy podstaw do zastosowania art. 108a § 4 Prawa spółdzielczego, a w konsekwencji zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługiwały na uwzględnienie, wobec czego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39814 k.p.c. 6