V CZ 21/12

Sygn. akt V CZ 21/12 POSTANOWIENIE Dnia 22 czerwca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Barbara Myszka (przewodniczący) SSN Anna Owczarek SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) w sprawie z powództwa G. K. przeciwko A. Ż. i in. , o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 22 czerwca 2012 r., zażalenia powódki na orzeczenie o kosztach, zawarte w punkcie 1 wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 22 listopada 2011 r., 1. zmienia zaskarżone postanowienie w ten sposób, że nie obciąża powódki poniesionymi przez pozwanego A. Ż. kosztami postępowania apelacyjnego, 2. zasądza od pozwanego A. Ż. na rzecz powódki 600 (sześćset) zł tytułem kosztów postępowania zażaleniowego. Uzasadnienie W zawartym w punkcie 1 sentencji wyroku z dnia 22 listopada 2011 r. postanowieniu, Sąd Apelacyjny– po rozpoznaniu apelacji powódki – zasądził od powódki na rzecz pozwanego A. Ż. 5 400 zł tytułem kosztów postępowania 2 apelacyjnego. Sąd odwoławczy w przeciwieństwie do Sądu Okręgowego, który oddalił powództwo i nie obciążył powódki kosztami procesu, nie znalazł podstaw do orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego na podstawie art. 102 k.p.c. Rzeczą strony jest – jak stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia – ocena zasadności orzeczenia, które zamierza zaskarżyć. Ponosi bowiem ryzyko, że z wniesieniem nieuzasadnionego środka odwoławczego wiążą się konsekwencje co do kosztów procesu, zwłaszcza gdy oderwana od realiów, jak w rozpoznawanej sprawie, wartość przedmiotu zaskarżenia ma wpływ na wysokość kosztów procesu. W zażaleniu pełnomocnik powódki zarzucił, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 102 k.p.c., albowiem powódka ze względu na sytuację życiową i majątkową nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 102 k.p.c., w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążyć jej w ogóle kosztami. W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się zgodnie, że przepis ten – stanowiąc wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 k.p.c.) – urzeczywistnia zasadę słuszności w orzekaniu o kosztach procesu. Nie konkretyzuje on pojęcia „wypadków szczególnie uzasadnionych”, pozostawiając ich kwalifikację, opartą na ocenie całokształtu okoliczności sprawy, sądowi (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 1973 r., II CZ 210/73 i z dnia 14 stycznia 1974 r., II CZ 223/73, niepubl.). Podstawę do jego zastosowania – jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 lutego 2011 r., V CZ 98/10 (niepubl.) – stanowią konkretne okoliczności danej sprawy, przekonujące o tym, że w danym przypadku obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu na rzecz przeciwnika byłoby niesłuszne, niesprawiedliwe. Stanowią je zarówno fakty związane z samym procesem jak i leżące poza nim, a dotyczące sytuacji życiowej, stanu majątkowego strony, które powinny być oceniane przede wszystkim z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego. Zatem przepis art. 102 k.p.c. powinien być zastosowany wówczas, gdy w okolicznościach danej sprawy 3 obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu przeciwnika byłoby niezgodne z zasadami słuszności. Z okoliczności sprawy, zwłaszcza dotyczących sytuacji życiowej i majątkowej skarżącej, wynika, że powódka, która ma 73 lata, jest inwalidką drugiej grupy i sprawuje opiekę na ubezwłasnowolnioną córką K., utrzymuje się z emerytury wynoszącej 1042,08 zł. Rację ma skarżąca, że z względu na sytuację życiową i majątkową nie jest w stanie w ogóle ponieść należnych pozwanemu A.Ż. kosztów postępowania apelacyjnego. Zaskarżone postanowienie należało zatem uznać za wydane z naruszeniem art. 102 k.p.c. w wyżej przedstawionym rozumieniu. Tej oceny nie zmieniają argumenty Sądu dotyczące sposobu zaskarżenia wyroku, ponieważ pomijają one okoliczność, że powódka działała w sprawie z adwokatem ustanowionym z urzędu. Nie ma podstaw prawnych do swoistego karania strony za działania profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3941 § 3 w związku z art. 39816 k.p.c. orzekł, jak w punkcie 1 sentencji postanowienia. Orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego jest oparte na art. 98 w związku z art. 3941 § 3, art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.). Koszty adwokata ustanowionego dla powodów z urzędu należało w zaistniałej sytuacji procesowej zasądzić na rzecz strony reprezentowanej przez niego, a nie bezpośrednio na rzecz adwokata. Pełnomocnik procesowy ustanowiony z urzędu może natomiast dochodzić realizacji swoich praw na podstawie art. 122 k.p.c. md