V CZ 58/18

Sygn. akt V CZ 58/18 POSTANOWIENIE Dnia 6 września 2018 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Wojciech Katner (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Anna Owczarek SSN Maria Szulc w sprawie z wniosku B. K. przy uczestnictwie S. P., M. P., K. S. i J. K. o podział majtku wspólnego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 6 września 2018 r., zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Okręgowego w O. z dnia 10 maja 2018 r., sygn. akt II Ca (...), 1) uchyla zaskarżone postanowienie 2) orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego, w tym o wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego z urzędu w tym postępowaniu pozostawia orzeczeniu kończącemu postępowanie w sprawie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 10 maja 2018 r. Sąd Okręgowy w O. odrzucił skargę kasacyjną wnioskodawczyni B. K. od postanowienia Sądu Okręgowego w O. z dnia 21 grudnia 2017 r. w sprawie z udziałem S. P., M. P., K. S. i J. K. o podział majątku wspólnego. Odrzucenie skargi nastąpiło ze względu na złożenie skargi po terminie określonym ustawowo. Według Sądu odpis postanowienia zaskarżonego skargą kasacyjną został doręczony skarżącej wnioskodawczyni na ręce jej ówczesnego 2 pełnomocnika z urzędu adwokata J. G. w dniu 26 stycznia 2018 r. zgodnie z jego wnioskiem, a więc skarga powinna być wniesiona do dnia 26 marca 2018 r., a została wniesiona przez nowego pełnomocnika z urzędu dopiero dnia 8 maja 2018 r. W zażaleniu nowo-ustanowiony pełnomocnik wnioskodawczyni z urzędu radca prawny A. K. zarzuciła Sądowi Okręgowemu naruszenie zaskarżonym postanowieniem art. 3985 § 1 w związku z art. 124 § 3 k.p.c. przez błędną jego wykładnię oraz art. 124 § 3 k.p.c. przez jego pominięcie i niezastosowanie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z przyznaniem kosztów postępowania, ewentualnie uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Istotą sprawy jest problem określenia początku terminu dwumiesięcznego do wniesienia skargi kasacyjnej od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji. W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy podszedł bardzo formalnie do zastosowanych przepisów, uważając, że skoro już doręczył wyrok Sądu II instancji wraz z uzasadnieniem pierwszemu pełnomocnikowi strony z urzędu, na jego wniosek, to doręczenie to stanowi początek terminu na wniesienie skargi także wobec nowego pełnomocnika z urzędu, ustanowionego znacznie później. Skarżąca zwlekała miesiąc z wystąpieniem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi kasacyjnej, nie zostało jednak wyjaśnione, w jakim celu dotychczasowy pełnomocnik z urzędu występował o odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem i dlaczego nie on stał się pełnomocnikiem z urzędu do wniesienia skargi. Nie ma to jednak wpływu na stwierdzenie, że pełnomocnictwo poprzedniego pełnomocnika wygasło wraz z zakończeniem postępowania w drugiej instancji oraz, że nowy pełnomocnik został wyznaczony trzy dni po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, licząc od doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem poprzedniemu pełnomocnikowi. Nowy pełnomocnik został wyznaczony dopiero 12 marca 2018 r., nie można mu zatem zarzucać, że nie wystąpił o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, gdyż mógł nie wiedzieć o pierwszym pełnomocnictwie i o dostarczeniu już orzeczenia z uzasadnieniem temu pierwszemu pełnomocnikowi. Z założenia można 3 uznać, że nie miał nawet jeszcze wówczas zdania, nie znając orzeczenia, czy skargę kasacyjną należy wnieść. Może się wszakże okazać, że nowy pełnomocnik znał wszystkie okoliczności, gdyż już z chwilą otrzymania informacji o powołaniu w tym charakterze mógł zapoznać się z aktami, a zatem mógł złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej; te wszystkie kwestie nie zostały w ogóle zbadane przez Sąd odrzucający skargę. Działając starannie, Sąd przesyłając orzeczenie po raz wtóry powinien powiadomić nowego pełnomocnika o wcześniejszym przekazaniu orzeczenia z uzasadnieniem i o trwającym biegu terminu na złożenie skargi. Nie chodzi tylko o to, co akcentuje Sąd i do czego miał on obowiązek w kwestii poinformowania o stanie sprawy nowego pełnomocnika, tylko co nakazywał uczynić rozsądek, mając na uwadze sytuację procesową strony postępowania. Sąd Okręgowy nieprawidłowo zinterpretował odpowiednie przepisy, zwłaszcza art. 124 § 3 k.p.c., który stanowi, że w razie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego na wniosek zgłoszony przed upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę, która zażądała doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem, sąd doręcza ustanowionemu adwokatowi lub radcy prawnemu orzeczenie z uzasadnieniem z urzędu, a termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia doręczenia pełnomocnikowi orzeczenia z uzasadnieniem. W dotychczasowym orzecznictwie Sąd Najwyższy jest dość surowy w interpretowaniu przepisów o wniesieniu skargi kasacyjnej, gdyż ma się do czynienia z terminem zawitym, a ponadto chodzi o nie szukanie ścieżek do wydłużania dwumiesięcznego terminu, co zwłaszcza jest dość łatwe w przypadku nowego pełnomocnictwa z urzędu wymaganego do wniesienia skargi kasacyjnej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2015 r., I CZ 98/14, nie publ.). Jednak to nie oznacza, aby nie dostrzegał uzasadnionych racji strony postępowania, znajdującej się w szczególnej sytuacji, skoro zarówno w obu instancjach przed sądami powszechnymi oraz przed Sądem Najwyższym jest zwolniona od kosztów sądowych i ma ustanawianych pełnomocników z urzędu. Dlatego w orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje przekonanie, zgodne z treścią art. 124 § 3 k.p.c. o początku biegu terminu do wniesienia skargi dopiero wraz z otrzymaniem przez pełnomocnika z urzędu orzeczenia wraz z uzasadnieniem (zob. postanowienia 4 Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2015 r., I PZ 11/15, nie publ.; z dnia 26 stycznia 2016 r., II PZ 16/15, nie publ; z dnia 28 stycznia 2016 r., II CSK 431/15, OSNC-ZD 2017, nr 1, poz. 10 i z dnia 13 grudnia 2017 r., III PK 5/17, nie publ.). Przywołane przez Sąd Okręgowy postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 1997 r., II CZ 35/97 (OSNC1997, nr 10, poz. 151) na poparcie stanowiska, że wyznaczenie pełnomocnika z urzędu w okolicznościach sprawy nie powinno mieć wpływu na termin wniesienia skargi wydaje się nieaktualne dla rozpoznawanej sprawy. Skoro kwestia terminu otrzymania postanowienia wraz z uzasadnieniem przez nowego pełnomocnika wnioskodawczyni ustanowionego z urzędu nie została wystarczająco zbadana w kontekście otrzymania tego postanowienia przez pierwszego pełnomocnika, któremu wygasło umocowanie z urzędu, zaskarżone postanowienie należało na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. uchylić, uwzględniając wniesione zażalenie; o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 398 k.p.c. jw