V CZ 74/18

Sygn. akt V CZ 74/18 POSTANOWIENIE Dnia 9 listopada 2018 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marta Romańska (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Paweł Grzegorczyk SSN Anna Kozłowska w sprawie z powództwa T. R. i R. C. przeciwko Z. G. i Uniwersytetowi (...) w W. o zapłatę, oraz z powództwa wzajemnego Z. G. przeciwko R. C. i T. R. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 9 listopada 2018 r., zażalenia powoda - pozwanego wzajemnego T. R. na postanowienie Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia 28 maja 2018 r., sygn. akt I ACa (...), 1) oddala zażalenie; 2) pozostawia rozstrzygnięcie o wynagrodzeniu pełnomocnika reprezentującego powoda T. R. z urzędu w orzeczeniu kończącym postępowanie kasacyjne. UZASADNIENIE Postanowieniem z 28 maja 2018 r. Sąd Apelacyjny w (...) odrzucił skargę kasacyjną powoda (pozwanego wzajemnie) T. R. od wyroku tego Sądu z 7 listopada 2017 r. w części dotyczącej rozstrzygnięcia o oddaleniu apelacji powoda 2 (pozwanego wzajemnie) R. C. od wyroku Sądu Okręgowego w W. z 22 stycznia 2015 r. Sąd Apelacyjny wskazał, że precyzyjne wyznaczenie zakresu zaskarżenia jest konstruktywnym elementem skargi kasacyjnej (art. 3981 pkt 1 k.p.c.), a niedochowanie tego warunku stanowi przyczynę jej odrzucenia a limine (art. 3986 § 2 k.p.c.) i uznał, że powód T. R. nie ma interesu prawnego w zaskarżaniu wyroku Sądu Okręgowego w części dotyczącej rozstrzygnięcia oddalającego apelację R. C. od wyroku Okręgowego w W. z 22 stycznia 2015 r., a powołał się przy tym na stanowisko Sądu Najwyższego, że od orzeczenia korzystnego dla skarżącego skarga kasacyjna nie przysługuje ze względu na brak pokrzywdzenia orzeczeniem (gravaminis). Jako podstawę rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny powołał art. 3986 § 2 k.p.c. W zażaleniu na postanowienie z 28 maja 2018 r. powód T. R. zarzucił, że zostało ono wydane z naruszeniem: - art. 199 § 1 k.p.c. przez oparcie rozstrzygnięcia na nieuregulowanej ustawowo przesłance gravaminis i odrzucenie jego skargi kasacyjnej w warunkach, gdy kodeks postępowania cywilnego nie dopuszcza odrzucenia środka zaskarżenia na innej niż ustawowa podstawie, a taka w sprawie nie zachodzi; - art. 72 § 2 k.p.c. przez odrzucenie skargi w części dotyczącej współuczestnika koniecznego, a zatem uznanie, że sprawa może się toczyć osobno dla obu skarżących; - art. 6 § 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka oraz art. 31 ust. 3 w zw. z art. 45 ust. 1 i 77 ust. 2 Konstytucji ze względu na odrzucenie skargi kasacyjnej na podstawie nieprzewidzianej ustawą i przez to ograniczenie praw skarżącego. Powód T. R. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 1. Przedmiot rozstrzygnięcia, którego dotyczą wniesione skargi kasacyjne musi być oznaczony na podstawie żądań pozwów rozpoznanych przez Sądy w niniejszej sprawie. Z motywów wydanych w niej wyroków wynika, że w sprawie tej powodowie R. C. i T. R. początkowo wnieśli od zasądzenie na ich rzecz, jako wspólników spółki cywilnej od pozwanego Z. G. kwoty 86.026 zł z ustawowymi odsetkami od dnia złożenia pozwu, jako odszkodowania za szkodę wyrządzoną im 3 przez pozwanego w rezultacie pozbawienia ich możliwości prowadzenia działalności gospodarczej na opisanej nieruchomości. W piśmie procesowym z 20 czerwca 2005 r. powodowie rozszerzyli żądanie rzeczowo i podmiotowo, domagając się zasądzenia od pozwanego Z. G. solidarnie na ich rzecz dalszej kwoty 547.200 zł z odsetkami ustawowymi od dnia rozszerzenia powództwa, jako odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez pozwanego Z. G. oraz wnieśli o zasądzenie na ich rzecz od pozwanego Akademii (...) w W. solidarnie na ich rzecz kwoty 361.375 zł tytułem zwrotu nakładów koniecznych poczynionych na opisanej nieruchomości. Powodowie wnieśli jednocześnie na podstawie art. 194 § 3 k.p.c. o wezwanie do udziału w sprawie Akademii (...) w W. (obecnie Uniwersytet (…) w W.). W toku procesu powodowie T. R. i R. C. zmieniali te pierwotnie zgłoszone przeciwko Z. G. żądania. Ostatecznie żądanie będące przedmiotem rozstrzygnięcia Sądów obu instancji złożone było z dwóch części. Pierwsze z nich, wywodzone z art. 415 k.c., dotyczyło zasądzenia solidarnie na rzecz powodów kwoty 8.774 zł, jako odszkodowania za szkodę polegającą na uniemożliwieniu powodom przez Z. G. w okresie od 29 września 2001 r. do 15 kwietnia 2002 r. korzystania z nieruchomości, na której powodowie prowadzili działalność gospodarczą. Obok powyższej kwoty R. C. w 2014 r. zażądał zasądzenia od pozwanego Z. G. na jego rzecz kwoty 243.486 zł z ustawowymi odsetkami od 4 kwietnia 2014 r., jako odszkodowania za szkodę polegającą na uniemożliwieniu mu jako właścicielowi obiektów kubaturowych na nieruchomości, swobodnego dysponowania nimi w okresie, w którym wykonalny był prawomocny wyrok Sądu Rejonowego wydany w sprawie o naruszenie posiadania (I C (...)), tj. od 1 czerwca 2005 r. do 18 grudnia 2007 r. W sprawie 1C (...) Z. G. wniósł o zasądzenie od pozwanych T. R. i R. C. solidarnie opłat za korzystanie z nieruchomości za okres od 1 grudnia 2002 r. do 30 września 2014 r. w łącznej kwocie wyliczonej w ostatniej fazie procesu na 340.721,50 zł, powiększonych o odsetki ustawowe zgodnie z przedstawionym wyliczeniem. 4 Zarządzeniem z 8 czerwca 2006 r. przewodniczący w Sądzie Okręgowym w W. połączył sprawę 1 C (...) do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą z powództwa R. C. i T. R. przeciwko pozwanemu Z. G. oraz Uniwersytetowi (...) w W. Wyrokiem z 22 stycznia 2015 r. (I C (…)) Sąd Okręgowy w W.: w pkt I oddalił powództwo T. R. i R. C. przeciwko Uniwersytetowi (...) w W., w pkt III oddalił powództwo T. R. i R. C. przeciwko Z. G. o zasądzenie solidarnie na ich rzecz kwoty 8.774 zł z odsetkami ustawowymi od 15 kwietnia 2002 r.; w pkt IV oddalił powództwo R. C. przeciwko Z. G. o zasądzenie kwoty 243.486 zł z odsetkami ustawowymi od 4 kwietnia 2014 r.; w pkt V umorzył postępowanie w części obejmującej żądanie zasądzenia na rzecz T. R. i R. C. od Z. G. kwoty 538.426 zł; w pkt VI umorzył postępowanie w części obejmującej żądanie zasądzenia na rzecz R. C. od Z. G. kwoty 202.914 zł, w pkt VII - orzekając w przedmiocie żądania zgłoszonego przez Z. G. - zasądził solidarnie od T. R. i R. C. na rzecz Z. G. kwotę 334.282,25 zł z ustawowymi odsetkami od oznaczonych kwot i dat; w pkt VIII umorzył postępowanie w części obejmującej żądanie zasądzenia od T. R. i R. C. na rzecz Z. G. kwoty 778.141,75 zł, w pkt IX oddalił w pozostałym zakresie powództwo Z. G. przeciwko T. R. i R. C. Apelację od wyroku Sądu Okręgowego z 22 stycznia 2015 r. wywiódł R. C., zaskarżając go w całości w punktach I - VI oraz VII (omyłkowo oznaczonym w apelacji jako pkt VIII) i IX oraz w pkt VIII, o tyle, o ile Sąd nie umorzył w nim postępowania obejmującego żądania zasądzenia od T. R. i R. C. na rzecz Z. G. kwoty 1.541.597,90 zł. Apelację od wyroku Sądu Okręgowego z 22 stycznia 2015 r. wywiódł również T. R., zaskarżając go w całości co do rozstrzygnięcia w pkt: I, II, III, IV, V, VII oraz w części, co do rozstrzygnięcia w pkt VIII, o tyle, o ile Sąd nie umorzył w nim postępowania obejmującego żądania zasądzenia od R. C. i T. R. na rzecz Z. G. kwoty co najmniej 1.561.040,90 zł oraz w pkt IX, o tyle, o ile Sąd nie oddalił w nim powództwa Z. G. przeciwko T. R. i R. C. o zasądzenie kwoty 340.721,50 zł. Wyrokiem uzupełniającym z 18 lutego 2016 r. Sąd Okręgowy w O. oddalił powództwo R. C. i T. R. obejmujące żądanie zasądzenia na ich rzecz solidarnie od Z. G. kwoty 86.026 zł z odsetkami ustawowymi od 15 kwietnia 2002 r. oraz 5 powództwo R. C. o zasądzenie od Z. G. kwoty 243.486 zł z odsetkami ustawowymi od 4 kwietnia 2014 r. Apelacje od wyroku uzupełniającego Sądu Okręgowego z 18 lutego 2016 r. wnieśli obaj powodowie i zaskarżyli ten wyrok w całości. Apelacje te zostały rozpoznane wyrokiem Sądu Apelacyjnego w (...) i oddalone, a od orzeczenia tego powodowie wnieśli skargi kasacyjne, w których wyrok ten zaskarżyli w całości. Apelacje powodów i pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego z 22 stycznia 2017 r. zostały rozpoznane wyrokiem Sądu Apelacyjnego w (…) z 7 listopada 2017 r. i oddalone. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego z 7 listopada 2017 r. wniósł R. C. i wskazał w niej, że wyrok skarży w całości. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego z 7 listopada 2017 r. wniósł także T. R. i wskazał w niej, że wyrok skarży w całości. Sąd Apelacyjny postanowieniem z 17 maja 2018 r. odrzucił skargę kasacyjną R. C. od wyroku z 7 listopada 2017 r. o tyle, o ile zakresem swoim obejmuje oddalenie apelacji T. R., a zaskarżonym niniejszym zażaleniem postanowieniem z 28 maja 2018 r. odrzucił skargę kasacyjną T. R. o tyle, o ile zakresem swoim obejmuje oddalenie apelacji R. C. 2. Nie sposób zgodzić się z zarzutami zażalenia od postanowienia z 28 maja 2017 r., jakoby związek pomiędzy żądaniami zgłoszonymi przez T. R. i R. C. miał decydować o konieczności uznania łączącej ich procesowej więzi za współuczestnictwo konieczne w rozumieniu art. 72 § 2 k.p.c. Przepis ten dotyczy bowiem takiej materialnoprawnej więzi między kilkoma osobami, że sprawa przeciwko nim może toczyć się tylko łącznie i tego rodzaju współuczestnictwo ma charakter konieczny. W niniejszej sprawie powodów łączy wprawdzie więź materialnoprawna, ale tego rodzaju, że w żądaniu, o którym orzekł Sąd Okręgowy w wyroku z 22 stycznia 2017 r. dochodzili od Z. G. kwoty 8.774 zł z odsetkami ustawowymi od 15 kwietnia 2002 r., jako wierzyciele solidarni, nie zaś do ich majątku wspólnego. O takim też żądaniu zgłoszonym przez powodów orzekł Sąd Okręgowy powołanym wyrokiem. W nauce i orzecznictwie nie ma żadnych wątpliwości co do tego, że więź łącząca wierzycieli solidarnych ma charakter materialnoprawny, a w procesie 6 decyduje o istnieniu pomiędzy nimi współuczestnictwa materialnego, jednak zwykłego, uregulowanego w art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c., nie zaś koniecznego, o jakim mowa w art. 72 § 2 k.p.c. Każdy współuczestnik działa w postępowaniu w imieniu własnym (art. 73 § 1 k.p.c.) (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2013 r., V CNP 84/12, nieopubl.). Tak też działali w sprawie obaj powodowie, czego wyrazem było zresztą złożenie przez nich osobnych skarg kasacyjnych od wyroku z 7 listopada 2017 r. Dopuszczalność tych skarg kasacyjnych musi być oceniona zatem odrębnie dla każdego z powodów, stosownie do zgłoszonego przez każdego z nich żądania, którego dotyczył wyrok z 7 listopada 2017 r. Nie sposób zaakceptować tezy żalącego się, jakoby odrzucenie skargi kasacyjnej wniesionej przez niego w części, w jakiej skarga ta miałaby dotyczyć rozstrzygnięcia odnoszącego się do żądania zgłoszonego przez drugiego z powodów, miałby godzić w prawo do sądu żalącego się, mające podstawę zarówno w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, jak i w Konstytucji. Trzeba podkreślić, że publiczne prawo podmiotowe, jakim jest prawo do sądu, zostało przez ustawodawcę zadeklarowane w Konstytucji i skonstruowane w realizujących jej postanowienia ustawach zwykłych, jako instrument dla ubiegania się o ochronę własnego interesu prawnego korzystającego z tego prawa podmiotu (strony postępowania, której dotyczy orzeczenie w rozumieniu art. 3981 § 1 k.p.c.), nie zaś jako środek zabiegania o prawa cudze, czy też realizowania interesu publicznego. Tylko podmioty instytucjonalne, mające status organów państwa powołanych do podejmowania działań nastawionych na ochronę praworządności lub praw człowieka i obywatela mogą inicjować postępowania i wnosić środki zaskarżenia w sprawach „cudzych". Podejmują te działania z uwagi na przypisaną im sferę kompetencji, nie zaś w związku z wykonywaniem prawa do sądu, czy do zaskarżenia orzeczeń. Powód realizował w niniejszej sprawie swoje prawo do sądu w związku ze zgłoszeniem m.in. żądania zasądzenia od Z. G. kwoty 8.774 zł z odsetkami ustawowymi od 15 kwietnia 2002 r., jako - jak podał - uprawniony do tego świadczenia solidarnie z R. C. Ocena zasadności tego żądania została przez Sąd Okręgowy wyrażona w wyroku z 22 stycznia 2017 r., a ocena zasadności apelacji 7 powoda od tego rozstrzygnięcia - w wyroku Sądu Apelacyjnego z 7 listopada 2017 r. To żądanie spośród rozstrzygniętych w obu powołanych tu wyrokach dotyczy sprawy powoda, w której może on składać środki zaskarżenia, działając na swoją rzecz. Powód R. C. może te środki składać na swoją rzecz, w tym też w odniesieniu do żądania zapłaty, które zgłosił przeciwko Z. G. samodzielnie. Osądzoną przytoczonymi wyżej wyrokami sprawą dotyczącą T. R. była też wszczęta przeciwko niemu, jako dłużnikowi solidarnemu z R. C., sprawa z powództwa Z. G. o zapłatę kwoty 334.282,25 zł z ustawowymi odsetkami od oznaczonych kwot i dat. Kwota ta została zasądzona wyrokiem Sądu Okręgowego z 22 stycznia 2017 r. solidarnie od T. R. i R. C. na rzecz powoda Z. G. Każdy z dłużników solidarnych wymienionych w tym orzeczeniu mógł je kwestionować wyłącznie w odniesieniu do swojej osoby w apelacji, a gdyby tego nie uczynił, to przed sądem apelacyjnym możliwe było rozpoznanie sprawy także na rzecz współuczestnika, który wyroku nie zaskarżył (art. 378 § 2 k.p.c.). Nie oznacza to jednak, że każdy z dłużników solidarnych może wnieść skargę kasacyjną od wyroku sądu drugiej instancji oddalającego jego apelację od zasądzającego świadczenie wyroku sądu pierwszej instancji w imieniu własnym i na swoją korzyść, ale też w imieniu współdłużnika i na jego korzyść. Jest to konsekwencją nie tyle nawet odwołania się do poglądu wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasadzie prawnej - z 15 maja 2014 r., III CZP 88/13 (OSNC 2014, nr 11, poz. 108) o braku pokrzywdzenia orzeczeniem, co założenia, że prawo do sądu i do zaskarżenia orzeczeń ma być realizowane we własnej sprawie skarżącego, a zatem od tego orzeczenia, które dotyczy jego samego i o tyle, o ile go ono dotyczy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3941 § 2, art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w pkt 1. Sąd Najwyższy nie przyznał pełnomocnikowi wynagrodzenia za oczywiste niezasadnie złożone zażalenie, gdyż ustanowiony został do reprezentowania powoda w postępowaniu kasacyjnym, na co składa się obowiązek podjęcia wszystkich czynności koniecznych do prawidłowego wniesienia tego środka zaskarżenia. Wynik postępowania kasacyjnego zadecyduje o odpowiedzialności za jego koszty. 8 jw