V K 187/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia P. Ławacz.Sędziowie: J. Matysiak (sprawozdawca), F. Karolus.Prokurator: T. Garlicki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Antoniego N. oskarżonego z art. 2 § 2 lit. b) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), po rozpoznaniu założonej przez Generalnego Prokuratora PRL rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy - Ośrodek Zamiejscowy w Toruniu z dnia 17 października 1961 r., na zasadzie art. 394-396, 400, 384 pkt 2 k.p.k.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że niezależnie od wymierzonej oskarżonemu kary więzienia i grzywny zarządził umieszczenie tegoż w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych, jako przestępcy, którego pozostawanie na wolności grozi niebezpieczeństwem porządkowi prawnemu (art. 80 § 1 k.k.).Wyrokiem Sądu Powiatowego we Włocławku z dnia 23 lutego 1961 r. Antoni N. z mocy art. 2 § 2 lit. b) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) skazany został na 3 lata więzienia i 4.000 zł grzywny z pozbawieniem praw na lat 3 za to, że w nocy z 23 na 24 października 1959 r. w N., usunąwszy przeszkody w postaci sztab żelaznych i kłódek umocowanych przy drzwiach, wdarł się do sklepu spożywczego nr 19 Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w C. i zabrał w celu przywłaszczenia na szkodę tejże Spółdzielni gotówkę w sumie około 4.300 zł.Od tego wyroku założył rewizję oskarżony przez swego obrońcę, który zarzucił sądowi I instancji obrazę przepisów prawa procesowego wskutek niesłusznego oddalenia wniosku o zbadanie stanu zdrowia oskarżonego przez lekarzy psychiatrów i wniósł o uchylenie wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy - Ośrodek Zamiejscowy w Toruniu zarządził zbadanie oskarżonego przez lekarzy psychiatrów, którzy na rozprawie rewizyjnej w dniu 17 października 1961 r. wydali opinię, że Antoni N. jest osobnikiem niedorozwiniętym umysłowo na poziomie głębszego debilizmu, a w związku z tym jego zdolność do rozumienia znaczenia czynu i do pokierowania własnym postępowaniem była obniżona w znacznym stopniu (art. 18 § 1 k.k.).Ponadto biegli na pytanie sądu oświadczyli, że oskarżony może się w dalszym ciągu dopuszczać podobnych czynów w związku z niedorozwojem umysłowym i z tego względu należy go uznać za niebezpiecznego dla porządku prawnego.W związku z tą opinią biegłych lekarzy psychiatrów obecny na rozprawie rewizyjnej prokurator wniósł o zastosowanie względem oskarżonego przepisu art. 80 § 1 k.k. i o umieszczenie go w zamkniętym zakładzie leczniczym.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 17 października 1961 r. zmienił zaskarżony wyrok Sądu I instancji w części dotyczącej kary w ten sposób, że na mocy art. 18 § 1 i 59 lit. b) k.k. wymierzył oskarżonemu Antoniemu N. przy zastosowaniu nadzwyczajnego złagodzenia karę 1 roku i 6 miesięcy więzienia oraz 1.000 zł grzywny, nie orzekając o zastosowaniu przepisu art. 80 § 1 k.k.W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że wniosku prokuratora o zarządzenie umieszczenia oskarżonego w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych nie uwzględnił dlatego, iż wyrok Sądu I instancji zaskarżony został wyłącznie na korzyść oskarżonego.Powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy - Ośrodek Zamiejscowy w Toruniu zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL, zarzucając: obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 80 § 1 k.k., przez odstąpienie od umieszczenia oskarżonego Antoniego N. w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych pomimo uznania go za przestępcę mającego zmniejszoną zdolność kierowania postępowaniem, którego (tj. oskarżonego) pozostawienie na wolności zagraża porządkowi prawnemu.Podnosząc powyższy zarzut w myśl przepisów art. 384 pkt 2 k.p.k., Prokurator Generalny PRL wniósł: o zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy - Ośrodek Zamiejscowy w Toruniu z dnia 17 października 1961 r. w sprawie z oskarżenia Antoniego N. przez orzeczenie - niezależnie od wymierzonej mu kary więzienia i grzywny - umieszczenia tegoż Antoniego N. w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych jako przestępcy, którego pozostawanie na wolności zagraża porządkowi prawnemu.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Rewizja Prokuratora Generalnego PRL jest słuszna.Zakaz reformationis in peius nie pozwala zwiększyć oskarżonemu kary wymierzonej w I instancji w wypadku, gdy nie została założona rewizja na jego niekorzyść. Jednakże umieszczenie oskarżonego, uznanego za posiadającego zmniejszoną poczytalność (art. 18 § 1 k.k.), w zakładzie dla psychicznie chorych, gdy pozostawanie jego na wolności zagraża porządkowi prawnemu, nie stanowi orzeczenia o karze, lecz jest środkiem zabezpieczającym, który ma na celu nie tylko zabezpieczenie społeczeństwa przed przestępną działalnością skazanego w przyszłości, ale także leczenie oskarżonego, co nie stanowi pogorszenia, lecz polepszenie doli sprawcy.Wychodząc z tych założeń Sąd Najwyższy wypowiedział się już (wyrok z dnia 3 sierpnia 1960 r. w sprawie IV K 396/60), że orzeczenie przez sąd rewizyjny w stosunku do oskarżonego, mającego poczytalność zmniejszoną (art. 18 § 1 k.k.) i skazanego w I instancji tylko na karę pozbawienia wolności, umieszczenia go w zamkniętym zakładzie leczniczym stosownie do przepisu art. 80 § 1 k.k. - nie stanowi naruszenia zakazu reformationis in peius, chociażby rewizję od wyroku założył tylko oskarżony.Skoro Sąd Wojewódzki w sprawie niniejszej zgodnie z opinią biegłych ustalił, że zachodzą warunki niezbędne do zastosowania art. 80 § 1 k.k., ale zajął błędne stanowisko, że wobec braku rewizji na niekorzyść oskarżonego orzeczenie Sądu II instancji o umieszczeniu go w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych stanowiłoby obrazę zasady niedopuszczalności reformationis in peius - to należało orzec, zgodnie z wnioskiem rewizji nadzwyczajnej, jak w sentencji wyroku.