V K 836/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Dziowgo.Sędziowie: K. Wagner, P. Ławacz (sprawozdawca).Prokurator: I. Jakubiec.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Piotra J., Franciszka Kazimierza N., Adama K., Tadeusza Franciszka S., oskarżonych z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), po rozpoznaniu założonej przez Ministra Sprawiedliwości rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Powiatowego dla m. Łodzi z dnia 25 maja 1961 r., na podstawie art. 394-396, 383 pkt 3, 388 § 1 k.p.k.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.1. Piotr J. oskarżony został o to, że:a) jako kierowca samochodu ciężarowego Państwowej Komunikacji Samochodowej w Ł., przez fikcyjne wypełnienie karty drogowej, wyłudził na szkodę Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego w Ł. łącznie kwotę 1.680 zł, dokonując 19 nielegalnych przewozów prowadzonym przez siebie samochodem PKS różnych materiałów dla osób prywatnych i wykazując te przewozy w karcie drogowej jako wykonane na rzecz wyżej wspomnianego Przedsiębiorstwa,b) działając w tym samym charakterze i w ten sam sposób jak w punkcie a), wyłudził na szkodę Miejskiego Przedsiębiorstwa Robót Drogowych w Ł. kwotę 120 zł, fikcyjnie wykazując w karcie drogowej dokonany w tymże dniu nielegalnie przewóz dla osoby prywatnej jako wykonany na rzecz wyżej wymienionego Przedsiębiorstwa,tj. o czyny przewidziane w art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228);2. Franciszek N. oskarżony został o to, że:a) jako kierowca samochodu ciężarowego PKS w Ł., przez fikcyjne wypełnienie karty drogowej, wyłudził na szkodę Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego w Ł. łącznie kwotę 1.510 zł, dokonując 18 nielegalnych przewozów prowadzonym przez siebie samochodem PKS różnych materiałów dla osób prywatnych i wykazując te przewozy w kartach drogowych jako wykonane na rzecz wyżej wymienionego Przedsiębiorstwa,b) działając w tym samym charakterze i w ten sami sposób jak w punkcie a), wyłudził na szkodę Miejskiego Przedsiębiorstwa Robót Drogowych w Ł. łącznie kwotę 640 zł, fikcyjnie wykazując w kartach drogowych 6 nielegalnych przewozów wykonanych dla osób prywatnych jako wykonanych na rzecz wyżej wymienionego Przedsiębiorstwa,c) działając w tym samym charakterze i w ten sarn sposób jak w pkt a), wyłudził na szkodę ŁZBM nr 1 w Ł. łączna sumę 240 zł, fikcyjnie wykazując w kartach drogowych dwa nielegalne przewozy wykonane dla osób prywatnych jako dokonane na rzecz wyżej wymienionego Przedsiębiorstwa,tj. o czyny przewidziane w art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228);3. Adam K. oskarżony został o to, że:a) jako kierowca samochodu ciężarowego PKS w Ł., przez fikcyjne wypełnienie karty drogowej, wyłudził na szkodę MPRD w Ł. łącznie 720 zł, dokonując 8 nielegalnych przewozów prowadzonym przez siebie samochodem PKS różnych materiałów dla osób prywatnych i wykazując te przewozy w kartach drogowych jako wykonane na rzecz wyżej wymienionego Przedsiębiorstwa,b) działając w tym samym charakterze i w ten sam sposób jak w punkcie a), wyłudził na szkodę ŁPRD w Ł. łącznie kwotę 320 zł, fikcyjnie wykazując w kartach drogowych 4 nielegalne przewozy wykonane dla osób prywatnych jako dokonane na rzecz wyżej wymienionego Przedsiębiorstwa,c) działając w tym samym charakterze i w ten sam sposób jak w punkcie a), wyłudził na szkodę Miejskiego Przedsiębiorstwa Transportu i Sprzętu Budowlanego w Ł. łącznie kwotę 160 zł, fikcyjnie wykazując w kartach drogowych nielegalne przewozy dla osób prywatnych jako dokonane na rzecz wyżej wymienionego Przedsiębiorstwa,d) działając w ten sam sposób i w tym samym charakterze jak w punkcie a), wyłudził na szkodę Spółdzielni Pracy "B" w Ł. kwotę 120 zł, fikcyjnie wykazując w karcie drogowej dokonany nielegalnie przewóz dla osoby prywatnej jako wykonany na rzecz wyżej wymienionej Spółdzielni,e) działając w tym samym charakterze i w ten sam sposób jak w punkcie a), wyłudził na szkodę LPO w Ł. kwotę 80 zł, fikcyjnie wykazując w karcie drogowej dokonany nielegalnie przewóz dla osoby prywatnej na rzecz wyżej wymienionego Przedsiębiorstwa,tj. o czyny przewidziane w art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228);4. Tadeusz S. oskarżony został o to, że:a) jako kierowca samochodu ciężarowego Państwowej Komunikacji Samochodowej w Ł., przez fikcyjne wypełnienie karty drogowej, wyłudził na szkodę Miejskiego Przedsiębiorstwa Transportu i Sprzętu Budowlanego w Ł. łącznie kwotę 960 zł, dokonując 11 nielegalnych przewozów prowadzonym przez siebie samochodem PKS różnych materiałów dla osób prywatnych i wykazując te przewozy w kartach drogowych jako wykonane na rzecz wyżej wymienionego Przedsiębiorstwa,b) działając w tym samym charakterze i w ten sam sposób jak w punkcie a), wyłudził na szkodę Przedsiębiorstwa Budownictwa Miejskiego nr 3 w Ł. kwotę 120 zł, fikcyjnie wykazując w karcie drogowej dokonany w tymże dniu nielegalny przewóz dla osoby prywatnej jako wykonany na rzecz wyżej wymienionego Przedsiębiorstwa,tj. o czyny przewidziane w art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228).Wyrokiem z dnia 25 maja 1961 r. Sąd Powiatowy dla m. Łodzi uniewinnił oskarżonych od popełnienia zarzuconych im czynów.Wyrok ten stał się prawomocny.Od powyższego wyroku Minister Sprawiedliwości założył rewizję nadzwyczajną na niekorzyść oskarżonych i zarzucając wyrokowi błędną ocenę okoliczności faktycznych, polegającą na nierozważeniu całokształtu materiału dowodowego sprawy, wskutek czego Sąd niesłusznie oskarżonych uniewinnił, wnosił - na podstawie art. 383 pkt 3 k.p.k. oraz 394-396 k.p.k. - o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.Sąd Powiatowy wydał w sprawie niniejszej wyrok uniewinniający oskarżonych, mając wątpliwości: a) co do winy oskarżonych oraz b) co do kwalifikacji prawnej zarzuconych im czynów.Ad a). Słusznie zarzuca rewizja, że Sąd Powiatowy nie rozważył należycie zebranego w sprawie materiału dowodowego. W szczególności nie można podzielić poglądu wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jakoby uzupełnienie zebranego w sprawie materiału było niemożliwe. Sąd przesłuchał w charakterze świadka jednego z portierów, Michała F., który wyraźnie stwierdził, że nie tylko sprawdzał wywożony towar, ale również i to, że wpisywał na przepustce numer rejestracyjny wozu nie z karty WZ, ale z samochodu. Jeżeli, zdaniem Sądu, zebrane dowody nie były wystarczające, należało przesłuchać pozostałych 3 portierów, z akt sprawy bowiem nie wynika, aby przesłuchanie ich było niemożliwe. Należy zauważyć, że w toku dochodzenia przesłuchany został w charakterze świadka drugi portier, Stanisław D., który zeznawał podobnie jak świadek F., jednakże Sąd I instancji świadka Stanisława D. ani nie przesłuchał na rozprawie sądowej, ani też zeznań jego nie ujawnił na rozprawie.Również słusznie zarzuca rewizja, że zeznania portierów należałoby ocenić i powiązać z zapisami na asygnatach "WZ" i na przepustkach dotyczących numeru rejestracyjnego samochodu, biorąc nadto pod uwagę, że wypadki wątpliwe zostały wyłączone z materiału dowodowego oraz że dozorcy (portierzy) i dyrektor ŁCHMB oświadczyli kontrolerom, iż wiernie rejestrowano faktyczne numery rejestracyjne samochodów.Nie bez słuszności zarzuca rewizja, że przeprowadzona w Przedsiębiorstwie kontrola bynajmniej nie była pobieżna. Zestawienia nielegalnych przewozów wiążą szczegółowo wszystkie elementy dla ustalenia osoby kierowcy i nie dają podstaw do uznania ich za niekompletne. Wskazuje na to również fakt, że rodzaj ładunku i odbiorca we wszystkich wypadkach oznaczeni byli prawidłowo i przewód sądowy tych danych z kontroli nie podważył. Sąd Powiatowy nie przypisał należytej wagi okoliczności, że numery samochodów zapisywane były dwukrotnie, co zmniejsza prawdopodobieństwo omyłek, a ta omyłka, która rzeczywiście nastąpiła (jeden wypadek), została już wyeliminowana przez kontrolę.Kwestia identyfikacji kierowcy przez odbiorców nie jest rzeczą zasadniczą, gdyż nie zawsze kierowca musiał działać bezpośrednio, będąc w zmowie z brygadzistą lub robotnikami. Jedno jest pewne: bez udziału kierowcy, który odpowiedzialny jest za zapisy w karcie drogowej, przestępstwo nie mogłoby mieć miejsca.Dla oceny wartości znajdujących się w sprawie dowodów nie może być bez znaczenia również fakt gotowości wyrównania przez niektórych oskarżonych powstałej szkody.W świetle zatem powyższych wywodów oraz w związku z wyrażonym w uzasadnieniu wyroku przekonaniem Sądu I instancji o nieuczciwości oskarżonych - należało podzielić zarzut rewizji nadzwyczajnej, że wobec nieuwzględnienia i nierozważenia przez Sąd całokształtu dowodów zachodzi wątpliwość co do tego, czy Sąd dokonał prawidłowej oceny wyjaśnień oskarżonych co do okoliczności faktycznych stanowiących podstawę do wydania wyroku, wobec czego należało zaskarżony wyrok uchylić i sprawą przekazać Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Ad b). Rozważania Sądu na temat, czy wskutek działania oskarżonych została wyrządzona - w końcowym wyniku - szkoda dla mienia społecznego, doprowadziły do trafnego wniosku, że jednak szkoda istniała, skoro Sąd przyjmuje możliwości dochodzenia tej szkody w postaci wartości benzyny zużytej do nielegalnych kursów oraz odszkodowania za amortyzacją wozu. Wykorzystanie samochodu w granicach limitu jednego przedsiębiorstwa nie wyłącza wyrządzenia szkody innemu przedsiębiorstwu przez zagarnięcie wartości benzyny i wartości amortyzacji samochodu w wyniku nielegalnego kursu.Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów rozważył podobny problem w swej uchwale z dnia 22 grudnia 1960 r. VI KO 27/60 i wyjaśnił między innymi, co następuje:"Na stronę przedmiotową zagarnięcia mienia społecznego składają się dwa nierozłączne elementy: z jednej strony - trwałe uszczuplenie tego mienia, oraz z drugiej strony - przysporzenie mienia przez sprawcę sobie lub komu innemu".Wynika stąd, że bezprawne użytkowanie imienia społecznego, nie naruszające istoty tego mienia, zasadniczo nie wykazuje elementów jego zagarnięcia i stanowi, zależnie od okoliczności towarzyszących poszczególnemu wypadkowi, bądź wykroczenie z art. 37 prawa o wykroczeniach, bądź przestępstwo z art. 286 k.k., bądź przewinienie dyscyplinarne.Powstają jednak sytuacje, w których bezprawne użytkowanie mienia społecznego będzie pociągać za sobą trwałe uszczuplenie tego mienia. Przykładowo można tu wskazać na zużycie materiałów pędnych, energii elektrycznej, wymiennych części mechanizmów albo też trwały uszczerbek samego użytkowanego przedmiotu. Pamiętać trzeba, że wartość powyższych materiałów może wystawać się na plan pierwszy w koszcie eksploatacji samowolnie użytkowanego urządzenia.Jeśli sprawca bezprawnego użytkowania mienia społecznego zamierza korzystać z takich materiałów lub zdaje sobie sprawę, że użytkowane mienie dozna trwałego uszczerbku, a jednocześnie działa w zamiarze przysporzenia sobie lub komu innemu korzyści majątkowych w związku z powyższymi uszczupleniami w mieniu społecznym - to dopuszcza się zagarnięcia uszczuplonej części mienia społecznego.Przy ocenie zamiaru sprawcy należy badać przede wszystkim sposób użytkowania mienia społecznego, czas i cel tego użytkowania, realną wartość ekonomiczną zużytych materiałów oraz trwałość uszczerbku.W razie więc przyjęcia winy oskarżonych polegającej na zagarnięciu mienia społecznego wartość zagarnięcia należy określić wartością zużytego paliwa i amortyzacji wozu.Wreszcie należy także stwierdzić, że chociaż sprawa ta nie dotyczy nadużyć wyrażających się w poważnych kwotach pieniężnych, to jednak przez swój charakter i częstotliwość (jak stwierdził świadek P., kierowcy dokonywali dużo "lewych" kursów dla osób prywatnych) zawiera znaczny element szkody społecznej i ma zasadnicze znaczenie dla znacznej liczby kierowców. Z tego względu należy podzielić pogląd rewizji nadzwyczajnej, że w danym wypadku nie chodzi o to, aby oskarżonym, w razie udowodnienia im winy, wymierzyć kary surowe, gdyż mogą to być kary ostrzegawcze stosownie do stopnia winy, natomiast należy w sposób wyraźny stwierdzić, że uprawianie przez kierowców tzw. "lewych kursów" w celu osiągnięcia korzyści materialnej dla siebie lub innych osób może stanowić zamach na mienie społeczne, który podlega sankcjom karnym przewidzianym w ustawie o ochronie mienia społecznego.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.