V KRN 221/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Sutkowski. Sędziowie: Z. Kubec (sprawozdawca), J. Matysiak. Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Rzeszewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Eugeniusza W., oskarżonego z art. 203 § 1 k.k. w związku z art. 60 § 2 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 1 grudnia 1971 r., zmieniającego częściowo wyrok Sądu Powiatowego w Olkuszu z dnia 2 września 1971 r.,uchylił powyższe wyroki i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Olkuszu.Uzasadnienie faktyczneEugeniusz W. wyrokiem Sądu Powiatowego w Olkuszu z dnia 2 września 1971 r. uznany został za winnego tego, że w dniu 19 maja 1970 r. w O., będąc poprzednio dwukrotnie karany za kradzieże mienia prywatnego popełnione w warunkach recydywy i po odbyciu łącznie kary przekraczającej 1 rok pozbawienia wolności oraz w ciągu 5 lat po odbyciu ostatniej kary, działając z chęci osiągnięcia korzyści majątkowej zabrał w celu przywłaszczenia 2.000 zł na szkodę Walentego S., tj. przestępstwa określonego w art. 203 § 1 k.k. w związku z art. 60 § 2 k.k. i za to na podstawie powołanych wyżej przepisów z zastosowaniem art. 25 § 2 i art. 57 § 3 pkt 2 k.k. skazany na 1 rok i 4 miesiące pozbawienia wolności z zaliczeniem na poczet tej kary okresu tymczasowego aresztowania od 19 maja 1970 r. do dnia 2 września 1971 r. Ponadto Sąd Powiatowy skazał oskarżonego Eugeniusza W. na podstawie art. 36 § 3 k.k. na karę grzywny w kwocie 1.200 zł z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na 12 dni zastępczej kary pozbawienia wolności.Od tego wyroku wniósł rewizję prokurator, zarzucając obrazę art. 62 § 2 k.k. przez niesłuszne odstąpienie od orzeczenia nadzoru ochronnego w stosunku do oskarżonego i wnosząc o odpowiednią zmianę w tej części zaskarżonego wyroku.Sąd Wojewódzki w Krakowie wyrokiem z dnia 1 grudnia 1971 r. zmienił wyrok Sądu Powiatowego w zakresie kary w ten sposób, że - powołując się na art. 63 § 2 i 3 k.k. - zastosował do oskarżonego nadzór ochronny na okres 3 lat z poleceniem wykonywania w tym okresie pracy zarobkowej, a w pozostałej części utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.Od powyższych wyroków wniósł rewizję nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL, zarzucając obrazę art. 3 § 1 i art. 357 k.p.k., polegającą na nienależytym rozważeniu całokształtu okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej, a między innymi danych dotyczących właściwości osobistych oskarżonego, na skutek czego nastąpiła obraza przepisów prawa materialnego przez powołanie niewłaściwej podstawy prawnej przy orzeczeniu o wymiarze kary i wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Fakt popełnienia przez oskarżonego przypisanego mu czynu w warunkach powrotu do przestępstwa przewidzianych w art. 60 § 2 k.k. został stwierdzony w sposób niewątpliwy na podstawie ujawnionych w toku rozprawy głównej dowodów, a w szczególności akt sprawy Sądu Powiatowego dla m. Krakowa - IV Kp 2167/65 i V Kp 891/63. Oskarżony był poprzednio wielokrotnie karany i ma bardzo złą opinię w miejscu zamieszkania.Jednocześnie na podstawie przeprowadzonych obserwacji i badań sądowo-psychiatrycznych stwierdzono, że:- Eugeniusz W. jest psychoorganikiem charakteropatycznym,- w chwili czynu mógł on rozpoznać jego znaczenie, natomiast zdolność kierowania postępowaniem była u niego w znacznym stopniu ograniczona (art. 25 § 2 k.k.);- zakłócenia czynności psychicznych oskarżonego mają podłoże organiczne i nie są podatne na leczenie;- pozostawianie Eugeniusza W. na wolności (po odbyciu ewentualnej kary) nie grozi poważnym niebezpieczeństwem dla porządku prawnego.W tej bardzo kontrowersyjnej kwestii co do sposobu nadzwyczajnego złagodzenia kary w wypadku recydywy oba sądy rozpoznające niniejszą sprawę zajęły stanowisko, które w doktrynie zdecydowanie przeważa, że w wypadkach wskazanych w ustawie (w sprawie niniejszej chodzi o art. 25 § 2 k.k.) sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary na podstawie art. 57 § 3 k.k., mając na względzie kary podwyższone w myśl art. 60 § 1 i 2 k.k.Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 28 lipca 1971 r. (OSNKW 1971, z. 11, poz. 162) rozstrzygnął tę kwestię, przyjmując, że warunkiem nadzwyczajnego złagodzenia kary recydywistom na podstawie art. 60 § 1 lub 2 k.k. jest zastosowanie względem nich art. 61 k.k.W myśl powyższej uchwały przyjąć należy, że oba sądy, stosując art. 57 k.k. z pominięciem art. 61 k.k. pozwalającego na powrót do granic ustawowego zagrożenia, dopuściły się obrazy prawa materialnego.Nie można zaprzeczyć, że co do oskarżonego Eugeniusza W. - ze względu na stwierdzone powołanym wyżej orzeczeniem sądowo-psychiatrycznym schorzenie psychiczne na tle organicznym - odnosi się jedna z przesłanek przewidzianych w art. 61 k.k. dotycząca właściwości osobistych oskarżonego; istnienie tej przesłanki w szczególnych okolicznościach jest wystarczające do zastosowania względem oskarżonego dobrodziejstwa w postaci odstąpienia od wymierzenia mu kary pozbawienia wolności według przewidzianych dla sprawców wielokrotnego powrotu do przestępstwa zasad określonych w art. 60 § 2 k.k. Do zastosowania bowiem art. 61 k.k. nie jest niezbędne, aby istniały łącznie wszystkie przewidziane w tym przepisie przesłanki, jednakże konieczne jest rozważenie, czy stwierdzona przesłanka uzasadnia zastosowanie wspomnianego przepisu np. ze względu na jej znaczenie dla oceny stopnia nasilenia złej woli sprawcy czynu oraz celów kary, jakie w danym wypadku w stosunku do oskarżonego ma ona osiągnąć. Z uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji nie wynika, aby sąd ten okoliczności te rozważył i miał je na względzie przy wymiarze kary.Z tych względów - wobec konieczności wszechstronnego rozważenia całokształtu okoliczności - należało zaskarżone wyroki uchylić i sprawę przekazać sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.W wypadku zastosowania art. 61 k.k. sąd powinien wymierzyć karę pozbawienia wolności poniżej 2 lat, mając na względzie to, że mimo odstąpienia od zasad określonych w art. 60 § 2 k.k. fakt recydywy stanowi okoliczność wpływającą na zaostrzenie kary.W razie zastosowania art. 61 k.k. odpadłaby podstawa orzeczenia w myśl art. 62 § 2 k.k. nadzoru ochronnego, bo sprawca skazany z zastosowaniem art. 61 k.k. nie jest sprawcą skazanym w warunkach określonych w art. 60 § 2 k.k.Gdyby ponownie rozpoznając sprawę sąd nie znalazł podstaw do zastosowania art. 61 k.k., wówczas odpadłaby możliwość uwzględnienia art. 57 k.k., a kara pozbawienia wolności nie mogłaby być niższa od 2 lat, orzeczenie zaś nadzoru ochronnego na podstawie art. 62 § 2 k.k. byłoby obligatoryjne.Dodać wypada, że zastosowanie art. 61 k.k. otwiera możliwość wymierzenia kary za przestępstwo określone w art. 203 k.k. od 6 miesięcy pozbawienia wolności, co w okolicznościach niniejszej sprawy czyniłoby zbędnym i niecelowym zastosowanie art. 57 § 1 i 3 pkt 3 k.k., dopuszczającego możliwość wymierzenia kary pozbawienia wolności od 3 miesięcy, ograniczenia wolności lub grzywny.