V KRN 29/73

Skład orzekającyPrzewodnicząc: sędzia R. Młynkiewicz. Sędziowie: dr J. Bratoszewski (sprawozdawca), J. Dankowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Rother.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 20 marca 1973 r. sprawy Leona T., oskarżonego z art. 77 § 1 i art. 79 § 1 u.k.s. z 1960 r., z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL na niekorzyść oskarżonego od wyroku Sądu Powiatowego w Ełku z dnia 29 czerwca 1972 r.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że przyjmując, iż uszczuplenie podatków opisanych w pkt I aktu oskarżenia wynosiło co najmniej 78.893 zł i iż podstawę prawną skazania oskarżonego za ten czyn stanowi przepis art. 88 § 1 u.k.s. z 1971 r., wymierzył oskarżonemu za ten czyn 20.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia jej w terminie na zastępczą karę pozbawienia wolności, przyjmując 100 zł grzywny jako równoważnik jednego dnia pozbawienia wolności, a ponadto co do czynu opisanego w pkt II aktu oskarżenia przyjął jako podstawę prawną skazania art. 91 § 2 u.k.s. z 1971 r.Uzasadnienie faktyczneProkurator Powiatowy w Ełku oskarżył Leona T. o to, że:I) w okresie od dnia 1 stycznia 1969 r. do dnia 31 października 1970 r. na terenie miasta E., jako właściciel zakładu kamieniarsko-betoniarskiego, naraził Skarb Państwa reprezentowany przez Wydział Finansowy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w E. na uszczuplenie podatków: obrotowego, dochodowego i wyrównawczego na kwotę 209.590 zł przez to, iż we wnioskach o zaliczenie do ryczałtu i do kart lustracji podawał obroty niezgodnie z rzeczywistymi oraz zatajał zatrudnienie dwóch pracowników najemnych w osobach Jana O. i Jana G. niezależnie od pracowników zgłoszonych, tj. o czyn przewidziany w art. 77 § 1 w związku z art. 25 § 1 pkt 2 lit c u.k.s. z 1960 r.;II) w czasie, miejscu i charakterze, jak opisano w punkcie I, zaniechał obliczenia i pobrania podatku od wynagrodzeń od zatrudnionych i nie zgłoszonych pracowników najemnych, a mianowicie Jana O. i Jana G., uszczuplając przez to należność Skarbu Państwa na kwotę 4.145 zł, tj. o czyn przewidziany w art. 79 § 1 u.k.s. z 1960 r.Sąd Powiatowy w Ełku wyrokiem z dnia 29 czerwca 1972 r., nie zaskarżonym przez strony w terminie, uznał oskarżonego Leona T. za winnego zarzuconych mu czynów, przy czym określił uszczuplenie podatków wymienionych w pkt I aktu oskarżenia na kwotę 55.662 zł, i skazał za czyn opisany w punkcie I na podstawie art. 77 § 1 u.k.s. z 1960 r. na grzywnę w kwocie 10.000 zł, a za czyn opisany w punkcie II na podstawie art. 79 § 1 u.k.s. z 1960 r. na grzywnę w kwocie 5.000 zł, przyjmując jako równoważnik 100 zł grzywny jeden dzień zastępczej kary pozbawienia wolności.Od wyroku tego wniósł rewizję nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL na niekorzyść oskarżonego.Rewizja nadzwyczajna zarzuca obrazę art. 3 § 1 i art. 357 k.p.k., polegającą na nienależytym rozważeniu tych okoliczności, wynikających z dowodów ujawnionych w toku przewodu sądowego, które wskazują na to, że oskarżony osiągnął w okresie od dnia 1 stycznia 1969 r. do dnia 31 października 1970 r. zysk netto znacznie przekraczający kwotę 55.662 zł ustaloną zaskarżonym wyrokiem, obrazę art. 2 § 1 u.k.s. z 1971 r. w związku z art. 2 § 1 k.k., polegającą na zastosowaniu względem oskarżonego przepisów art. 77 § 1 i 79 § 1 u.k.s. z 1960 r., mimo iż przepisy ustawy karnej skarbowej z 1971 r. nie są surowsze dla oskarżonego.Na podstawie powyższych zarzutów rewizja nadzwyczajna zawiera wniosek o zmianę tego wyroku w części dotyczącej czynu opisanego w punkcie I aktu oskarżenia przez uznanie oskarżonego za winnego tego czynu i wymierzenie mu stosownej kary pozbawienia wolności oraz grzywny na podstawie art. 88 § 1 w związku z art. 25 § 1 pkt 3 i art. 26 § 1 pkt 2 u.k.s. z 1971 r., jak też w związku z art. 2 § 1 u.k.s. z 1971 r. i art. 2 § 1 k.k. poprawienie kwalifikacji prawnej przestępstwa przypisanego oskarżonemu z art. 79 § 1 u.k.s. z 1960 r. na art. 91 § 2 u.k.s. z 1971 r. w związku z art. 2 § 1 u.k.s. z 1971 r. i art. 2 § 1 k.k.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest zasadna, lecz tylko częściowo. W szczególności oczywiście zasadny jest zarzut obrazy art. 2 § 1 u.k.s. z 1971 r. w związku z art. 2 § 1 k.k. Zgodnie z tymi przepisami zasadą jest, że do czynów popełnionych w czasie obowiązywania poprzedniej ustawy stosuje się ustawę nową, chyba że ustawa poprzednio obowiązująca jest względniejsza dla sprawcy.Ta ostatnia sytuacja w sprawie niniejszej jednak nie występuje, gdyż jeżeli chodzi o czyn I, zagrożenie karą określoną w art. 77 § 1 u.k.s. z 1960 r. jest identyczne z sankcją karną określoną w art. 88 § 1 u.k.s. z 1971 r., jeżeli zaś chodzi o czyn II, to sankcja określona w art. 91 § 2 u.k.s. z 1971 r. jest nawet łagodniejsza niż przewidziana w art. 79 § 1 u.k.s. z 1960 r. ze względu na brak dolnego progu kary grzywny w wysokości 1-krotnej uszczuplonego podatku oraz brak zagrożenia za ten czyn karą pozbawienia wolności.Odmienny pogląd zawarty w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nawiązujący najprawdopodobniej do stanowiska wyrażonego w akcie oskarżenia, jakoby przepisy dawnej ustawy karno-skarbowej były względniejsze ze względu na rodzaj winy (kwestia umyślności), nie jest trafny. W obu wypadkach bowiem oskarżonemu przypisano umyślność działania; a ponadto art. 3 u.k.s. z 1960 r. w stosunku do art. 4 u.k.s. z 1971 r., dotyczącego zasad odpowiedzialności w zależności od rodzaju winy sprawcy, wcale nie jest względniejszy dla sprawcy, gdyż w obu tych przepisach w istocie chodzi o identyczne rozwiązanie legislacyjne, choć inaczej wyrażone.Z tego względu należało oba przypisane oskarżonemu czyny zakwalifikować z nowej ustawy karnej skarbowej z 1971 r.Jeżeli natomiast chodzi o zasadniczy zarzut rewizji nadzwyczajnej dotyczący czynu I, to jest on zasadny tylko częściowo, a mianowicie o tyle, o ile kwestionuje słuszność ustaleń dokonanych w zaskarżonym wyroku co do osiągnięcia przez oskarżonego zysku w wysokości 15% od obrotu. Nie jest jednak zasadne zawarte w rewizji nadzwyczajnej żądanie, by zysk ten określić na 40%.Wprawdzie oparcie się przez Sąd Powiatowy na opinii biegłych z dziedziny kamieniarstwa Bronisława S. i Władysława L. jest nietrafne dlatego, że biegli ci posłużyli się normatywami wynikającymi z zarządzenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 26 lipca 1966 r., które nie może mieć zastosowania przy ustaleniu zysku dla celów podatkowych (vide: opinie biegłych Jana M. i Piotra K.), jednakże nie oznacza to, iż automatycznie należało określić stopę zysku osiągniętego przez oskarżonego na 40%.Ta ostatnia stopa procentowa bowiem została ustalona na podstawie okólnika Ministra Finansów z dnia 24 stycznia 1957 r. (Dz. Urz. Min. Fin. Nr 2), w którym podkreślono, że podane w nim normy mają charakter posiłkowy i nie jest wyłączone ustalenie rzeczywistego zysku w drodze innych metod; w efekcie więc te posiłkowe normy mogą być podwyższone lub obniżone (pkt 7 ust. 4 okólnika).Zważywszy zaś, że oskarżony nie miał obowiązku posiadania dokumentów dotyczących zakupu materiałów, ich przewozu itp.(vide: opinia biegłych z dziedziny księgowości na rozprawie głównej), a - wbrew twierdzeniom rewizji nadzwyczajnej - nie on deklarował na kartach lustracji zysk w wysokości 40%, lecz sugerowany mu w tej wysokości przez urzędnika podatkowego zysk przyjął do wiadomości i ze zrozumiałych względów wówczas go nie kwestionował (i tak nie płacił właściwego podatku, skoro zatajał inne dane mające wpływ na jego wysokość), to w tej sytuacji uznać należało, iż w zakresie ustalenia rzeczywistego zysku osiągniętego przez oskarżonego istnieją wątpliwości, których usunąć już nie można.Skoro zaś nie dających się usunąć wątpliwości nie można tłumaczyć na niekorzyść oskarżonego (art. 3 § 3 k.p.k.), to w tej sytuacji Sąd Najwyższy uznał, że osiągnięty przez oskarżonego zysk wynosił co najmniej 20%, tak jak to przyznał sam oskarżony w swych wyjaśnieniach na rozprawie głównej, a w konsekwencji tego, że uszczuplone przez niego należności Skarbu Państwa wyniosły co najmniej 78.893 zł.Zaznaczyć także należy, że dla ewentualnego przyjęcia 25% zysku i ustalenia uszczuplonych należności Skarbu Państwa na kwotę 107.080 zł, jak to między innymi sugerowała rewizja zwykła Wydziału Finansowego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B., która jako spóźniona nie została przyjęta, także brak wystarczających podstaw, gdyż cyfra ta ma charakter hipotetyczny, szacunkowy, oparty na średniej stopie zysku podanej przez oskarżonego (od 20 do 30%), a nie wynika z jakichkolwiek pewnych obliczeń. Ze względu na powyższe Sąd Najwyższy dokonał zmiany zaskarżonego wyroku tylko w takim zakresie, jaki wynika ponad wątpliwość z ujawnionego materiału dowodowego, a uwzględniając z jednej strony znacznie wyższą kwotę uszczuplonych przez oskarżonego należności Skarbu Państwa oraz jego dobrą sytuację materialną, a z drugiej - dotychczasową niekaralność i doskonałe opinie środowiskowe o oskarżonym jako człowieku wyróżniającym się w pracach społecznych, wymierzył mu karę 20.000 zł grzywny, uznając ją w tych warunkach za współmierną do stopnia szkodliwości społecznej jego czynu.O kosztach Sąd Najwyższy orzekł zgodnie z art. 547 § 1 k.p.k. oraz art. 10 i 15 dekretu z dnia 23 stycznia 1947 r. o opłatach sądowych w sprawach karnych (Dz. U. Nr 19, poz. 73 z późn. zm.).