V PRN 1/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Filcek (sprawozdawca). Sędziowie: T. Kasiński, M. Piekarski, S. Rejman, Z. Stypułkowska, J. Wasilewski, K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Kopalni Węgla Kamiennego w B. przeciwko Franciszkowi Ł. o uchylenie obowiązku płacenia renty, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9.X.1974 r.uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Oświęcimiu z dnia 26.III.1974 r. i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Oświęcimiu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach dotychczasowego postępowania. Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 31.V.1972 r. Sąd Powiatowy w Oświęcimiu zasądził od Kopalni Węgla Kamiennego w B. na rzecz Franciszka Ł. rentę uzupełniająca na podstawie art. 24 dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Sąd Powiatowy bowiem stwierdził, że Franciszek Ł. z przyczyn zawinionych przez tę Kopalnię przed dniem 1.I.1968 r. zachorował na przewlekłe wysiękowe zapalenie stawu kolanowego; choroba ta jako zawodowa wymieniona jest w punkcie 5 wyrazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. (Dz. U. Nr 22, poz. 147).W pozwie z dnia 11.I.1974 r. Kopalnia Węgla Kamiennego żądała uchylenia obowiązku płacenia tej renty, powołując się na to, że orzeczeniem Okręgowej Komisji do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w K. z dnia 22.III.1973 r. Franciszek Ł. został zaliczony z mocą od dnia 10.II.1973 r. do III grupy inwalidów na skutek choroby zawodowej, stwierdzonej orzeczeniem Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 24.III.1973 r., a następnie została mu przyznana renta inwalidzka na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy. Zdaniem Kopalni, renta inwalidzka z tytułu choroby zawodowej przyznana na podstawie przepisów wymienionej ustawy obejmuje całość roszczeń, dalsze więc wypłacanie renty uzupełniającej nie ma uzasadnienia.Sąd Powiatowy w Oświęcimiu wyrokiem z dnia 26.III.1974 r. oddalił powództwo, stwierdzając, że do roszczeń z tytułu nabytej przez pozwanego choroby zawodowej mają zastosowanie wyłącznie przepisy dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. W ich świetle zaś pozwanemu należy się renta uzupełniająca i brak jest podstaw do uchylenia obowiązku jej płacenia przez powodową Kopalnię z tej przyczyny, że pozwanemu przyznano rentę z ustawy wypadkowej z dnia 23 stycznia 1968 r.Na skutek rewizji powodowej Kopalni Sąd Wojewódzki w Krakowie przedstawił sprawę Sądowi Najwyższemu z zagadnieniem prawnym, a Sąd Najwyższy - przejąwszy sprawę do rozpoznania - zmienił wyrok Sądu Powiatowego i uwzględnił powództwo, ponieważ Franciszek Ł. w postępowaniu przed organami ubezpieczeniowymi został uznany za inwalidę z tytułu choroby zawodowej dopiero w 1973 r., a więc po wejściu w życie ustawy wypadkowej w odniesieniu do chorób zawodowych. Z tej przyczyny decyzja stanowi istotną zmianę okoliczności w rozumieniu art. 907 § 2 k.c. oraz wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej z dnia 21, 30 i 31 grudnia 1970 r. w sprawie dochodzenia przed sądami powszechnymi odszkodowań za następstwa wypadków przy pracy lub chorób zawodowych po wprowadzeniu systemu świadczeń ustawą z dnia 23 stycznia 1968 r. (OSNCP 1971, z. 3, poz. 40) i uzasadnia ustalenie, że z chwilą przyznania pozwanemu renty z ustawy wypadkowej ustał obowiązek płacenia renty cywilnej przez zakład pracy.W rewizji nadzwyczajnej od powyższego wyroku Sądu Najwyższego Minister Sprawiedliwości zarzuca, że wyrok ten wydany został z rażącym naruszeniem art. 907 § 2 k.c. Minister wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie rewizji powodowej Kopalni od wyroku Sądu Powiatowego w Oświęcimiu z dnia 26.III.1974 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zaskarżony wyrok został oparty na wykładni wyrażonej w rozdz. III ust. 5 powołanych wyżej wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej z dnia 21, 30 i 31 grudnia 1970 r. dotyczącej sytuacji, gdy w wyniku chorób zawodowych pewne szkody, nie powodujące jeszcze inwalidztwa, powstały w okresie przed dniem 1.IX.1968 r., inwalidztwo zaś lub śmierć pracownika nastąpiły w okresie po tej dacie.Sąd Najwyższy bowiem w zaskarżonym wyroku zgodnie z wynikami postępowania rentowego uznał, że ustalone decyzją z dnia 4.V.1968 r. inwalidztwo III grupy pozwanego było wywołane ogólnym stanem jego zdrowia i że pozwany w świetle przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustaw styczniowych z 1968 r. nie był uznany za inwalidę z tytułu choroby zawodowej.Istotnie uznanie schorzeń pozwanego za chorobę zawodową przez organ państwowej inspekcji sanitarnej w trybie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy na choroby zawodowe (Dz. U. Nr 22, poz. 145) nastąpiło dopiero w 1973 r. Jednakże powyższe rozporządzenie, z wyjątkiem sytuacji, w których inwalidztwo lub śmierć pracownika uprawnionego do renty górniczej nastąpiły wskutek krzemicy lub krzemogruźlicy, weszło w życie z dniem 1.IX.1968 r.W chwili ustalenia inwalidztwa pozwanego w postępowaniu rentowym (4.V.1968 r.) określenie przyczyny inwalidztwa należało do Komisji do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia, których orzeczenia zarówno co do stopnia inwalidztwa, jak i jego przyczyn, zgodnie z utrwaloną w tym przedmiocie judykaturą, nie wiązały sądów. Jednakże już w tym czasie, jak to ustalono na podstawie opinii Zakładu Medycyny Sądowej Akademii Medycznej w K., pozwany był inwalidą w następstwie choroby zawodowej, wymienionej w poz. 5 wykazu załączonego do obowiązującego z mocą wsteczną od dnia 1.I.1968 r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, uprawniających do świadczeń w razie inwalidztwa lub śmierci pracownika (Dz. U. Nr 22, poz. 147).Przeto pozwany po dniu 1.I.1968 r., a przed dniem 1.IX.1968 r. stal się inwalidą na skutek choroby zawodowej. Nie mają więc do niego zastosowania wskazówki zawarte w rozdziale III ust. 5 wspomnianych wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej, lecz ustęp 2 tegoż rozdziału wytycznych. W świetle zawartych w nim wyjaśnień osobom poszkodowanym na skutek chorób zawodowych i członkom ich rodzin przysługują roszczenia odszkodowawcze na podstawie art. 21 ust. 3 ustawy wypadkowej z 1968 r. oraz właściwych przepisów prawa cywilnego. W kontekście rozdziału III ust. 5 wytycznych przyznanie wyższej renty inwalidzkiej przewidzianej w ustawie wypadkowej z 1968 r. tylko wtedy stanowi podstawę przewidzianą w art. 907 § 2 k.c. do dochodzenia zmiany czasu trwania renty cywilnej ustalonej w orzeczeniu sądu lub w umowie, gdy inwalidztwo pracownika powstało po rozciągnięciu przepisów ustawy wypadkowej na choroby zawodowe, chociaż poniósł on już pewne szkody wskutek choroby zawodowej przed tą datą, nie powodującej jednak jeszcze inwalidztwa, i w związku z tym uzyskał rentę cywilną.Toteż przyznanie renty inwalidzkiej przewidzianej w ustawie wypadkowej z dnia 23 stycznia 1968 r. poszkodowanemu pracownikowi, który przed dniem 1.IX.1968 r. na skutek choroby zawodowej określonej w obowiązujących wówczas przepisach stał się inwalidą i otrzymał rentę inwalidzką z ogólnego stanu zdrowia, nie stanowi w świetle art. 907 § 2 k.c. podstawy do ustalenia, że z chwilą przyznania mu renty z ustawy wypadkowej wygasł obowiązek płacenia renty uzupełniającej zasądzonej na jego rzecz od zakładu pracy. Natomiast przyznanie wyżej wskazanej renty inwalidzkiej uzasadnia w świetle art. 907 § 2 k.c. zmniejszenie uprzednio zasądzonej renty uzupełniającej o kwotę odpowiadającą zwiększeniu przyznanej renty inwalidzkiej. Przedstawione stanowisko nie pozostaje w sprzeczności z orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 18.II.1975 r. III PR 2/75, na które powoływał się w czasie rozprawy rewizyjnej pełnomocnik powodowej Kopalni. Orzeczenie to bowiem wydane zostało na tle odmiennego stanu faktycznego. W szczególności w tamtej sprawie poszkodowany pracownik nie był w postępowaniu rentowym uznany za inwalidę przed rozciągnięciem przepisów ustawy wypadkowej na choroby zawodowe.W powyższej sytuacji trafny jest zarzut rewizji nadzwyczajnej, że zaskarżone orzeczenie Sądu Najwyższego zapadło z rażącym naruszeniem art. 907 § 2 k.c. i powołanych wyżej wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej. Dlatego też Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 k.p.c. uchylił to orzeczenie oraz wyrok Sądu Powiatowego w Oświęcimiu z dnia 26.III.1974 r. i sprawę przekazał temu Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania w aspekcie ewentualnego obniżenia wysokości renty uzupełniającej, które to roszczenie mieści się w granicach dochodzonego pozwem roszczenia o uchylenie obowiązku płacenia renty.Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do zmiany wyroku Sądu Powiatowego, gdyż w ramach art. 907 § 2 k.c. należy z urzędu zbadać, czy poza podwyżką renty inwalidzkiej istnieją inne okoliczności mające wpływ na wysokość renty uzupełniającej, w szczególności, czy pozwany jako inwalida III grupy podjął pracę zarobkową.