Z 4/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia ppłk M. Bieniaszewski.Sędziowie: płk A. Porzecki (sprawozdawca), ppłk S. Dziubiński.Prokurator: mjr J. Chylak.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na posiedzeniu niejawnym zażalenie Wojskowego Prokuratora Garnizonowego w Krakowie na postanowienie Wojskowego Sądu Garnizonowego w Katowicach z dnia 2 kwietnia 1964 r. w kwestii zwrotu sprawy Józefa Ż., oskarżonego o przestępstwo z art. 230 § 1 k.k., do uzupełnienia śledztwa.Na posiedzeniu niejawnym Sądu Najwyższego przedstawiciel Naczelnej Prokuratury Wojskowej popierał zażalenie.Sąd Najwyższy, w uwzględnieniu zażalenia prokuratora, postanowił uchylić postanowienie Wojskowego Sądu Garnizonowego w Katowicach z dnia 2 kwietnia 1964 r. co do zwrotu prokuratorowi sprawy Józefa Ż., podejrzanego o przestępstwo z art. 230 § 1 k.k., do uzupełnienia śledztwa.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd: (...) Sąd Najwyższy, nie podzielając poglądu Sądu I instancji, stwierdza, że zażalenie prokuratora jest słuszne. W przeciwieństwie do art. 31 k.w.p.k. przepis art. 261 k.w.p.k. nie rozróżnia postanowień ubocznych, dotyczących przeważnie czynności przygotowawczych, i postanowień stanowczych, kończących postępowanie karne. W przepisach k.w.p.k. nie ma mowy o tym, że wynikające z art. 261 k.w.p.k. uprawnienia do uwzględnienia zażalenia (w wypadku przewidzianym w art. 261 k.w.p.k.) nie dotyczą postanowień prokuratora kończących postępowanie.Zawarte w art. 259 k.w.p.k. wskazanie: "(...) Jeżeli śledztwo prowadzi prokurator wojskowy, zażalenie rozstrzyga prokurator wojskowy wyższego rzędu", należy rozpatrywać łącznie ze wskazaniami zawartymi w art. 261 k.w.p.k., albowiem ten ostatni przepis jest swego rodzaju uzupełnieniem art. 259 k.w.p.k. i został ustanowiony w interesie ekonomii procesowej, mającej na celu między innymi szybkość i sprawność wymiaru sprawiedliwości oraz unikanie instancyjnego trybu rozstrzygania zażaleń w sytuacji, gdy organ, który wydał zaskarżone postanowienie, może sam rozstrzygnąć merytorycznie złożone zażalenie.Wychodząc z tych założeń i mając na uwadze jasno sformułowaną treść art. 261 k.w.p.k., należy przyjąć, że prokurator, który wydał zaskarżone postanowienie kończące postępowanie karne, przedstawia prokuratorowi wyższego rzędu złożone zażalenie do rozstrzygnięcia (wraz ze swoją opinią) tylko wówczas, gdy nie znajduje podstaw do jego uwzględnienia.W wypadku gdy uznaje zażalenie za słuszne, jest władny na podstawie przepisu art. 261 k.w.p.k. uchylić lub zmienić swoje postanowienie, zarówno uboczne, jak i stanowcze, tj. kończące postępowanie karne.Natomiast jest rzeczą oczywistą, że prokurator nie może z urzędu uchylić lub zmienić swojego postanowienia kończącego postępowanie, albowiem stoi temu na przeszkodzie treść przepisu art. 31 k.w.p.k. Zresztą powyższa uwaga ma charakter zupełnie marginesowy, prokurator bowiem uchylił swoje poprzednie postanowienie (kończące postępowanie) nie z urzędu, lecz na skutek złożenia zażalenia, przy czym, mając na względzie brzmienie treści art. 261 k.w.p.k., miał prawo tak postąpić.Zawarty w postanowieniu Sądu I instancji z dnia 22 kwietnia br. argument: "jeżeli zatem prokurator nie może z urzędu uchylić własnego postanowienia kończącego postępowanie karne, to te same względy przemawiają przeciwko możliwości uczynienia tego na skutek zażalenia pokrzywdzonego" - jest nieprzekonywający. Prokurator, jak już o tym wyżej wspomniano, nie może z urzędu uchylić takiego postanowienia dlatego, że stoi temu na przeszkodzie nie budząca wątpliwości treść art. 31 § 1 k.w.p.k. Natomiast, jak już o tym również wspomniano, nie ma w przepisach k.w.p.k. wzmianki o tym, że wynikające z art. 261 k.w.p.k. uprawnienie do uwzględnienia zażalenia, a co za tym idzie uprawnienie do uchylenia lub zmiany orzeczenia, nie dotyczy postanowień prokuratora kończących postępowanie.Za dowolny należy również uznać pogląd sądu, że przepis art. 261 k.w.p.k. dotyczy jedynie "zażaleń na postanowienie incydentalne nie kończące postępowania karnego". Pogląd ten nie znajduje oparcia w ustawie i dlatego nie można się z nim zgodzić.Należy tu wspomnieć o analogicznym do art. 261 k.w.p.k. przepisie art. 356 § 1 k.p.k., który brzmi: "Jeżeli organ, któremu złożono zażalenie, uzna je za zasadne, to sam się do niego przychyla, a w przeciwnym razie przesyła je wraz z odpisem zaskarżonego postanowienia do instancji odwoławczej (...)".W końcu trzeba jeszcze nadmienić, że w dotychczasowej praktyce wojskowych organów prokuratorskich prokuratorzy na podstawie art. 261 k.w.p.k. często uchylali lub zmieniali swoje postanowienia kończące postępowanie karne, jeżeli uznali złożone na ich postanowienia zażalenie osoby zainteresowanej za słuszne. Taka praktyka, znajdująca zresztą pełne oparcie w ustawie, nie nasuwała dotychczas i nie nasuwa żadnych zastrzeżeń.