II DSI 16/18

Sygn. akt II DSI 16/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 lutego 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Adam Tomczyński (przewodniczący) SSN Tomasz Przesławski (sprawozdawca) SSN Paweł Czubik przy udziale Zastępcy Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych r.pr Mariusza Łątkowskiego w sprawie T. G., obwinionego o przewinienie z art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w związku z art. 11 ust. 1 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego z dnia 22 listopada 2014 r. po rozpoznaniu w Izbie Dyscyplinarnej na rozprawie w dniu 7 lutego 2019 r., kasacji wniesionej przez obrońcę obwinionego od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych w W. z dnia 11 stycznia 2018 r., sygn. akt WO-[…] zmieniającego orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych w […]. z dnia 10 lipca 2017 r., w sprawie o sygn. akt D […] na podstawie art. 537 § 1 kpk w związku z art. 741 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych uchyla zaskarżone orzeczenie co do kary i sprawę przekazuje Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu Krajowej Izby Radców 2 Prawnych do ponownego rozpoznania, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach Sądowi niższej instancji. UZASADNIENIE I. Opis orzeczeń Sądu I i II instancji Okręgowy Sąd Dyscyplinarny Okręgowej Izby Radców Prawnych w […]. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2017 r. w W. sprawy przeciwko radcy prawnemu T. G., […], obwinionemu o to, że w dniu 4 stycznia 2016 r. w W. na ul. W. […] nie stosował się do decyzji nr […] organu administracji samorządu terytorialnego Urzędu Dzielnicy […] z dnia 6 maja 2010 r. o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi – prowadząc na drodze publicznej samochód marki B. o nr rej. […], wskutek czego postępował w sposób sprzeczny z prawem jak również naruszył godność zawodu radcy prawnego w życiu prywatnym, tj. popełnienia czynu z art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w związku z art. 180a Kodeksu karnego oraz w związku z art. 11 ust. 1 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, stanowiącego załącznik do uchwały nr 3/2014 Nadzwyczajnego Krajowego Zjazdu Radców Prawnych z dnia 22 listopada 2014 r. w sprawie Kodeksu Etyki Radcy Prawnego orzeczeniem z dnia 10 lipca 2017 r. sygn. akt D […] 1) uznał radcę prawnego T. G., […], winnym zarzucanego wnioskiem o ukaranie czynu, który to czyn stanowi przewinienie dyscyplinarne jako czyn sprzeczny z zasadami wyrażonymi w art. 11 ust. 1 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego i za czyn ten na podstawie art. 64 ust. 1 i art. 65 ust. 1 pkt 3 ustawy o radcach prawnych wymierzył mu karę pieniężną w wysokości 3000 złotych; 2) na podstawie art. 706 ust. 2 ustawy o radcach prawnych zasądził od obwinionego na rzecz Okręgowej Izby Radców Prawnych w […]. tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego kwotę 1000 złotych. Minister Sprawiedliwości złożył w dniu 11 września 2017 r. na podstawie art. 704 ust. 4 ustawy o radcach prawnych odwołanie od orzeczenia Okręgowego Sądu 3 Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych w […]. z dnia 10 lipca 2017 r., sygn. akt D […] w sprawie radcy prawnego T. G.. Zaskarżył niniejsze orzeczenie na niekorzyść obwinionego w zakresie rozstrzygnięcia kary dyscyplinarnej. Na zasadzie art. 438 pkt 4 Kodeksu postępowania karnego w związku z art. 741 pkt 1 ustawy o radcach prawnych orzeczeniu temu zarzucił rażącą niewspółmierność wymierzonej obwinionemu kary w stosunku do stopnia społecznej szkodliwości czynu oraz stopnia winy obwinionego. Wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez wymierzenie obwinionemu kary zawieszenia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego na okres jednego roku oraz kary dodatkowej zakazu wykonywania patronatu na okres trzech lat. Orzeczeniem z dnia 11 stycznia 2018 r., sygn. akt WO – […] Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Izby Radców Prawnych w W. przy udziale Zastępcy Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego radcy prawnego Sławomira Pilipca po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2018 r. na rozprawie sprawy obwinionego: 1) zmienił pkt 1 zaskarżonego orzeczenia w ten sposób, że przed słowami: „art. 11 ust. 1 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego” dodał „art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w zw. z” oraz w ten sposób, że przed wyrazami: „art. 65 ust. 1 pkt 3” skreślił wyrazy „art. 64 ust. 1 i” oraz w ten sposób że skreślił słowa „karę pieniężną w wysokości 3000 złotych” i w to miejsce wpisał „karę zawieszenia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego na czas 1 (jednego) roku oraz dodatkowo zakaz wykonywania patronatu na czas 3 (trzech) lat”; 2) w pozostałym zakresie orzeczenie utrzymał w mocy, 3) zasądził od obwinionego koszty postępowania odwoławczego w kwocie 1100 złotych na rzecz Krajowej Izby Radców Prawnych w […]. II. Kasacja i zarzut obwinionego Na podstawie art. 622 ust. 1 ustawy o radcach prawnych obrońca obwinionego złożył w dniu 15 marca 2018 r. na korzyść obwinionego kasację od orzeczenia 4 Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych w […]. z dnia 11 stycznia 2018 r., sygn. akt WO – […], którego odpis wraz z uzasadnieniem doręczono obwinionemu w dniu 14 lutego 2018 r. Zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu, zgodnie z art. 623 ustawy o radcach prawnych, rażącą niewspółmierność orzeczonej za przypisane obwinionemu przewinienie dyscyplinarne przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny kary zawieszenia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego na czas 1 roku. Na podstawie art. 537 § 1 i 2 kpk w związku z art. 741 ustawy o radcach prawnych wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu Krajowej Izby Radców Prawnych do ponownego rozpoznania. III. Rozważania Sądu Najwyższego Sąd Najwyższy zważył, co następuje Kasacja złożona przez obrońcę obwinionego jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie. Na początku stwierdzić należy, że wina obwinionego nie budzi żadnych wątpliwości. Obwiniony przyznał się do popełnienia zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego, ponadto prawdziwość ustaleń faktycznych potwierdził wydany w postępowaniu karnym wyrok nakazowy Sądu Rejonowego w W. z dnia 9 czerwca 2016 r., sygn. akt III K […]. Kara jednak powinna, zgodnie z art 53 § 1 Kodeksu karnego, wymierzona według uznania sądu, w granicach przewidzianych przez ustawę, bacząc, by jej dolegliwość nie przekraczała stopnia winy, uwzględniając stopień społecznej szkodliwości czynu oraz biorąc pod uwagę cele zapobiegawcze i wychowawcze, które ma osiągnąć w stosunku do skazanego, a także potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa. Zgodnie z przyjętą powszechnie definicją, przez „rażącą” niewspółmierność powinno się rozumieć oczywistą, istotną różnicę pomiędzy efektem planowanym, a 5 osiągniętym. Przekładając to na język prawa karnego, musi istnieć wyraźnie błędny osąd co do kary. W konsekwencji istotnego (wyraźnego) błędu w osądzie orzeczona kara „nie uwzględnia należycie stopnia szkodliwości społecznej czynu oraz nie realizuje w wystarczającej mierze celów kary w zakresie społecznego oddziaływania” (Kodeks postępowania karnego, pod red. Andrzeja Sakowicza, Beck 2018, teza V.1. do art. 438 kpk). Mówiąc inaczej, między karą orzeczoną a właściwą musi istnieć rażąca dysproporcja. Niewspółmierność rażąca to znacząca, „bijąca w oczy” różnica między karą wymierzoną a sprawiedliwą (III KRN 120/94 – patrz teza 5.1. akapit 3 strona 1090, Ibidem). W ocenie Sądu Najwyższego, in concreto dysproporcja między karą orzeczoną, a sprawiedliwą w niniejszej sprawie jest rażąca. Przede wszystkim Sąd Najwyższy zauważa olbrzymią rozbieżność pomiędzy karą wymierzoną przez Okręgowy Sąd Dyscyplinarny Okręgowej Izby Radców Prawnych w […]., a orzeczoną przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Izby Radców Prawnych i trzeba zrozumieć motywy, dla których przy braku nowych elementów doszło do tak drastycznych różnic w orzekaniu. Pamiętać należy, że czyn stypizowany w art. 180a Kodeksu karnego stanowi przestępstwo dopiero od roku 2015, a więc przez czas stosunkowo niedługi. Zagrożenie karą przewidziane w razie naruszenia tego przepisu również nie należy do surowych – przestępstwo bowiem jest zagrożone karą grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do lat dwóch a sąd w postępowaniu karnym uznał, że adekwatne będzie wymierzenie oskarżonemu najłagodniejszej rodzajowo sankcji w Kodeksie karnym - kary grzywny. Została ona orzeczona w wysokości pięćdziesięciu stawek dziennych przy ustaleniu wysokości jednej stawki na kwotę 60 złotych. Należy zgodzić się ze stanowiskiem obrońcy obwinionego, że kara pieniężna wymierzana w postępowaniu dyscyplinarnym nie stanowi sankcji najłagodniejszej, lecz plasuje się w środku pomiędzy karami najłagodniejszymi, a najsurowszymi. Kara zawieszenia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego stanowi zaś 6 jedną z najsurowszych kar przewidzianych dla radców prawnych. Akceptacja stanowiska Wyższego Sądu Dyscyplinarnego doprowadziłaby zatem nie tylko do rażącej dysproporcji pomiędzy karą orzeczoną a sprawiedliwą, ale dysproporcja ta uwidoczniłaby się również w sposób jaskrawy pomiędzy karą orzeczoną w postępowaniu karnym, a sankcją dyscyplinarną wymierzoną radcy prawnemu. Nie ulega wątpliwości, że czyn radcy prawnego (przestępstwo) musi być oceniany surowiej niż analogiczny czyn innej osoby z uwagi na to, że zawód radcy prawnego jest zawodem szczególnego zaufania, a błędy popełniane przez poszczególnych przedstawicieli tego zawodu uderzają w całe środowisko. Z drugiej strony trzeba brać jednak pod uwagę, że przewinienie radcy prawnego nie ma bezpośredniego związku z wykonywanym zawodem, nie doprowadziło do wypadku samochodowego, a prowadzący nie pozostawał pod wpływem alkoholu. Te elementy o charakterze podmiotowym trzeba zważyć na szali uwzględniając oczywisty fakt, że zamknięcie kancelarii na 1 rok jest karą bardzo poważną, zwłaszcza dla młodego radcy prawnego, a straty finansowe wielokrotnie przewyższają dolegliwość pieniężną w postępowaniu karnym. Sąd Dyscyplinarny powinien wziąć pod uwagę informację o rocznych przychodach kancelarii obowiązujących w wysokości 0,5 mln zł i dokonać weryfikacji rzeczywistej dolegliwości finansowej przy orzeczeniu kary pieniężnej (która jest przecież możliwa w zdecydowanie wyższej wysokości niż 3000 zł) i przy zawieszeniu działalności, kierując się zasadami wymiaru kary zawartym w art. 53 Kodeksu karnego bacząc, by jej dolegliwość nie przekraczała stopnia winy i uwzględniając stopień szkodliwości społecznej czynu oraz cele wychowawcze. Nie ulega bowiem żadnej wątpliwości, że między dwiema karami orzeczonymi przez sąd I i II instancji uda się znaleźć karę wyważoną, odpowiadającą wyżej wskazanym cechom oraz rzeczywistemu społecznemu niebezpieczeństwu czynu. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.