SDI 32/10

POSTANOWIENIE Z DNIA 4 STYCZNIA 2011 R. SDI 32/10 Zatarcie w trybie art. 76 k.k. skazania za przestępstwo, którego zna-miona zawiera przewinienie dyscyplinarne, nie stanowi przeszkody do wszczęcia i prowadzenia przez Sąd Dyscyplinarny postępowania dyscypli-narnego o taki czyn przeciwko adwokatowi, bowiem przedawnienie odpo-wiedzialności zawodowej nie może nastąpić wcześniej, niż upływ okresów wskazanych w art. 101 k.k. i art. 102 k.k. Przewodniczący: sędzia SN P. Kalinowski. Sędziowie SN: T. Artymiuk, B. Skoczkowska (sprawozdawca). Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Naczelnej Rady Adwokac-kiej: adw. W. Walosiński. Sąd Najwyższy w sprawie adwokata Krzysztofa M., obwinionego z § 8 i § 43 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu, po rozpozna-niu w Izbie Karnej – na rozprawie w dniu 4 stycznia 2011 r., kasacji, wnie-sionej przez obrońcę obwinionego od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscy-plinarnego Adwokatury z dnia 26 czerwca 2010 r., utrzymującego w mocy orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej z dnia 4 czerwca 2009 r., oddalił kasację (...). 2 UZASADNIENIE Orzeczeniem Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w Z. z dnia 4 czerwca 2009 r., adwokat Krzysztof M. został uznany za winnego tego, że w sierpniu 1996 r. w Ż., w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowa-dził Danutę M. do niekorzystnego rozporządzeniem mieniem w postaci pie-niędzy w kwocie 500 zł, przez wprowadzenie jej w błąd, co do konieczności przekazania tych pieniędzy prokurator Marcie B. w zamian za uchylenie tymczasowego aresztowania wobec Andrzeja M., tj. przewinienia z § 8 i § 43 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu i za to na podsta-wie art. 81 ust. 1 pkt 6 i art. 82 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Pra-wo o adwokaturze, wydalił obwinionego z adwokatury. Orzeczenie to zaskarżył w całości obwiniony zarzucając: 1. naruszenie zasady bezpośredniości, poprzez zaniechanie przesłuchania obwinionego, 2. zaniechanie przeprowadzenia dowodu z akt sądowych Sądu Rejonowe-go w W. i Sądu Okręgowego w P., jak też z akt osobowych obwinionego znajdujących się w ORA na okoliczność charakterystyki obwinionego, przez co orzeczenie o wydaleniu obwinionego z adwokatury jest niesłuszne i rażąco surowe. Podnosząc te zarzuty, obwiniony wniósł o uchylenie za-skarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Dyscyplinarny przy ORA. Odwołanie to nie zawiera jakiegokol-wiek uzasadnienia. Wyższy Sąd Dyscyplinarny Adwokatury, orzeczeniem z dnia 26 czerwca 2010 r., utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie oraz zwolnił ob-winionego z ponoszenia kosztów postępowania. 3 Kasację od prawomocnego orzeczenia wniósł obrońca obwinionego Krzysztofa M. Zdaniem obrońcy zaskarżone orzeczenie jest w całości nie-słuszne i rażąco narusza prawo, ponieważ: 1. art. 88 ust. 2 ustawy – Prawo o Adwokaturze określa, że przedawnienie dyscyplinarne nie następuje wcześniej niż przedawnienie karne, 2. zgodnie z art. 76 k.k. skazanie Krzysztofa M. uległo zatarciu z mocy prawa, 3. zgodnie z art. 106 k.k. z chwilą zatarcia skazania uważa się je za nieby-łe, wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych, 4. przedawnienie karne nastąpiło w zakresie ścigania, orzekania i wykona-nia kary wobec Krzysztofa M. w dniu 25 stycznia 2008 r., gdyż wyrok prawomocny Sądu Okręgowego w P. zapadł dnia 25 stycznia 2005 r., 5. postępowanie dyscyplinarne wobec Krzysztofa M. wszczęto dnia 11 grudnia 2000 r. i nie zostało zakończone w ciągu 5 lat, mimo zaistnienia ujemnej przesłanki do prowadzenia postępowania, było ono prowadzo-ne i zakończone orzeczeniem uznającym Krzysztofa M. winnym. Podnosząc powyższe, obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i umorzenie postępowania. Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Naczelnej Rady Adwokackiej na rozprawie przed Sądem Najwyższym wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja obrońcy obwinionego Krzysztofa M. nie jest zasadna. Wprawdzie skarżący nie wskazał bezpośrednio na naruszenie prze-pisu art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., jednakże zarówno treść zarzutów, jak i wniosek końcowy kasacji pozwalają stwierdzić, że zdaniem obrońcy w sprawie za-chodzi negatywna przesłanka procesowa określona w tym przepisie, bo-wiem nastąpiło przedawnienie odpowiedzialności zawodowej obwinionego i 4 w związku z tym powinno dojść do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i umorzenia postępowania. Przede wszystkim należy stwierdzić, że obrońca obwinionego wska-zując na art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokatu-rze, Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm., nie neguje tego, że w sytu-acji, gdy zarzucane przewinienie dyscyplinarne zawiera znamiona prze-stępstwa, przedawnienie dyscyplinarne nie następuje wcześniej niż prze-dawnienie karne oraz nie kwestionuje utrwalonego poglądu, wynikającego z licznych orzeczeń Sądu Najwyższego, że jedynie prawomocny wyrok są-du powszechnego skazujący za przestępstwo, którego znamiona zawarte są w zarzucanym przewinieniu dyscyplinarnym jest podstawą ustaleń w postępowaniu dyscyplinarnym, iż przewinienie dyscyplinarne zawiera zna-miona przestępstwa (por. postanowienie z dnia 27 listopada 2003 r., SNO 73/03, LEX nr 471884; uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 28 września 2006 r., I KZP 8/06, OSNKW 2006, z. 10, poz. 87). Przypomnieć należy, że Sąd Dyscyplinarny Izby Adwokackiej w orze-czeniu z dnia 4 czerwca 2009 r., uznając Krzysztofa M. za winnego popeł-nienia deliktu dyscyplinarnego wskazał, że czyn ten zawiera również zna-miona przestępstwa, za które obwiniony został skazany prawomocnym wy-rokiem Sądu Rejonowego w W. z dnia 18 grudnia 2003 r., z mocy art. 286 § 1 k.k. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawie-szeniem jej wykonania na okres 3 lat próby. Z uzasadnienia kasacji wynika, że zdaniem obrońcy obwinionego okoliczności faktyczne sprawy nie budzą wątpliwości i przyznaje on, że Krzysztof M. mocą prawomocnego wyroku, jaki zapadł wobec niego w sprawie karnej, został uznany za winnego po-pełnienia przestępstwa. Jednakże z faktu, że został zakończony okres pró-by i skazanie obwinionego uległo zatarciu, a więc uważa się je za niebyłe, a obwinionego za osobę nie karaną, wysnuwa wniosek, że doszło do prze-dawnienia dyscyplinarnego, gdyż w chwili orzekania przez Sądy Dyscypli- 5 narne minął już okres 5 lat przewidywany w ustawie do osądzenia występ-ku dyscyplinarnego. Analiza sprawy wskazuje, że faktycznie wyrok Sądu Rejonowego w W. uprawomocnił się w dniu 25 stycznia 2005 r. (data wyro-ku Sądu odwoławczego), a więc z dniem 25 lipca 2008 r., a nie jak błędnie wskazał obrońca w dniu 25 stycznia 2008 r., zgodnie z art. 76 § 1 k.k. ska-zanie Krzysztofa M. uległo zatarciu z mocy prawa, co potwierdza zresztą informacja z 11 maja 2010 r., z której wynika, że obwiniony nie figuruje w Kartotece Karnej Krajowego Rejestru Karnego. Zdaniem Sądu Najwyższego, z takim poglądem skarżącego nie moż-na się jednak zgodzić. Oczywistym jest, że zgodnie z treścią art. 106 k.k., z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe, a wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych. Zatarcie skazania jest zatem pewną fikcją prawną i oznacza, że skazanemu ponownie przysługuje status osoby niekaranej, bowiem przyjmuje się, że skazanie jako zdarzenie historyczne nie miało w ogóle miejsca. Trafny jest jednak pogląd, że nie oznacza to, iż zatarcie skazania stwarza niewzruszalne prawne domniemanie niewinności w sto-sunku do danego czynu. Nie chodzi tu bowiem o domniemanie, lecz o fik-cję prawną. Trudno mówić o domniemaniu, skoro zostało ono już wcześniej obalone prawomocnym wyrokiem (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2009 r., IV KK 164/09, LEX nr 512114; B. J. Stefańska: Skutki za-tarcia skazania, Prok. i Pr. 2007, nr 10, s. 54-57; R. Krajewski: Zatarcie skazania w prawie karnym, Prok. i Pr. 2007, nr 11, s. 104 oraz cytowane tam piśmiennictwo). Zatarcie skazania nie oznacza więc anulowania treści wyroku, tj. wyeliminowania go z mocą wsteczną z porządku prawnego jako w ogóle niewydanego i nie niweluje też całkowicie wszystkich skutków ska-zania, bowiem skazany nie odzyskuje wszystkich utraconych np. praw, or-derów czy odznaczeń. Skazanie jest bowiem uważane za niebyłe, ale do-piero z chwilą jego zatarcia i od tego momentu dopiero funkcjonuje fikcja prawna i od tej też chwili nie może wywoływać żadnych negatywnych skut- 6 ków prawnych dla skazanego. Podkreślić jednak należy, że wcześniej ska-zanie to istniało i wywoływało określone skutki wynikające z treści wyroku (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2009 r., I KZP 24/09, OSNKW 2009, z. 12, poz. 105; red.: M. Filar red.: Kodeks kar-ny. Komentarz, Warszawa 2010, s. 543-545). Odnosząc powyższe do ni-niejszej sprawy, należy stwierdzić, że wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 18 grudnia 2003 r. jednoznacznie obalił domniemanie niewinności Krzysz-tofa M. w takim zakresie, w jakim jest to konieczne i niezbędne do poczy-nienia ustaleń przez Sąd Dyscyplinarny, że zarzucane mu przewinienie dyscyplinarne zawiera również znamiona przestępstwa. Oznacza to, że pięcioletni termin przedawnienia karalności przewinienia dyscyplinarnego określony w art. 88 ust. 4 ustawy, wbrew twierdzeniu skarżącego, nie ma zastosowania. Przepis art. 88 ust. 2 nakazuje bowiem w takich przypad-kach, jak obecnie rozpoznawany, stosowanie przepisów ustawy karnej re-gulujących przedawnienie tego czynu przestępnego, którego znamiona wyczerpało bezprawne zachowanie adwokata, będące równocześnie przewinieniem zawodowym. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 grudnia 2007 r., SNO 81/07, OSNKW 2008, z. 2, poz. 15, wskazał, że w takiej sy-tuacji wszczęcie i prowadzenie postępowania dyscyplinarnego jest do-puszczalne w całym okresie przedawnienia, wynikającym z przepisów za-równo art. 101 k.k. jak i art. 102 k.k. Skoro czyn obwinionego popełniony w sierpniu 1996 r. wyczerpywał znamiona przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. zagrożonego karą do 8 lat pozbawienia wolności, to zgodnie z art. 101 § 1 pkt 2a k.k., przy uwzględnieniu wydłużonego terminu z art. 102 k.k., prze-dawnienie karalności przewinienia dyscyplinarnego zarzucanego Krzyszto-fowi M. nastąpi dopiero w sierpniu 2021 r. Reasumując należy stwierdzić, że zatarcie w trybie art. 76 k.k. ska-zania za przestępstwo, którego znamiona zawiera przewinienie dyscypli-narne, nie stanowi przeszkody do wszczęcia i prowadzenia postępowania 7 dyscyplinarnego o taki czyn przeciwko adwokatowi przez Sąd Dyscyplinar-ny, bowiem przedawnienie odpowiedzialności zawodowej nie może nastą-pić wcześniej, niż upływ okresów wskazanych w art. 101 k.k. i art. 102 k.k. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie.