SDI 64/16

Sygn. akt SDI 64/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 listopada 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Kazimierz Klugiewicz SSN Barbara Skoczkowska Protokolant Anna Kuras przy udziale Naczelnego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej Grzegorza Wrony w sprawie lek. A. W. obwinionego z art. 53 ustawy z dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 522) po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 3 listopada 2016 r. kasacji, wniesionej przez pełnomocnika pokrzywdzonej na niekorzyść obwinionego od orzeczenia Naczelnego Sądu Lekarskiego z dnia 3 grudnia 2015 r., NSL Rep. (...) zmieniającego orzeczenie Okręgowego Sądu Lekarskiego w […] z dnia 2 lipca 2015 r., sygn. akt (...) 1. uchyla zaskarżone orzeczenie i sprawę przekazuje Naczelnemu Sądowi Lekarskiemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym; 2 2. zarządza zwrot na rzecz pokrzywdzonej J. W. uiszczonej opłaty od kasacji w kwocie 750 (siedmiuset pięćdziesięciu) złotych. UZASADNIENIE Lekarz A. W. został obwiniony o to, że: 1. w dniu 4 czerwca 2013 r. w […] dopuścił się wobec pacjentki J. W. nieprawidłowego postępowania etycznego poprzez opieszałe, a jednocześnie aroganckie i niekulturalne zachowanie, czym naruszył art. 12 ust. 1 Kodeksu Etyki Lekarskiej 2. W tym samym miejscu i czasie nierzetelnie sporządził dokumentację medyczną, dotyczącą świadczeń medycznych udzielonych pacjentce co polegało na podjęciu działań, których w rzeczywistości nie wykonał, czym naruszył art. 24 ust. 1 w zw. z art. 25 ustawy z dnia 6 listopada 2008r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz art. 41 Kodeksu Etyki Lekarskiej. Okręgowy Sąd Lekarski orzeczeniem z dnia 2 lipca 2015 r., sygn. akt (...), na podstawie art. 82 ust. 2 ustawy z dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 522; dalej: u.i.l.), umorzył postępowanie przeciwko obwinionemu. Od tego orzeczenia odwołanie wniósł Naczelny Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej podnosząc zarzut obrazy art. 82 ust. 2 u.i.l., polegający na przyjęciu, że w sprawie zachodzi wypadek mniejszej wagi, uzasadniający umorzenie postępowania. Wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi a quo. Orzeczenie Sądu pierwszej instancji zostało również zaskarżone przez pełnomocnika pokrzywdzonej, który podniósł zarzuty błędu w ustaleniach faktycznych oraz obrazy postępowania – art. 82 ust. 2 u.i.l., art. 59 ust. 1 u.i.l., art. 89 ust. 3 pkt 1 i 1 u.i.l., art. 148 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.k. oraz art. 148 § 2 k.p.k., art. 171 3 § 1, 4 i 6 k.p.k., art. 201 k.p.k. i wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi meriti. Naczelny Sąd Lekarski orzeczeniem z dnia 3 grudnia 2015 r., (...), zmienił zaskarżone orzeczenie i uniewinnił obwinionego lekarza od zarzucanych mu przewinień dyscyplinarnych. Orzeczenie to zostało zaskarżone kasacją przez pełnomocnika pokrzywdzonej, w której podniesiono następujące zarzuty rażącego naruszenia prawa procesowego: 1. art. 433 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 434 § 2 k.p.k. w zw. 440 k.p.k. w zw. z art. 112 u.pi.l. poprzez uznanie przez Naczelny Sąd Lekarski za zasadny zarzutu apelacji pokrzywdzonej dotyczącego rażącego naruszenia przez Okręgowy Sąd Lekarski art. 82 pkt 2 u.i.l. poprzez stwierdzenie rażącej niesprawiedliwości orzeczenia oraz uniewinnienie obwinionego w sytuacji istnienia sprzecznych dowodów i nie podania przekonujących przesłanek takiego rozstrzygnięcia, 2. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 201 k.p.k. i art. 112 u.i.l. poprzez: a. zaaprobowanie przez Naczelny Sąd Lekarski w trakcie kontroli instancyjnej niedokonania przez Okręgowy Sąd Lekarski kontroli i oceny opinii biegłego i oparcia na niej ustaleń faktycznych i rozstrzygnięcia, pomimo licznych wątpliwości i zastrzeżeń co rzetelności opinii, jej jasności, pełności i braku sprzeczności, b. niedokonanie kontroli opinii biegłego przez Naczelny Sąd Lekarski i arbitralne oraz bezkrytyczne dokonanie oceny i zaakceptowanie opinii biegłego pomimo jej oczywistej nierzetelności, niepełności, licznych wewnętrznych sprzeczności i oparcie na niej orzeczenia, 3. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 112 i art. 59 ust. 1 i 2 u.i.l. poprzez: a. milczące zaakceptowanie przez Naczelny Sąd Lekarski dorozumianego oddalenia przez Okręgowy Sąd Lekarski wniosku dowodowego o przesłuchanie biegłego, 4 b. oddalenie przez Naczelny Sąd Lekarski wniosku dowodowego pokrzywdzonej o powołanie biegłego lekarza specjalisty z medycyny ratunkowej celem ustalenia stanu, w jakim znajdowała się pokrzywdzona w dniu 4 czerwca 2013 r. oraz prawidłowości przebiegu akcji ratunkowej i powikłań, które wystąpiły na skutek działania obwinionego, c. oddalenie przez Naczelny Sąd Lekarski wniosku dowodowego pokrzywdzonej o powołanie biegłego lekarza psychiatry lub psychologa klinicznego na okoliczność występowania u pokrzywdzonej zaburzeń lękowych spowodowanych traumatycznymi wydarzeniami z dnia 4 czerwca 2013 r. pomimo przedstawienia przez pokrzywdzoną fragmentów dokumentacji medycznej, potwierdzającej fakt występowania u niej takich zaburzeń i stwierdzenie, że biegły już w tym zakresie opiniował co nie znajduje odzwierciedlenia w materiale dowodowym, 4. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k., art. 7 k.p.k. i w zw. z art 112 u.i.l., polegającego na braku prawidłowej i szczegółowej analizy zebranych w sprawie faktów i dowodów, dokonanie dowolnej oceny tych faktów oraz zaniechanie dokonania analizy dotyczącej wiarygodności lub niewiarygodności poszczególnych dowodów, koncentrując się na wersji obwinionego i nadając walor wiarygodności wyłącznie dowodom mającym świadczyć o niewinności obwinionego a także aprobując takie działanie Sądu I instancji, ponadto ograniczając się do dokonania fragmentarycznej analizy i oceny zeznań świadka D. K., zeznań „członków zespołu karetki pogotowia" z postępowania przygotowawczego oraz wyjaśnień obwinionego z rozprawy z dnia 3 grudnia 2015 r., 5. art. 89 pkt 3 ust. 1 w zw. z art. 112 u.i.l. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k., art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k., w ten sposób, że orzekając odmiennie co do istoty sprawy Naczelny Sąd Lekarski nie podał wyczerpujących przesłanek swojego orzeczenia poprzez wskazanie, jakie fakty uznał za udowodnione lub nieudowodnione, na jakich w tej mierze oparł się dowodach i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych, nie wskazał także błędów w rozumowaniu Sądu pierwszej instancji. 5 Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie orzeczeń Sądów obydwu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Okręgowemu Sądowi Lekarskiemu w […]. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna. Na wstępie należy zauważyć, że z uwagi na fakt, iż w sprawie wniesiono środki odwoławcze tylko na niekorzyść obwinionego, Naczelny Sąd Lekarski mógł wydać wyrok reformatoryjny i uniewinnić A. W. wyłącznie przy zaistnieniu warunków określonych w art. 440 k.p.k., nie zaś jedynie na podstawie art. 92 ust. 1 u.i.l., który to przepis Sąd odwoławczy wskazał w uzasadnieniu jako podstawę prawną rozstrzygnięcia. Należy podkreślić, że zastosowanie art. 440 k.p.k. w zw. z art. 112 pkt 1 u.i.l. wymagało szczególnie skrupulatnego przedstawienia motywów podjętego rozstrzygnięcia, zarówno jeśli chodzi o sferę oceny dowodów i ustaleń faktycznych, jak i w zakresie analizy prawnej. Obowiązek ten jawił się wyraźnie, biorąc pod uwagę treść wniesionych odwołań przez Naczelnego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej oraz pełnomocnika pokrzywdzonej, w których kwestionowano uznanie czynów obwinionego za wypadek mniejszej wagi na podstawie art. 82 ust. 2 u.i.l. Dlatego Naczelny Sąd Lekarski powinien był odnieść się wyjątkowo wnikliwie do wszystkich zarzutów wniesionych w środkach odwoławczych, wskazując, dlaczego uznał je za nietrafne. Tymczasem lektura uzasadnienia orzeczenia Naczelnego Sądu Lekarskiego wskazuje, że Sąd ten nie wywiązał się należycie z obowiązku rzetelnej kontroli instancyjnej. Rozważania Sądu odwoławczego już prima vista jawią się jako zbyt lakoniczne, wręcz skrótowe. Przedstawienie argumentacji Sądu drugiej instancji na nieco ponad jednej stronie uzasadnienia wobec wniesienia dwóch odwołań i wydania orzeczenia reformatoryjnego przeciwnego do kierunku wniesionych środków odwoławczych uznać trzeba za zdecydowanie niewystarczające, co jest szczególnie widoczne wobec braku jakichkolwiek rozważań co do drugiego z 6 zarzucanych czynów, dotyczących nierzetelnego sporządzenia dokumentacji medycznej. Jeśli zaś chodzi o pierwszy z zarzucanych obwinionemu czynów, to Sąd odwoławczy wyraził przekonanie o braku winy obwinionego, nie wskazując jednocześnie, na jakiej podstawie doszedł do takiego wniosku. Stanowisko to jawi się jako tym bardziej wątpliwe, jeśli zważy się na fakt, że w opinii biegłego, którą Sąd ten uznał za rzetelną i spójną, wyraźnie wskazuje się na „ponad wszelką wątpliwość nieprofesjonalizm” w zakresie kontaktów obwinionego z pacjentką i jej rodziną, co podważa zasadność uchylenia odpowiedzialności na płaszczyźnie winy, zaś kieruje tok rozumowania co najwyżej na płaszczyznę materialnej treści przewinienia dyscyplinarnego. Jest to wynik pewnego niedostatku w rozumieniu istoty wypadku mniejszej wagi, określonego w art. 82 ust. 2 u.i.l. Naczelny Sąd Lekarski na s. 3 uzasadnienia wskazał, że Sąd meriti, umarzając postępowanie na podstawie tego przepisu nie stwierdził winy obwinionego. Tymczasem przyjęcie wypadku mniejszej wagi – tak jak się go rozumie na gruncie prawa karnego – a zatem stanowiącego typ uprzywilejowany przewinienia, następuje pomimo przypisania winy oraz pewnego (większego niż znikomy) stopnia społecznej (korporacyjnej) szkodliwości czynu, zaś wymierzenie łagodniejszej kary, czy – jak na podstawie art. 82 ust. 2 u.i.l. umorzenie postępowania – jest podyktowane względami polityczno-kryminalnymi z uwagi na łagodzące elementy przedmiotowo-podmiotowe (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 października 1996 r., V KKN 79/96, OSNKW 1997/3-4/27). Trzeba też zauważyć, że sentencja orzeczenia Naczelnego Sądu Lekarskiego budzi wątpliwości co do jej zgodności z przedmiotem postępowania. Mowa jest tam o uniewinnieniu od zarzutu postawionego we wniosku o ukaranie, podczas gdy wniosek o ukaranie zawierał zarzuty popełnienia dwóch czynów, dwóch przewinień dyscyplinarnych co oznacza, przyjmując że sformułowanie „od zarzutu” jest omyłką pisarską, iż uniewinnienie nastąpiło w odniesieniu do obydwu zarzucanych obwinionemu przewinień, zaś motywów dla których ono nastąpiło, gdy idzie o czyn mający polegać na nierzetelnym sporządzeniu dokumentacji medycznej, dotyczącej 7 świadczeń medycznych udzielonych pokrzywdzonej, w uzasadnieniu orzeczenia Sądu odwoławczego brak. Wszystko to prowadzi do wniosku, że kontrola odwoławcza, przeprowadzona przez Sąd drugiej instancji, cechuje się daleko posuniętą niestarannością, niezupełnością oraz dowolnością wynikłą m.in. z błędu w zakresie wykładni i zastosowania art. 82 ust. 2 u.i.l., co prowadzić musi do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy Naczelnemu Sądowi Lekarskiemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym w celu wnikliwego rozpoznania wniesionych odwołań, w szczególności w kontekście istoty i charakteru prawnego instytucji określonej w art. 82 ust. 2 u.i.l., której zastosowanie przez Sąd meriti zakwestionowano w obu środkach odwoławczych. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku. R. G.