SDI 68/17

Sygn. akt SDI 68/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 października 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jerzy Grubba SSN Michał Laskowski Protokolant Anna Kuras przy udziale Zastępcy Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych radcy prawnego Mariusza Łątkowskiego, w sprawie radcy prawnego T. C., obwinionego z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 233 ze zm.), po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 4 października 2017 r. kasacji wniesionej przez Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych na korzyść obwinionego od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych [...] z dnia 31 marca 2017 r., zmieniającego orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] z dnia 12 września 2016 r., uchyla zaskarżone orzeczenie Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych z dnia 31 marca 2017 r. i sprawę przekazuje temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. 2 UZASADNIENIE Radca prawny T. C., orzeczeniem Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] z dnia 12 września 2016 r., został uznany za winnego tego, że w okresie co najmniej od 11 grudnia 2006 r. do 28 maja 2007 r. [...], będąc aplikantem radcowskim w kancelarii radcy prawnego J.M., ułatwił J.M. wykonującemu czynności prawne na rzecz Ambasady [...], popełnienie przestępstwa oszustwa w celu osiągnięcia przez J.M. korzyści majątkowej znacznej wartości i wyrządzenia [...] Republice szkody na kwotę 1.420.003,20 euro, w ten sposób, że postępując zgodnie z wytycznymi J.M., jako pełnomocnik strony transakcji I. M., doprowadził w dniu 16 grudnia 2006 r. do zawarcia umowy przedwstępnej sprzedaży nieruchomości położonej [...] przy ul. W. pomiędzy oferentem W. S. a wymienioną, po czym wyraził w jej imieniu zgodę na cofnięcie wniosków o wpis praw i roszczeń wynikających z powołanej umowy na jej rzecz i wskazał B. C. jako uprawnionego do nabycia przedmiotu umowy za kwotę 1.199.996,80 euro, a nadto mając świadomość, że to J. M. jest rzeczywistym oferentem ww. nieruchomości, jako pełnomocnik zbywcy, w grudniu 2006 r., upoważniony przez J.M. do przeprowadzenia negocjacji z członkami Komitetu Funduszu Finansowania Budynków MSZ [...] za Granicą, wynegocjował kwotę sprzedaży ww. nieruchomości na 2.620.000 euro, tj. przewinienia dyscyplinarnego z art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych (dalej: u.r.p.) w zw. z art. 4 ust. 1, art. 5, art. 6 i art. 14 ust. 1 Zasad Etyki Radcy Prawnego, stanowiących załącznik do uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych z 31 marca 2004 r., nr 45/VI/2004, za które – na podstawie art. 64 ust. 1 i art. 65 ust. 1 pkt 4 u.r.p. – wymierzono mu karę zawieszenia prawa wykonywania zawodu radcy prawnego na okres roku i 6 miesięcy oraz dodatkowo – na podstawie art. 65 ust. 2b u.r.p. – orzeczono zakaz wykonywania patronatu na 5 lat. Orzeczenie to zapadło w wyniku uwzględnienia wniosku obwinionego o dobrowolne poddanie się karze bez przeprowadzenia postępowania dowodowego (art. 387 k.p.k. w zw. z art. 74¹ pkt 1 u.r.p., k. 1143, t. IV). Od tego judykatu odwołanie na niekorzyść obwinionego wniósł Minister Sprawiedliwości, który podnosząc zarzut rażącej niewspółmierności (łagodności) 3 wymierzonej kary dyscyplinarnej, wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i wymierzenie T.C. kary pozbawienia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego. Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Izby Radców Prawnych [...] orzeczeniem z dnia 31 marca 2017 r., zmienił zaskarżone orzeczenie w części dotyczącej kary w ten sposób, że wymierzył obwinionemu karę zawieszenia prawa wykonywania zawodu radcy prawnego na okres 3 lat oraz orzekł zakaz wykonywania patronatu na 5 lat. Orzeczenie Sądu drugiej instancji zaskarżył na korzyść obwinionego Główny Rzecznik Dyscyplinarny, podnosząc następujące zarzuty: 1. rażącego i stanowiącego bezwzględną przyczynę odwoławczą naruszenia art. 447 § 5 k.p.k. w zw. z art. 74¹ u.r.p. przez uznanie, że jest możliwe podniesienie zarzutu rażącej niewspółmierności kary orzeczonej w trybie konsensualnym; 2. rażącego i mającego istotny wpływ na jego wydanie naruszenie art. 440 k.p.k. w zw. z art. 62 u.r.p. w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP przez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania w następstwie zmiany orzeczenia Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego na niekorzyść obwinionego pomimo tego, że zapadło ono w trybie konsensualnym. Na podstawie tak sformułowanych zarzutów Główny Rzecznik Dyscyplinarny wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu w celu ponownego rozpoznania odwołania Ministra Sprawiedliwości. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja zasługuje częściowo na uwzględnienie. Przed omówieniem motywów, które zadecydowały o uchyleniu orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego należy, dla oczyszczenia przedpola dla dalszych uwag, odnieść się do zarzutu obrazy art. 447 § 5 k.p.k., który okazał się niezasadny. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, stosowanego odpowiednio w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach radców prawnych (art. 74¹ pkt 1 u.r.p.), w wypadku wydania orzeczenia w jednym z trybów konsensualnych (w tym na podstawie art. 387 k.p.k.), podstawą odwołania nie mogą być zarzuty błędu w ustaleniach faktycznych lub rażącej niewspółmierności kary, związane z treścią zawartego 4 porozumienia. Trzeba jednak podkreślić, że ograniczenie to dotyczy jedynie stron postępowania, które zawarły porozumienie. Jak trafnie wskazano w literaturze przedmiotu a także w orzecznictwie Sądu Najwyższego, nie może przepis art. 447 § 5 k.p.k mieć zastosowania w odniesieniu do tych uczestników postępowania, którzy nie byli stroną konsensusu ani też nie mogli mieć jakiegokolwiek wpływu na jego treść (zob. np. B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Tom II, red. D. Świecki, teza 25 do art. 447 k.p.k., Lex 2017; wyrok SN z dnia 16 listopada 2016r. sygn. SNO 39/16). Przecież w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach radców prawnych Ministrowi Sprawiedliwości przysługuje szereg uprawnień procesowych, wynikających z funkcji nadzorczej nad samorządem radców prawnych. Status strony uzyskuje on jednak tylko w wypadku wydania Rzecznikowi Dyscyplinarnemu polecenia wszczęcia dochodzenia przeciwko radcy prawnemu lub aplikantowi radcowskiemu (art. 68¹ u.r.p.). W pozostałych sprawach może on np. zaskarżyć orzeczenie Sądu pierwszej instancji. Zgodnie z art. 704 ust. 4 u.r.p., od orzeczeń i postanowień kończących postępowanie dyscyplinarne odwołanie przysługuje stronom oraz Ministrowi Sprawiedliwości w terminie 14 dni od dnia doręczenia odpisu orzeczenia albo postanowienia wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia odwołania. Już sama stylistyka językowa tego unormowania wskazuje, że Minister Sprawiedliwości jest, obok stron, innym podmiotem uprawnionym do wniesienia odwołania. Z tych względów – jak już powiedziano - należy uznać, że Minister Sprawiedliwości mógł wnieść odwołanie od orzeczenia wydanego w trybie konsensualnym, z zarzutem rażącej niewspółmierności kary, jako że nie był związany ograniczeniem wynikającym z treści art. 447 § 5 k.p.k. w zw. z art. 74¹ pkt 1 u.r.p. Odrębną kwestią jest natomiast rezultat przeprowadzonej na skutek odwołania Ministra Sprawiedliwości kontroli odwoławczej, tj. rozstrzygnięcie Sądu odwoławczego. W tym zakresie rację należy przyznać skarżącemu, że w realiach procesowych niniejszej sprawy wydanie orzeczenia reformatoryjnego, zaostrzającego wymierzoną w pierwszej instancji karę, nie było dopuszczalne. 5 W sytuacji, gdy wyrok został wydany w trybie konsensualnym, a odwołanie na niekorzyść obwinionego złożył Minister Sprawiedliwości, a więc uprawniony podmiot nie będący stroną konsensusu, Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny uwzględniając kasację, uznaje za konieczne wydanie orzeczenia kasatoryjnego, jako że tylko ono gwarantuje zachowanie w stosunku do stron uczestniczących w konsensusie zasad rzetelnego procesu. Z tego zatem tylko względu należało uchylić zaskarżone orzeczenie i sprawę przekazać Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu Krajowej Izby Radców Prawnych, który ponownie rozpoznając odwołanie Ministra Sprawiedliwości wyda rozstrzygnięcie respektujące gwarancje procesowe wynikające z zasady dwuinstancyjności postępowania dyscyplinarnego, co oznacza przede wszystkim, że w razie podzielenia zasadności argumentacji przytoczonej w odwołaniu, konieczne okaże się uchylenie zaskarżonego wyroku i ponowne rozpoznanie sprawy w w pierwszej instancji, oczywiście w zaskarżonym zakresie. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku. kc