SNO 2/12

WYROK Z DNIA 22 LUTEGO 2012 R., SNO 2/12 Przewodniczący: sędzia SN Rafał Malarski. Sędziowie SN: Iwona Koper, Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny na rozprawie z udziałem Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego oraz protokolanta po rozpoznaniu w dniu 22lutego 2012 r. sprawy dyscyplinarnej sędziego Sądu Rejonowego w związku z odwołaniem Mi-nistra Sprawiedliwości i Krajowej Rady Sądownictwa od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 26 września 2011 r., sygn. akt ASD (...) uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej orzeczenia o karze i w tym zakre-sie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu. Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 26 września 2011 r. w sprawie oznaczonej sygn. akt ASD (...), Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny uznał obwinionego – sędziego Sądu Rejonowego za winnego tego, że w dniu 27 października 2004 r. w miejscowości W., woj. (...), kierując samochodem marki „Fiat Brava” o numerze rejestracyjnym (...) umyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym i doprowadził do zderzenia czołowego z prawidłowo poruszającym się innym pojazdem w następstwie czego jego pasażer Z. G. doznał obra-żeń ciała skutkujących jego zgonem, kierująca pojazdem M. J. doznała obrażeń ciała skutkujących ciężkim uszczerbkiem na jej zdrowiu w postaci ciężkiej choroby długotrwa-łej, a nadto pasażer pojazdu D. J. doznał obrażeń ciała z zaburzeniami emocjonalnymi o charakterze zespołu stresu pourazowego, powodującego rozstrój jego zdrowia trwający dłużej niż siedem dni. Uznając obwinionego za winnego popełnienia zarzucanego mu przewinienia służ-bowego z art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszech-nych (Dz. U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) i na podstawie art. 109 § 1 pkt 4 powoła-nej ustawy, Sąd pierwszej instancji wymierzył mu karę dyscyplinarną przeniesienia na inne miejsce służbowe w okręgu Sądu Apelacyjnego w (...). Odwołania od powyższego wyroku wnieśli Minister Sprawiedliwości i Krajowa Ra-da Sądownictwa. 2 Minister Sprawiedliwości zaskarżył orzeczenie, na postawie art. 121 § 1 u.s.p. na niekorzyść obwinionego, w części dotyczącej orzeczenia o karze i zarzucił rozstrzygnię-ciu – na postawie art. 438 pkt 4 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. – rażącą niewspółmierność orzeczonej kary dyscyplinarnej przeniesienia na inne miejsce służbowe nieuwzględniają-cą w sposób właściwy wagi popełnionego przez obwinionego przewinienia, wynikającej z umyślności i rażącego stopnia naruszenia zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym oraz tragicznych skutków tego zachowania. W konsekwencji, odwołujący się wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części przez wymierzenie obwinionemu na postawie art. 109 § 1 pkt 5 u.s.p. kary dyscyplinarnej złożenia sędziego z urzędu. Z kolei Krajowa Rada Sądownictwa zaskarżyła, na podstawie art. 121 § 1 u.s.p., powołany na wstępie wyrok na niekorzyść obwinionego w części dotyczącej orzeczenia o karze, zarzucając zaskarżonemu w tej części rozstrzygnięciu – na postawie art. 438 pkt 4 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. – rażącą niewspółmierność wymierzonej obwinionemu kary dyscyplinarnej w stosunku do przypisanego przewinienia, nieodzwierciedlającej stopnia społecznej szkodliwości i nie spełniającej w związku z tym celów, jakie orzeczona kara ma osiągnąć. W konsekwencji odwołująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez orzeczenie wobec obwinionego kary dyscyplinarnej złożenia z urzędu, określonej w art. 109 § 1 pkt 5 u.s.p. Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje: Zarówno odwołanie Ministra Sprawiedliwości, jak i Krajowej Rady Sądownictwa zasługują na uwzględnienie w przedmiocie kwestionowania niewspółmierności orzeczo-nej kary. Zasadnie bowiem wywiedziono w nich, że orzeczona przez Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny kara dyscyplinarna przeniesienia na inne miejsce służbowe w okręgu Sądu Apelacyjnego w (...) jest niewspółmierna do przypisanego obwinionemu przewinie-nia. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zakresem zaskarżenia nie zostały objęte, dokonane przez Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny w niniejszej sprawie, ustalenia fak-tyczne oraz przyjęta kwalifikacja prawna czynu wobec czego te, jako niezakwestionowa-ne w odwołaniach skarżących, są wiążące dla Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarne-go. Minister Sprawiedliwości oraz Krajowa Rada Sądownictwa we wniesionych odwo-łaniach zakwestionowali jedynie wymierzoną obwinionemu przez Sąd pierwszej instancji karę dyscyplinarną przeniesienia na inne miejsce służbowe w okręgu Sądu Apelacyjnego w (...), wskazując, na podstawie art. 438 pkt 4 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., na jej rażącą niewspółmierność do wagi popełnionego przewinienia. W ocenie skarżących orzeczona kara jest rażąco łagodna w stosunku do wagi popełnionego przez obwinionego czynu bezprawnego i stopnia jego zawinienia. Natomiast uwzględnione przez Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny okoliczności łagodzące w postaci nienagannej postawy obwinionego w wykonywaniu służby sędziowskiej, przyznania się do popełnienia przestępstwa i nie 3 utrudniania w żaden sposób postępowania, okazania skruchy i żalu oraz podjęcia osobi-stego starania o rekompensatę wyrządzonej szkody i doznanej przez pokrzywdzonych krzywdy nie stanowią wystarczającej podstawy wymierzenia kary dyscyplinarnej w kształcie orzeczonym przez Sąd pierwszej instancji. Zdaniem Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego w składzie orzekającym w ni-niejszej sprawie, przytoczona przez skarżących argumentacja wskazująca na przecenienie przez Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wskazanych wyżej okoliczności uznanych za łagodzące w odniesieniu do rodzaju i wymiaru kary, zasługuje na uwzględnienie. Trafnie skarżący wskazali, że nie jest uprawnione upatrywanie okoliczności łago-dzącej w fakcie nienagannego pełnienia przez sędziego służby sędziowskiej. Okoliczność ta, na co zwrócił uwagę m. in. Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w wyroku z dnia 27 sierpnia 2007 r., sygn. akt SNO 47/07 (OSNKW 2007, nr 11, poz. 83), nie wskazuje bo-wiem na szczególne cechy osobowościowe sędziego warte wyeksponowania w kontekście doboru rodzaju kary i jej wymiaru za popełnione przewinienie dyscyplinarne, gdyż niena-ganna służba sędziowska stanowi oczywistą regułę, a nie może stanowić wyjątku wartego szczególnego traktowania. Podobnie ocenić należy zachowanie obwinionego sędziego po popełnieniu przestępstwa. Przyznanie się do zarzucanego czynu, nieutrudnianie postępo-wania karnego, przyznanie się do winy, okazanie skruchy oraz podjęcie działań zmierza-jących do zrekompensowania wyrządzonej szkody i doznanej przez pokrzywdzonych krzywdy należy postrzegać jako zachowanie standardowe wymagane od osób piastują-cych urząd sędziego. W przedmiotowej sprawie, co należy podkreślić, przedmiotem zarzutu dyscyplinar-nego jest uchybienie godności urzędu sędziego w związku z popełnieniem przez obwinio-nego występku będącego przestępstwem nieumyślnym. W odniesieniu do takich czynów zabronionych Sąd dyscyplinarny, orzekając o karze dyscyplinarnej, powinien przede wszystkim oceniać jego charakter i wagę oraz sposób i okoliczności jego popełnienia z punktu widzenia społecznie akceptowanego standardu zawodu sędziego. Przy przestęp-stwach nieumyślnych, w tym wypadkach komunikacyjnych, należy zatem przypisywać zasadnicze znaczenie rodzajowi naruszonych reguł ostrożności i stopniowi ich naruszenia (por. wyrok Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 26 maja 2009 r., sygn. akt SNO 37/09, OSNSD 2009 r., poz. 6). Nie można również pomijać, że orzekana kara dys-cyplinarna powinna pełnić jednocześnie funkcję ochronną, sprowadzającą się do zapew-nienia ochrony wymiaru sprawiedliwości w ujęciu szerokim, tj. zarówno w aspekcie jego prawidłowego funkcjonowania oraz dobrego imienia sędziów oraz sądownictwa jako ca-łości. Orzekana kara dyscyplinarna powinna także kreować w społeczeństwie przekona-nie, że sędziowie, sprawujący przecież wymiar sprawiedliwości, podlegają szczególnie surowemu traktowaniu w sytuacji, gdy ich zachowanie polega na popełnieniu przestęp-stwa, także nieumyślnego. Godność sprawowanej funkcji sędziego zostaje bowiem naru-szona, gdy sędzia jest sprawcą naruszenia porządku prawnego, polegającego na popeł- 4 nieniu każdego przestępstwa, w tym także nieumyślnego, za które został prawomocnie skazany. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, że stosownie do art. 128 u.s.p. w sprawach nieuregulowanych w rozdziale 3 przywołanej ustawy, obejmującym przepisy dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego. Następstwem odesłania z mocy art. 128 u.s.p. do odpowiedniego stosowania przepisów k.p.k. jest przyjęcie, że do postępowania dyscyplinarnego prowa-dzonego wobec sędziów znajduje z modyfikacjami zastosowanie art. 454 k.p.k. statuujący reguły ne peius. W konsekwencji Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny, orzekający w po-stępowaniu dyscyplinarnym jako sąd drugiej instancji (sąd odwoławczy), tylko w szcze-gólnie wyjątkowych wypadkach może zaostrzyć karę poprzez wymierzenie kary najsu-rowszej w katalogu kar przewidzianym dla postępowania dyscyplinarnego, to jest kary złożenia sędziego z urzędu (art. 454 § 3 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.) (por. wyrok Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 27 sierpnia 2007 r., sygn. akt SNO 47/07, OSNKW 2007, nr 11, poz. 83). Taki szczególnie wyjątkowy wypadek w niniejszej spra-wie nie zaistniał. W sprawie zarówno Minister Sprawiedliwości, jak i Krajowa Rada Sądownictwa, wskazując we wniesionych odwołaniach na rażącą niewspółmierność kary dyscyplinarnej orzeczonej przez Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny (art. 438 pkt 4 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.), wnieśli o orzeczenie względem obwinionego sędziego Sądu Rejonowego naj-surowszej z kar przewidzianych przez przepisy u.s.p., tj. kary złożenia sędziego z urzędu (art. 109 § 1 pkt 5 u.s.p.). Pomimo uznania, za zasadny, zarzutu rażącej niewspółmierności kary w kształcie orzeczonym w zaskarżonym wyroku, Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny, kierując się odpowiednio zmienioną regułą ne peius, nie orzekł zgodnie z wnioskiem skarżących. Z tych też względów Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny uchylił zaskarżony wyrok i prze-kazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego rozpo-znania i orzeczenia w przedmiocie kary dyscyplinarnej z uwzględnieniem naruszonych przez obwinionego reguł ostrożności i stopnia ich naruszenia. Sąd Najwyższy – Sąd Dys-cyplinarny zaznacza przy tym, że orzeczenie surowszej kary dyscyplinarnej oznacza nie tylko wymierzenie kolejnego „surowszego” rodzaju spośród kar przewidzianych przez art. 109 § 1 u.s.p., lecz także ewentualne orzeczenie kary bardziej dolegliwej w ramach rodzaju kary orzeczonej w sentencji zaskarżonego wyroku. Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł jak w sentencji.