SNO 57/05

UCHWAŁA Z DNIA 15 LISTOPADA 2005 R. SNO 57/05 1. Zastosowanie jak i wykorzystanie w czynnościach operacyjnych, a także w postępowaniu procesowym, jako dowodów materiałów uzyskanych w czasie podsłuchu operacyjnego, dopuszczalne jest wyłącznie w odniesieniu do przestępstw wymienionych w art. 19 ust.1 ustawy o Policji. Jeżeli materiały te nie dały podstaw do wszczęcia postępowania przygotowawczego, dotyczącego popełnienia jednego w wymienionych w tym przepisie przestępstw, muszą zostać zniszczone w sposób przewidziany w art. 19 ust.17 ustawy o Policji i nie mogą być wykorzystane w żadnym innym postępowaniu. 2. Powyższe zasady należy odnieść także do postępowania dotyczącego sędziego korzystającego z immunitetu określonego w art. 80 § 1 u.s.p. 3. W postępowaniu dyscyplinarnym dopuszczalne jest zatem wykorzystanie jako dowodów materiałów uzyskanych w wyniku podsłuchu operacyjnego zarządzonego na podstawie art. 19 ust.1 ustawy o Policji, ale jedynie wówczas, gdy czyn zarzucony sędziemu w tym postępowaniu stanowi jedno z przestępstw wymienionych w powyższym przepisie. Przewodniczący: sędzia SN Wiesław Maciak. Sędziowie SN: Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca), Elżbieta Skowrońska-Bocian. Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny bez udziału Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego, z udziałem protokolanta w sprawie sędziego Sądu Okręgowego po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2005 r. w związku z zażaleniem Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Apelacyjnego na uchwałę Sądu Apelacyjnego  Sądu Dyscyplinarnego z dnia 6 września 2005 r., sygn. akt (...) w przedmiocie uchylenia zarządzenia A2115/05 Prezesa Sądu Okręgowego wydanego w dniu 5 kwietnia 2005 r. na podstawie art. 130 § 1 u.s.p. wobec sędziego Sądu Okręgowego uchwalił: utrzymać w mocy zaskarżoną uchwałę. U z a s a d n i e n i e Prezes Sądu Okręgowego, działając na podstawie art. 130 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), zarządził w dniu 5 kwietnia 2005 r. natychmiastową przerwę 2 w czynnościach służbowych sędziego Sądu Okręgowego, z uwagi na istotne interesy służbowe. Uchwałą z dnia 13 maja 2005 r. wydaną na podstawie art. 130 § 2 u.s.p. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny, wyznaczony przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego jako właściwy sąd dyscyplinarny, postanowił zawiesić sędziego Sądu Okręgowego w czynnościach służbowych, wskazując na celowość podjęcia takiej uchwały w rozpoznawanej sprawie. W dniu 20 maja 2005 r. Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego wszczął postępowanie dyscyplinarne i przedstawił sędziemu Sądu Okręgowego zarzuty, iż w okresie od września 2003 r. do stycznia 2005 r. w A. uchybiła godności zawodu sędziowskiego w ten sposób, że: 1) pomimo swoich i męża bliskich kontaktów z prezesem Spółdzielni Mieszkaniowej „P.(...)” w A. złożyła oświadczenie, że nie łączą jej z prezesem tej Spółdzielni żadne stosunki osobiste, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jej bezstronności w sprawach toczących się przed Sądem Okręgowym, w których stroną była Spółdzielnia „P.(...)”, 2) udzielała porad prawnych prezesowi tej Spółdzielni oraz interweniowała o przyspieszenie rozpoznania wniosku Spółdzielni „P.(...)” o rejestrację statutu w Wydziale Rejestrowym Sądu Rejonowego. Sędzia Sądu Okręgowego wniosła zażalenie na uchwałę Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 13 maja 2005 r. o zawieszeniu jej w czynnościach służbowych zarzucając naruszenie art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności a także art. 237 § 7 i art. 238 § 3 k.p.k., o ile materiały Prokuratury Okręgowej, stanowiące podstawę wydania zaskarżonej uchwały, pochodziły z kontroli rozmów telefonicznych zarządzonej w trybie procesowym, albo art. 19 ust.1 i 17 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (jedn. tekst: Dz. U. z 2000 r. Nr 101, poz. 1092 ze zm.), o ile była to kontrola w trybie pozaprocesowym, wskazując, że materiały te nie mogły być wykorzystane w postępowaniu dyscyplinarnym. Zarzuciła również niewystarczające uzasadnienie zaskarżonej uchwały. Uchwałą z dnia 30 czerwca 2005 r. Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny uchylił uchwałę z dnia 13 maja 2005 r. Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania, uznając zasadność zarzutu braku motywów zaskarżonej uchwały z uwagi na lakoniczność uzasadnienia. Wskazał, że zawieszenie sędziego w czynnościach służbowych powinno być stosowane jedynie wówczas, gdy przemawia za tym wzgląd na dużą szkodliwość czynu i stopień zawinienia albo wzgląd na wyjątkowo negatywny odbiór społeczny zachowania sędziego, co powinno podlegać rozważeniu przez Sąd stosujący ten środek. W toku ponownego rozpoznania sprawy sędzia Sądu Okręgowego wyjaśniła, że wraz z mężem nabyła w 2001 r. w Spółdzielni Mieszkaniowej „P.(...)” w A. spółdzielcze własnościowe prawo do kawalerki o pow. 30 m2 i wówczas poznała prezesa tej Spółdzielni. Po wyemitowaniu w telewizji 3 programu, w którym zarzucano, iż sędziowie posiadający własnościowe mieszkania w tej Spółdzielni sądzą sprawy Spółdzielni „P.(...)” i wydają korzystne dla niej wyroki, sędzia Sądu Okręgowego złożyła na żądanie wiceprezesa Sądu Okręgowego wyjaśnienie, że nie rozpoznawała żadnej sprawy, w której stroną byłaby Spółdzielnia Mieszkaniowa „P.(...)” w A., bądź prezes tej Spółdzielni; nie łączą jej także z osobami zatrudnionymi w Spółdzielni stosunki tego rodzaju, które mogłyby mieć wpływ na treść ewentualnie wydawanych w przyszłości przez nią orzeczeń. Obwiniona orzeka w Wydziale Karnym Sądu Okręgowego rozpoznając sprawy w pierwszej instancji. Do Wydziału tego nie trafiały sprawy Spółdzielni „P.(...)”, jej pracowników ani prezesa. Sędzia Sądu Okręgowego wyjaśniła ponadto, że z prezesem Spółdzielni „P.(...)” nie utrzymywała kontaktów towarzyskich, nie udzielała mu porad prawnych ani nie interweniowała o przyspieszenie rozpoznania wniosku Spółdzielni o zarejestrowanie statutu. Jedynie na prośbę prezesa dowiadywała się telefonicznie w sekretariacie Wydziału Rejestrowego, co jest przyczyną nie rozpoznania przez kilka miesięcy wniosku Spółdzielni o rejestrację statutu, a po uzyskaniu informacji, że spowodowane jest to nieprawidłowym wypełnieniem wniosku, powiedziała o tym prezesowi Spółdzielni. W dniu 6 lipca 2005r. Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego złożył w Sądzie Apelacyjnym – Sądzie Dyscyplinarnym wniosek o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej przeciwko sędziemu Sądu Okręgowego, zaś w dniu 2 września 2005 r. wniósł o zawieszenie jej w czynnościach służbowych i obniżenie na podstawie art. 129 § 3 u.s.p. wynagrodzenia za pracę. Uchwałą z dnia 6 września 2005 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny uchylił zarządzenie A-21-15/05 Prezesa Sądu Okręgowego wydane w dniu 5 kwietnia 2005 r. na podstawie art. 130 § 1 u.s.p. wobec sędziego Sądu Okręgowego. Oceniając materiał dowodowy sprawy w postaci komunikatów z podsłuchu rozmów telefonicznych prowadzonych przez prezesa Spółdzielni Mieszkaniowej „P.(...)” w A. Zenona P. Sąd Dyscyplinarny wskazał, że powstały one w wyniku zgody na kontrolę operacyjną tych rozmów wyrażoną na wniosek Komendanta Głównego Policji postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 29 sierpnia 2003 r., zarządzającym kontrolę operacyjną rozmów prowadzonych przez Zenona P. od dnia 8 września 2003 r. do dnia 3 stycznia 2004 r. Był to zatem podsłuch operacyjny zarządzony na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia o Policji. Zgodnie ze wskazanym przepisem podsłuch taki może być stosowany w celu zapobieżenia, wykrycia, ustalenia sprawców a także uzyskania i utrwalenia dowodów jedynie w sprawach ściganych z oskarżenia publicznego przestępstw taksatywnie wymienionych w tym przepisie i jeżeli dostarczy dowodów pozwalających na wszczęcie postępowania karnego lub mających dla niego znaczenie, wszystkie zgromadzone podczas kontroli operacyjnej materiały przekazane zostają właściwemu prokuratorowi celem wszczęcia postępowania 4 (art. 19 ust. 14 ustawy o Policji). Natomiast zgodnie z art. 19 ust. 17 ustawy o Policji, materiały nie zawierające dowodów pozwalających na wszczęcie postępowania karnego przechowuje się przez 2 miesiące, a następnie dokonuje się ich protokolarnego, komisyjnego zniszczenia. W ocenie Sądu Dyscyplinarnego regulacja ta nie pozwala na wykorzystanie materiałów z podsłuchu operacyjnego w odniesieniu do innych przestępstw niż wymienione w art. 14 ust.1 ustawy o Policji ani przewinień służbowych, a skoro zarzuty postawione sędziemu Sądu Okręgowego nie stanowią żadnego z przestępstw wymienionych w powyższym przepisie, dowody uzyskane w czasie podsłuchu operacyjnego Zenona P. nie mogą stanowić dowodów w rozpoznawanej sprawie dyscyplinarnej. Z pozostałych dowodów zgromadzonych w sprawie, w tym wyjaśnień sędziego Sądu Okręgowego i złożonego przez nią oświadczenia nie można wyprowadzić ustalenia, że sądziła ona sprawy dotyczące Spółdzielni „P.(...)” lub jej pracowników, udzielała porad prawnych prezesowi Spółdzielni lub interweniowała w sprawie szybszego załatwienia rejestracji statutu Spółdzielni. W związku z tym Sąd Dyscyplinarny stwierdził, że nie można uznać, by dowody przeprowadzone do tej pory w sprawie uprawdopodobniły zarzuty postawione sędziemu Sądu Okręgowego w postępowaniu dyscyplinarnym, co prowadziło do uchylenia zaskarżonego zarządzenia na podstawie art. 130 § 2 u.s.p. W zażaleniu na powyższą uchwałę Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego zarzucił, mający wpływ na treść orzeczenia, błąd w ustaleniach faktycznych polegający na wadliwym ustaleniu, że zebrane dowody nie uprawdopodobniły popełnienia przez sędziego Sądu Okręgowego zarzucanego jej czynu godzącego w powagę sądu lub istotne interesy służbowe, dającego podstawę do zarządzenia natychmiastowej przerwy w czynnościach służbowych oraz błędną wykładnię art. 130 § 1 u.s.p., mającą wpływ na treść orzeczenia. Skarżący w szczególności zarzucił bezpodstawne odrzucenie możliwości posłużenia się dowodami z podsłuchu operacyjnego prowadzonego na podstawie art. 19 ustawy o Policji, przy wydawaniu przez prezesa zarządzenia w trybie art. 130 § 1 u.s.p. oraz przy orzekaniu przez sąd dyscyplinarny na podstawie art. 130 § 2 u.s.p. W oparciu o zgłoszone zarzuty Zastępca Rzecznika wnosił o zmianę zaskarżonego orzeczenia i wydanie uchwały o zawieszeniu sędziego Sądu Okręgowego w czynnościach służbowych oraz stosowne obniżenie jej wynagrodzenia na czas trwania zawieszenia. Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje: Rozstrzygnięcie zażalenia wymaga przede wszystkim rozważenia i oceny, czy w rozpoznawanej sprawie dyscyplinarnej mogły być wykorzystane jako dowody materiały z podsłuchu operacyjnego, uzyskane przy zastosowaniu procedury przewidzianej w art. 19 ustawy o Policji, zastosowanej w stosunku do innej osoby, niż obwiniony sędzia. 5 Rozważania te należy rozpocząć od oczywistego stwierdzenia, że wolność osobista oraz wynikająca z niej tajemnica komunikowania się stanowią jedną z najważniejszych i podstawowych wartości demokratycznego państwa prawa, zagwarantowanych w Konstytucji RP (art. 49) oraz w Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (art. 8) i chronionych w licznych ustawach. Ograniczenie tych wolności dopuszczalne jest jedynie w przypadkach określonych w ustawach i w sposób w nich przewidziany i tylko o tyle, o ile jest to konieczne dla zapewnienia ochrony wartości i dóbr istotnych z punktu widzenia ważnych interesów społecznych i państwowych. Ograniczenia takie, przewidziane w przepisach ustawowych, muszą określać ściśle przypadki, których dotyczą, zapewniać realną kontrolę ich stosowania i środki uniemożliwiające wykorzystanie ich do innych celów, niż założone w ustawie. Przepisy ograniczające wolność oraz tajemnicę porozumiewania się, jako wyjątki od zasady, muszą być wykładane ściśle, bez możliwości rozszerzania ich na przypadki nimi nie objęte. Ograniczenie konstytucyjnej zasady tajemnicy porozumiewania się, w tym rozmów telefonicznych, zawierają przepisy art. 19 ustawy o Policji, zezwalające, w sytuacjach w nich przewidzianych, na przeprowadzenie przy czynnościach operacyjno-rozpoznawczych podsłuchu operacyjnego zarządzonego przez sąd w celu wykrycia przestępstw i ich sprawców lub uzyskania dowodów. Możliwość zarządzenia takiego podsłuchu została ograniczona do ściśle określonych, najcięższych przestępstw umyślnych ściganych z oskarżenia publicznego, wyliczonych enumeratywnie w art. 19 ust.1 ustawy o Policji. Przepisy art. 19 ust.14 i ust.17 zawierają regulację dotyczącą wykorzystania materiałów uzyskanych z podsłuchu operacyjnego albo ich zniszczenia, gdy nie mogą być wykorzystane w postępowaniu przygotowawczym. Wykładnia powyższych przepisów musi być ścisła i uwzględniać z jednej strony ich charakter jako wyjątków od zasady tajemnicy rozmów telefonicznych, a z drugiej strony jako przepisów mających na celu ułatwienie wykrywania i zwalczania najgroźniejszych społecznie przestępstw. Przy uwzględnieniu tych okoliczności należy uznać, że zarówno zastosowanie jak i wykorzystanie w czynnościach operacyjnych, a także w postępowaniu procesowym jako dowodów materiałów uzyskanych w czasie podsłuchu operacyjnego, dopuszczalne jest wyłącznie w odniesieniu do przestępstw wymienionych w art. 19 ust.1 ustawy o Policji. Jeżeli materiały te nie dały podstaw do wszczęcia postępowania przygotowawczego dotyczącego popełnienia jednego w wymienionych w tym przepisie przestępstw, muszą zostać zniszczone w sposób przewidziany w art. 19 ust.17 ustawy o Policji i nie mogą być wykorzystane w żadnym innym postępowaniu. Powyższe zasady należy odnieść także do postępowania dotyczącego sędziego korzystającego z immunitetu określonego w art. 80 § 1 u.s.p. Zgodnie z tym przepisem sędzia nie może być zatrzymany ani pociągnięty do odpowiedzialności karnej sądowej lub administracyjnej bez zezwolenia 6 właściwego sądu dyscyplinarnego, co nie dotyczy zatrzymania w razie ujęcia sędziego na gorącym uczynku przestępstwa. Powyższa regulacja nie stanowi przeszkody do zarządzenia wobec sędziego objętego immunitetem, podsłuchu operacyjnego w celu zapobieżenia, wykrycia, ustalenia sprawców oraz uzyskania i utrwalenia dowodów popełnienia przestępstwa wymienionego w art. 19 ust.1 ustawy o Policji oraz wykorzystania materiałów z podsłuchu, jako dowodów w postępowaniu dotyczącym takiego przestępstwa. Nie ma również przeszkód do wykorzystania w taki sposób w stosunku do sędziego materiałów z podsłuchu, którym objęta była inna osoba. To samo należy odnieść do postępowania dyscyplinarnego prowadzonego w stosunku do sędziego. W postępowaniu dyscyplinarnym dopuszczalne jest zatem wykorzystanie jako dowodów materiałów uzyskanych w wyniku podsłuchu operacyjnego zarządzonego na podstawie art. 19 ust.1 ustawy o Policji, ale jedynie wówczas, gdy czyn zarzucony sędziemu w tym postępowaniu stanowi jedno z przestępstw wymienionych w powyższym przepisie. Nie ma natomiast żadnych podstaw, by stosować wykładnię rozszerzającą powyższych przepisów, stanowiących istotne ograniczenie konstytucyjnie zagwarantowanych wolności obywatelskich i dopuścić możliwość wykorzystania materiałów uzyskanych w drodze podsłuchu operacyjnego do postępowania dotyczącego innych przestępstw lub czynów, niż wymienione w art. 19 ust.1 ustawy o Policji, określającym zasady dopuszczalności zastosowania podsłuchu. Prowadziłoby to w istocie do rozszerzenia dopuszczalności stosowania i wykorzystania podsłuchu operacyjnego poza granice określone w ustawie, co stanowiłoby naruszenie art. 49 Konstytucji oraz art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Z tych przyczyn za uzasadnione należy uznać stanowisko Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego, iż w rozpoznawanej sprawie dyscyplinarnej, w której sędziemu Sądu Okręgowego nie postawiono zarzutu popełnienia żadnego z przestępstw wskazanych w art. 19 ust.1 ustawy o Policji, nie jest dopuszczalne wykorzystanie jako dowodów, materiałów uzyskanych w wyniku podsłuchu operacyjnego zastosowanego wobec Zenona P. Trafnie też Sąd ten uznał, że zgromadzone w sprawie inne dowody nie uprawdopodobniły zarzutów postawionych sędziemu Sądu Okręgowego w postępowaniu dyscyplinarnym, czego zresztą nie podważa także skarżący. Nie można przy tym podzielić stanowiska zawartego w zażaleniu, iż wystarczającą podstawą do wydania zarządzenia z art. 130 § 1 u.s.p były informacje zawarte w publikacjach środków masowego przekazu. Publikacje te powinny były stać się podstawą wszczęcia stosownych czynności wyjaśniających, nie mogą jednak same być wystarczającą podstawą do zastosowania wobec sędziego Sądu Okręgowego wyjątkowego i drastycznego środka jakim jest zarządzenie natychmiastowej przerwy w czynnościach służbowych. Informacje te bowiem dotyczyły sędziów orzekających w sprawach Spółdzielni Mieszkaniowej 7 „P.(...)” i jej pracowników, podczas, gdy sędzia Sądu Okręgowego nie rozpoznawała takich spraw, orzekając w sprawach karnych w pierwszej instancji w Sądzie Okręgowym, gdzie nie wpłynęły sprawy Spółdzielni „P.(...)” ani jej pracowników. Nie było zatem wystarczających podstaw do zastosowania, wyłącznie w oparciu o materiały zawarte w publikacjach telewizyjnych, środka dyscyplinarnego przewidzianego w art. 130 § 1 u.s.p. Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł jak w uchwale.