I K 196/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Kryże (sprawozdawca).Sędziowie: M. Kulesza, T. Majewski.Prokurator: S. Mocarski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Franciszka B. i innych oskarżonych z art. 259 k.k., po rozpoznaniu założonych przez oskarżonych rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 12 marca 1959 r., na podstawie art. 375 k.p.k.utrzymał w mocy zaskarżony wyrok w części dotyczącej oskarżonego Franciszka B. (...).Sąd Wojewódzki w Kielcach wyrokiem z dnia 12 marca 1959 r. uznał między innymi za winnych oskarżonych: Franciszka B. i Gustawa Zenona P.:I. że działając wspólnie i w porozumieniu ze Stanisławem K. i Stanisławem W., po uprzednim pobiciu Stefana S. i jego żony Reginy K., zabrali im w celu przywłaszczenia 500 zł i 2 swetry wełniane, tj. przestępstwa z art. 259 k.k.,II. że działając wspólnie i w porozumieniu ze Stanisławem K. i Stanisławem W., po uprzednim pobiciu Józefy, Heleny i Władysławy J., zabrali im w celu przywłaszczenia 9.160 zł, 2 obrączki i 3 chustki nylonowe oraz zegarek marki "Pobieda", tj. przestępstwa z art. 259 k.k.;Franciszka B., Gustawa Zenona P. i Włodzimierza S.:III. że działając wspólnie i w porozumieniu z Ryszardem M., po uprzednim pobiciu ks. Mieczysława O., Józefy G. i Wacława W., zabrali im w celu przywłaszczenia futro męskie, zegarek marki "Omega", brzytwę, scyzoryk oraz 7.342 zł, tj. przestępstwa z art. 259 k.k.;Franciszka B. i Włodzimierza S.:IV. że działając wspólnie i w porozumieniu z Ryszardem M., po uprzednim pobiciu Heleny K. i domowników, zabrali im w celu przywłaszczenia 1.500 zł, maszynkę do strzyżenia włosów, okulary i obrączkę, tj. przestępstwa z art. 259 k.k.,V. że działając wspólnie i w porozumieniu z Ryszardem M.,. w zamiarze zabrania w celu przywłaszczenia Kazimierzowi O. pieniędzy, garderoby i innych przedmiotów, związali tego ostatniego oraz Teofila K. i inne znajdujące się w jego mieszkaniu osoby, lecz zamierzonego skutku nie osiągnęli, gdyż Teofil K. uwolnił się z więzów, a następnie uciekł, na skutek czego napastnicy zmuszeni zostali do odstąpienia od swego zamiaru, tj. przestępstwa z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 259 k.k.,VI. że działając wspólnie i w porozumieniu z Ryszardem M., grożąc Stanisławie W. natychmiastowym pobiciem, zabrali jej w celu przywłaszczenia 700 zł, tj. przestępstwa z art. 259 k.k.,VII. że działając wspólnie i w porozumieniu z Ryszardem M., po uprzednim pobiciu Wacława P. i jego żony Genowefy oraz domowników, zabrali im w celu przywłaszczenia 2.400 zł, 3 zegarki, futro męskie, aparat fotograficzny oraz inne przedmioty ogólnej wartości około 10.000 zł, tj. przestępstwa z art. 259 k.k.;Franciszka B., Gustawa Zenona P. i Aleksandra K.:VIII. że działając wspólnie i w porozumieniu, w zamiarze zabrania na szkodę Julii K. pieniędzy, garderoby i innych przedmiotów przy użyciu przemocy, usiłowali wtargnąć do- jej mieszkania, lecz zamierzonego skutku nie osiągnęli, gdyż Stanisław K. zatrzasnął drzwi przed nimi, a następnie rodzina K. odstraszyła ich krzykiem, tj. przestępstwa z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 259 k.k.,IX. że działając wspólnie i w porozumieniu, w zamiarze zabrania przy użyciu przemocy na szkodę Antoniego N. pieniędzy, garderoby i innych przedmiotów, zastukali do jego mieszkania, lecz zamierzonego skutku nie osiągnęli, gdyż do mieszkania ich nie wpuszczono, tj. przestępstwa z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 259 k.k.,X. że działając wspólnie i w porozumieniu, po uprzednim pobiciu Stanisława W., Józefa W. i domowników, zabrali w celu przywłaszczenia na szkodę Józefa W. kożuch damski, materiał pościelowy, 2 sukienki i inne przedmioty, tj. przestępstwa z art. 259 k.k.,XI. że działając wspólnie i w porozumieniu, po uprzednim pobiciu Stanisława K., jego żony i dzieci, zabrali im w celu przywłaszczenia 2.139 zł oraz garderobę ogólnej wartości około 8.000 zł, tj. przestępstwa z art. 259 k.k. (...);Franciszka B., Gustawa Zenona P. i Aleksandra K.:XIII. że działając wspólnie i w porozumieniu oraz grożąc Reginie Z. i Franciszce K. natychmiastowym użyciem broni palnej, zabrali w celu przywłaszczenia na szkodę Reginy Z. 500 zł i złotą obrączkę, a na szkodę Franciszki K. 1.100 zł, tj. przestępstwa z art. 259 k.k.,XIV. że działając wspólnie i w porozumieniu oraz grożąc natychmiastowym użyciem broni Janowi K., zabrali w celu przywłaszczenia na jego szkodę 1.050 zł i futro damskie wartości 16.000 zł, tj. przestępstwa z art. 259 k.k.;Franciszka B., Gustawa Zenona P., Aleksandra K. i Jana W.:XV. że działając wspólnie i w porozumieniu oraz grożąc natychmiastowym użyciem broni Adamowi J. i członkom jego rodziny, zabrali im w celu przywłaszczenia 800 zł, 2 kilimy, 4 kg wełny i chustkę na głowę, tj. przestępstwa z art. 259 k.k.,XVI. że działając wspólnie i w porozumieniu oraz grożąc natychmiastowym użyciem broni Franciszkowi L., zabrali w celu przywłaszczenia na jego szkodę 3.820 zł, 2 zegarki na rękę, 2 chustki nylonowe, sukienkę, kapę, materiały tekstylne i gazę młyńską, tj. przestępstwa z art. 259 k.k.; (...)Franciszka B. i Gustawa Zenona P.:XXI. że od nie ustalonego bliżej czasu aż do listopada 1957 r. w R. pow. kieleckiego i w innych miejscowościach województwa kieleckiego posiadali bez zezwolenia władz karabin ("użyn") oraz broń krótką nie ustalonego bliżej systemu, tj. przestępstwa z art. 4 § 1 m.k.k.;i za to skazał:Franciszka B.:dwukrotnie z art. 259 k.k. na kary po 10 lat więzienia, trzykrotnie z art. 23 § 1 i w związku z art. 259 k.k. na kary po 8 lat więzienia i z art. 4 § 1 m.k.k. na karę 6 lat więzienia oraz łącznie na 15 lat więzienia (...).Od tego wyroku wnieśli rewizje wszyscy wyżej wymienieni oskarżeni.I. Rewizja oskarżonego Franciszka B. wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w części skazującej Franciszka B. i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zarzucając:1) obrazę art. 8 k.p.k. przez pominięcie okoliczności przemawiających na korzyść oskarżonego, jak młody wiek, stopień rozwoju umysłowego i dotychczasową niekaralność,2) obrazę art. 320 w związku z art. 299 § 4 k.p.k. przez ujawnienie na rozprawie wyjaśnień oskarżonych nagranych w śledztwie na taśmie magnetofonowej i oparcie na tym dowodzie swych ustaleń,3) obrazę art. 9 k.p.k. przez oparcie orzeczenia przede wszystkim na pomówieniach współoskarżonych w niniejszej sprawie, mimo że nie znajdują one potwierdzenia w innych dowodach (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził m.in. następujący pogląd prawny:I. Co do rewizji oskarżonego Franciszka B.Zarzut obrazy art. 320 w związku z art. 299 § 4 k.p.k. wskutek ujawnienia na rozprawie wyjaśnień oskarżonych nagranych w śledztwie na taśmie magnetofonowej nie jest uzasadniony.Wyraz "dowód" używany jest w praktyce najczęściej w dwóch znaczeniach: 1) jako pewne źródło wiadomości, a więc jako środek dowodowy, za pomocą którego ustala się prawdę materialną w procesie, 2) jako pewna okoliczność faktyczna istniejąca współcześnie lub okoliczność przeszła, a więc fakt dowodowy mogący ustalić w sposób pośredni lub bezpośredni winę oskarżonego lub brak tej winy. Z treści przepisu art. 91 § 3 k.k. wynika, że dokumentem jest każdy przedmiot stanowiący dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mogącej mieć znaczenie prawne. Analiza tego przepisu pozwala wprowadzić następujące wnioski:1) dokumentem może być każdy przedmiot, a zewnętrzna i formalna strona dokumentu w dziedzinie prawa karnego nie jest istotna, gdyż wyraz "dokument" ma w tej dziedzinie swoiste znaczenie, różne od pojęć i przepisów prawa i procesu cywilnego;2) dla sfery prawa karnego cechą istotną dokumentu jest to, że stanowi on dowód bezpośredni lub pośredni sam przez się albo w związku z innymi dowodami żywymi lub rzeczowymi, skoro "dowód" jest tu równoznaczny ze środkiem dowodowym, a ustawodawca nie przesądza, czy i w jakim stopniu dowód ten będzie przez sędziego przyjęty i uznany;3) jeśli chodzi o to, co dany dokument ma udowodnić, ustawodawca zakreślił jak najszersze granice, wychodząc z założenia, że należy chronić każdy środek dowodowy ("każdy przedmiot") mający lub mogący mieć choćby najdalej idący wpływ na wynik procesu, skoro tak w procesie karnym, jak i w procesie cywilnym sędzia swobodnie ocenia wyniki dowodzenia.W tym aspekcie należy uznać, że taśma magnetofonowa z zarejestrowanym na niej przebiegiem całości lub poszczególnych fragmentów postępowania przygotowawczego czy też rozprawy ma charakter dokumentu. Znaczenie prawne takiego dokumentu polega na tym, że jest on doskonałym źródłem kontroli i ewentualnego uzupełnienia protokołu przesłuchania oskarżonych, świadków i biegłych bądź to w postępowaniu przygotowawczym bądź na rozprawie sądowej. Znaczenie prawne dowodu z taśmy magnetofonowej nie zostało przez ustawodawcę dotychczas wyraźnie określone, niemniej jednak nie istnieją żadne przeszkody do traktowania tej zdobyczy w sensie dowodu z dokumentów.Jak wynika z akt sprawy, Sąd Wojewódzki potraktował dowód z taśmy magnetofonowej nie jako wyłączny dowód treści wyjaśnień oskarżonych złożonych w toku śledztwa, lecz jako źródło kontroli i uzupełnienia właściwych protokołów przesłuchania poszczególnych oskarżonych, przy czym każdorazowo konfrontował na rozprawie nagraną taśmę z oświadczeniami oskarżonych, którzy potwierdzili, że nagranie jest całkowicie zgodne z ich wyjaśnieniami w toku śledztwa.Wbrew odmiennym twierdzeniom rewizji Sąd Wojewódzki oparł ustalenia co do winy oskarżonego Franciszka B. nie tylko na wyjaśnieniach współoskarżonych, które znalazły potwierdzenie w innych dowodach, ale również na zeznaniach świadków i dowodach rzeczowych, które to dowody rozważane łącznie i w powiązaniu ze sobą nie nasuwają żadnych wątpliwości co do winy oskarżonego Franciszka B. dotyczącej dokonania przypisanych mu przestępstw. Przede wszystkim podkreślić należy, że wyjaśnienia współoskarżonych Stanisława K., Ryszarda M., Włodzimierza S., Eleonory Ł. a częściowo także Gustawa Zenona P. co do przebiegu poszczególnych napadów zostały potwierdzone zeznaniami przesłuchanych w charakterze świadków osób poszkodowanych, z których niektóre rozpoznały oskarżonego Franciszka B. jako sprawcę napadu. Tak więc oskarżony Franciszek B. został rozpoznany jako sprawca napadów przez świadków: Stanisławę W., Helenę J., Adama J., Helenę L., Franciszka, L., Piotra S., Jana K. Ponadto za winą oskarżonego przemawiają dowody rzeczowe, a mianowicie przedmioty pochodzące z wyżej opisanych napadów rabunkowych, które bądź były w posiadaniu oskarżonego Franciszka B., bądź też zostały wręczone przez niego innym osobom (brzytwa, scyzoryk, futro, kożuch, kilim, kapa na łóżko, aparat fotograficzny).Jeśli chodzi o wymiar kary za poszczególne czyny jak i o karę łączną, to zważywszy, że oskarżony, będąc wójtem w taborze cygańskim, był jednocześnie przywódcą bandy rabunkowej, że dopuścił się całego szeregu napadów rabunkowych, przy czym stosunek bandy do pokrzywdzonych był okrutny, gdyż bili ich dotkliwie, a nawet były wypadki dokonywania zgwałceń kobiet - uznać należy, że wymierzona kara jest współmierna do jego winy i stopnia szkodliwości społecznej popełnionych czynów. Wymienione w rewizji okoliczności łagodzące nie są tak istotne, by mogły zadecydować o rażącej niewspółmierności kary (...).