I KK 126/24

I KK 126/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 listopada 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Stępka (przewodniczący) SSN Marek Pietruszyński SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) Protokolant Monika Zawadzka przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Marka Zajkowskiego, w sprawie G.S. skazanego z art. 148 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 6 listopada 2024 r., kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego - na niekorzyść od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt II AKa 84/23, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 10 stycznia 2023 r., sygn. akt III K 148/22, I. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania; II. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adwokata P. J. 1476 zł, w tym 23% VAT, tytułem wynagrodzenia za obronę oskarżonego z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. Marek Pietruszyński Andrzej Stępka Eugeniusz Wildowicz I KK 126/24 2 UZASADNIENIE Prokurator oskarżył G.S. o to, że „w godzinach rannych dnia 07 czerwca 2022 r., w Ś., woj. [...] działając w bezpośrednim zamiarze pozbawienia życia W.K., dokonał jego zabójstwa w ten sposób, iż wielokrotnie zadawał mu uderzenia w głowę, twarz oraz brzuch powodując u niego obrażenia ciała w postaci licznych sińców i otarć naskórka, podbiegnięć krwawych głowy, tułowia i kończyn oraz rany tłuczone w obrębie twarzy, w tym otwarte rany tłuczone wargi górnej oraz nad powieką oka lewego i złamania kości nosa, krwawienia podpajęczynówkowego mózgu, złamania żeber po stronie prawej, podbiegnięć krwawych przyczepów obojczykowych mięśni mostkowo-obojczykowo-sutkowych, podbiegnięć krwawych tętnicy szyjnej, powodując obecność krwi w drogach oddechowych i ogniska zachłystowego krwi w płucach, a także kiedy pokrzywdzony upadł twarzą na łóżko skoczył mu kolanami na plecy i co najmniej dwukrotnie, w tym na szyi oraz pomiędzy ustami założył mu pętlę i zadzierzgnął pokrzywdzonego, powodując u niego złamanie prawego rogu górnego chrząstki tarczowatej krtani i złamanie chrząstki tchawicy i bruzd w obrębie szyi i twarzy, doprowadzając tym samym do jego zgonu poprzez uduszenie, a następnie podpalił łóżko, na którym znajdowały się zwłoki w celu zatarcia śladów przestępstwa powodując ich częściowe zwęglenie, bezczeszcząc zwłoki jednocześnie i sprowadzając bezpośrednie niebezpieczeństwo pożaru budynku w Ś.(..), po czym zabrał w celu przywłaszczenia należące do pokrzywdzonego telefon komórkowy marki M. model […] i maszynkę do strzyżenia włosów marki P. model […] o łącznej wartości około nie mniejszej niż 79 złotych, to jest o czyn z art. 148 § 1 k.k. i art. 262 § 1 k.k. i art. 164 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Sąd Okręgowy w Świdnicy, wyrokiem z dnia 10 stycznia 2023 r., sygn. akt III KK 148/22, uznał oskarżonego za winnego tego, że „w godzinach rannych dnia 07 czerwca 2022 r., w Ś., woj. [...] działając w bezpośrednim zamiarze pozbawienia życia W.K., wielokrotnie zadawał mu uderzenia pięścią w głowę oraz kopiąc w brzuch i klatkę piersiową spowodował u niego obrażenia ciała w postaci licznych sińców i otarć naskórka, podbiegnięć krwawych głowy, tułowia i kończyn oraz rany tłuczone w obrębie twarzy, w tym otwarte rany tłuczone wargi górnej oraz nad powieką oka lewego i złamania kości nosa, krwawienia podpajęczynówkowego mózgu, złamania żeber po stronie prawej, podbiegnięć krwawych przyczepów obojczykowych mięśni mostkowo-obojczykowo-sutkowych, powodując obecność krwi w drogach oddechowych i ogniska zachłystowego krwi w płucach, a następnie kiedy pokrzywdzony upadł twarzą na łóżko skoczył kolanami na jego plecy i zakładając mu pętlę z kabla na szyję spowodował u niego podbiegnięcia krwawe tętnicy szyjnej, I KK 126/24 3 złamanie prawego rogu górnego chrząstki tarczowatej krtani, złamanie chrząstki tchawicy i bruzd w obrębie szyi i twarzy doprowadzając tym samym do jego zgonu poprzez uduszenie, po czym w celu zatarcia śladów przestępstwa podpalił łóżko, na którym znajdowały się zwłoki bezczeszcząc je poprzez spowodowanie ich częściowego zwęglenia”, tj. przestępstwa z art. 148 § 1 k.k. i art. 262 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to na podstawie art. 148 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył mu karę 15 lat pozbawienia wolności. Na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zaliczył oskarżonemu okres jego rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie. Ponadto orzekł o dowodach rzeczowych oraz kosztach postępowania. Apelację od tego wyroku wniósł prokurator, który zaskarżył go w części dotyczącej orzeczenia o karze na niekorzyść oskarżonego. Zarzucił wyrokowi: „l. błąd w ustaleniach faktycznych, przyjęty za podstawę orzeczenia, a mający wpływ na jego treść polegający na niesłusznym przyjęciu przez Sąd I instancji, że wywołany przez oskarżonego w budynku w Ś.(…) pożar nie zagrażał mieniu w wielkich rozmiarach, co stanowiło podstawę do wyeliminowania art. 164 § 1 k.k. z kwalifikacji prawnej czynu zarzucanego oskarżonemu, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zagrożony pożarem był 3 piętrowy dom wielorodzinny z poddaszem, na który składają się 4 mieszkania i który w chwili zdarzenia zajmowany był przez dwie rodziny, a tym samym stanowił on mienie w wielkich rozmiarach, albowiem pojęcie to odnosi się do cech przestrzennych substancji materialnej objętej zagrożeniem, a nie wyraża się w wartości tego mienia, co w konsekwencji przesądzać winno o zakwalifikowaniu owego zdarzenia jako przestępstwa z art. 164 §1 kk w świetle pozyskanej opinii biegłego z zakresu pożarnictwa i znaleźć odzwierciedlenie w kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu; II. rażącą niewspółmierność kary orzeczonej przez Sąd I instancji wobec oskarżonego G.S. polegającą na wymierzeniu oskarżonemu kary w wysokości 15 lat pozbawienia wolności, podczas gdy stopień społecznej szkodliwości popełnionego przez niego czynu, sposób działania, zachowanie po popełnieniu czynu I KK 126/24 4 zabronionego polegające na podpaleniu zwłok w celu zatarciu śladów przestępstwa, wykąpanie się i ogolenie głowy ze wszystkich włosów oraz wypraniu ubrań świadczą o wysokim stopniu demoralizacji oskarżonego, jak również cele zapobiegawcze i wychowawcze, które kara ma osiągnąć wobec sprawcy oraz potrzeba kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa - zdecydowanie przemawiają przeciwko wymierzeniu oskarżonemu tak łagodnej kary pozbawienia wolności za popełnioną zbrodnię.” Podnosząc powyższe zarzuty, prokurator wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zmianę kwalifikacji prawnej czynu na art. 148 § 1 k.k. i art. 262 § 1 k.k. i art. 164 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i wymierzenie oskarżonemu G.S., na podstawie art. 148 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k., kary 25 lat pozbawienia wolności. W dniu 10 lutego 2023 r. (w ustawowym terminie do wniesienia apelacji) do Sądu Okręgowego w Świdnicy wpłynęło pismo Zastępcy Prokuratora Rejonowego w Kłodzku pod tytułem: „uzupełnienie apelacji”, w którym zmodyfikował on jej zakres wskazując, że apelacja jest wniesiona w całości na niekorzyść oskarżonego. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu apelacji, wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt II AKa 84/23, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że z opisu czynu przypisanego G.S. wyeliminował ustalenie o bezczeszczeniu zwłok i czyn ten zakwalifikował jako przestępstwo z art. 148 § 1 k.k., przepis ten przyjmując za podstawę wymierzonej kary. W pozostałej części wyrok Sądu I instancji utrzymał w mocy. Prokurator Generalny wniósł w trybie art. 521 § 1 k.p.k. kasację od wyroku Sądu odwoławczego. Zaskarżył go w całości na niekorzyść oskarżonego i zarzucił: „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. oraz art. 434 § 1 k.p.k., polegające na wadliwym rozpoznaniu przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w postępowaniu odwoławczym zarzutów podniesionych w apelacji Prokuratora Rejonowego w Kłodzku wniesionej od wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy, w tym zwłaszcza zarzutu dotyczącego niezasadnego wyeliminowania art. 164 § 1 k.k. z kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu, wskutek wyrażenia błędnego I KK 126/24 5 poglądu przez Sąd odwoławczy, iż wniosek zawarty w apelacji oskarżyciela publicznego wniesionej na niekorzyść oskarżonego - o zmianę zaskarżonego wyroku, a nie jego uchylenie, wiąże sąd w postępowaniu odwoławczym, co skutkowało w niniejszej sprawie zaniechaniem uchylenia w trybie art. 454 § 1 k.p.k. w zw. z art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. orzeczenia Sądu meriti i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w pierwszej instancji, pomimo stwierdzenia, iż zachowanie oskarżonego wyczerpywało znamiona czynu z art. 164 § 1 k.k.”. Podnosząc powyższe, Prokurator Generalny wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja zasługuje na uwzględnienie, jako że zasadne są podniesione w niej zarzuty rażącego naruszenia art. 433 § 2 k.p.k., art. 457 § 3 k.p.k. i art. 434 § 1 k.p.k., co miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku. Rację ma skarżący, że Sąd Apelacyjny we Wrocławiu nieprawidłowo rozpoznał podniesiony w apelacji prokuratora zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, polegający na niesłusznym przyjęciu przez Sąd I instancji, że wywołany przez oskarżonego pożar nie zagrażał mieniu w znacznych rozmiarach i w rezultacie wyeliminowaniu z kwalifikacji prawnej zarzucanego czynu art. 164 § 1 k.k., przyjmując, że wiąże go zawarty w tym środku odwoławczym wniosek o zmianę wyroku Sądu I instancji. Skoro prokurator w apelacji nie sformułował wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku, lecz o jego zmianę, to zdaniem Sądu odwoławczego nie można było uchylić tego wyroku w celu przypisania oskarżonemu w ponownym postępowaniu odrębnego przestępstwa z art. 164 § 1 k.k., gdyż nie pozwalał na to przepis art. 434 § 1 k.p.k. Takie stanowisko jest błędne z powodów wskazanych w kasacji, a więc przede wszystkim dlatego, że wnioski zawarte w środku odwoławczym – jak zgodnie przyjmuje się w orzecznictwie i doktrynie - nie wiążą sądu odwoławczego, lecz stanowią jedynie postulat skarżącego co do oczekiwanego rozstrzygnięcia. Natomiast nie delimitują one granic zaskarżenia (zob. D. Świecki (red.), Kodeks I KK 126/24 6 postępowania karnego. Komentarz. Tom II. Art. 425-673, wyd. VII, teza 6; J. Matras (w:) Kodeks postępowania karnego, Komentarz (red.) K. Dudka, wyd. III, teza 3; postanowienie Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 3013 r., V KK 367/12). Ponieważ w apelacji wniesionej na niekorzyść zarzucono błędne ustalenie, że zachowanie oskarżonego nie wyczerpywało również znamion z art. 164 § 1 k.k., a Sąd Apelacyjny z tym się w pełni zgodził, przyjmując, że oskarżony dopuścił się takiego czynu zabronionego (s. 6-7 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), to spełnione zostały wszystkie przesłanki umożliwiające orzekanie na niekorzyść. W szczególności nie stał temu na przeszkodzie zakaz reformationis in peius z art. 434 § 1 k.p.k. ani zasada skargowości, skoro akt oskarżenia obejmował swoim zakresem zdarzenie historyczne w postaci pożaru. Nie było więc przeszkód procesowych do uchylenia przez Sąd odwoławczy orzeczenia Sądu I instancji w celu przypisania oskarżonemu w ponownym postępowaniu drugiego – pozostającego w zbiegu realnym czynu z art. 164 § 1 k.k. W świetle powyższego zgodzić się należało ze stanowiskiem skarżącego, że Sąd Apelacyjny we Wrocławiu przeprowadził w tej sprawie nierzetelną kontrolę odwoławczą, rażąco naruszając art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., gdyż bezpodstawnie uznał, że wiąże go wniosek apelacji o zmianę wyroku, wobec czego nie uchylił na podstawie art. 454 § 1 k.p.k. wyroku Sądu I instancji i nie przekazał sprawy do ponownego rozpoznania, chociaż stwierdził podniesione w apelacji uchybienie, polegające na zaniechaniu skazania oskarżonego także za czyn z art. 164 1 k.k. Prowadzi to do wniosku, że zaskarżony wyrok zapadł z rażącym naruszeniem powołanych w zarzucie przepisów Kodeksu postępowania karnego, co miało istotny wpływ na jego treść. A to dlatego, że po pierwsze, sprawca bezzasadnie uniknął odpowiedzialności karnej za czyn z art. 164 § 1 k.k., co narusza określoną w art. 2 § 1 pkt 1 k.k. zasadę sprawiedliwości. Po drugie, dlatego że w razie ewentualnego przyjęcia zbiegu realnego i skazania za dwa przestępstwa, możliwe będzie wymierzenie oskarżonemu kary w wyższym niż dotychczas wymiarze, bo - stosując jako względniejszy przepis art. 86 § 1 k.k. w brzmieniu od 24 czerwca 2020 r. do 30 września 2023 r. - w wysokości od 15 lat i miesiąca do 20 lat pozbawienia wolności. I KK 126/24 7 Dlatego Sąd Najwyższy, uwzględniając kasację wniesioną przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść oskarżonego w terminie określonym w art. 524 § 3 k.p.k., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. Sąd ten rozpoznając po raz wtóry apelację prokuratora będzie miał na względzie powyższe uwagi i wskazania (art. 442 § 3 k.p.k.). Marek Pietruszyński Andrzej Stępka Eugeniusz Wildowicz WB. [ał]