I KK 500/24

I KK 500/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 marca 2025 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Małgorzata Gierszon SSN Dariusz Kala w sprawie J.K. skazanego z art. 207 § 1 k. k., art. 280 § 1 k. k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu, w trybie art. 535 § 5 k.p.k., w dniu 6 marca 2025 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego, od wyroku Sądu Rejonowego w Żarach z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt II K 637/24, uchyla zaskarżony wyrok i sprawę J.K. przekazuje Sądowi Rejonowemu w Żarach do ponownego rozpoznania. Małgorzata Gierszon Wiesław Kozielewicz Dariusz Kala UZASADNIENIE J.K. został oskarżony o to, że: 1. w okresie od dnia 1 listopada 2015 r. do dnia 3 czerwca 2024 r. w miejscowości K. woj. [...] w miejscu wspólnego zamieszkania, znęcał się psychicznie nad swoją matką K.K. oraz swoim ojcem E.K., w ten sposób, że będąc pod I KK 500/24 2 wpływem alkoholu wszczynał awantury domowe, wyzywał ich słowami powszechnie uznawanymi za obelżywe i wulgarne, ciągle niepokoił oraz fizycznie w ten sposób, że ww. pokrzywdzonych popychał, szarpał, uderzał pięściami po całym ciele, groził ww. pokrzywdzonym pozbawieniem życia, niszczył mienie, tj. o czyn z art. 207 § 1 k.k.; 2. w okresie od dnia 1 sierpnia 2023 r. do dnia 3 czerwca 2024 r. w miejscowości K. woj. [...], w miejscu wspólnego zamieszkania, znęcał się psychicznie nad swoją siostrą A.S. oraz swoim szwagrem P.S., w ten sposób, że będąc pod wpływem alkoholu wszczynał awantury domowe, wyzywał ich słowami powszechnie uznawanymi za obelżywe i wulgarne, ciągle niepokoił, groził ww. pokrzywdzonym pozbawieniem życia, tj. o czyn z art. 207 § 1 k.k.; 3. w dniu 17 czerwca 2023 r. w miejscowości K. woj. [...], po uprzednim użyciu przemocy w postaci popychania i szarpania wobec K.K. doprowadził ją do stanu bezbronności, a następnie dokonał kradzieży z jej torebki podręcznej kwoty 25 złotych, czym działał na jej szkodę, tj. o czyn z art. 280 § 1 k.k. (k. 132 - 134). Sąd Rejonowy w Żarach wyrokiem z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt II K 637/24, uznał J.K. winnym popełnienia zarzucanych mu czynów i za czyn z pkt 1, wyczerpujący znamiona występku z art. 207 § 1 k.k., wymierzył mu karę 1 roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności, za czyn z pkt 2, wyczerpujący znamiona występku z art. 207 § 1 k.k., wymierzył karę 9 miesięcy pozbawienia wolności, a za czyn z pkt 3, wyczerpujący znamiona występku z art 280 § 1 k.k., wymierzył karę 2 lat pozbawienia wolności; na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. oraz art. 62 k.k. jako karę łączną wymierzył karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności w terapeutycznym systemie jej wykonania; na podstawie art. 41a § 1 k.k. orzekł zakaz zbliżania się na odległość mniejszą niż 50 metrów do pokrzywdzonych A.S., K.K., E.K. i P.S. i kontaktowania się z nimi na okres lat 3 oraz nakaz opuszczenia lokalu w miejscowości K. na okres 3 lat; na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł obowiązek I KK 500/24 3 naprawienia szkody poprzez zapłatę kwoty 25 złotych na rzecz pokrzywdzonej K.K.; na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet orzeczonej łącznej kary pozbawienia wolności zaliczył mu okres rzeczywistego pozbawienia wolności.t Wyrok ten uprawomocnił się bez postępowania odwoławczego w dniu 4 października 2024 r. Od powyższego wyroku Sądu Rejonowego w Żarach kasację złożył Prokurator Generalny. Zaskarżył ten wyrok w całości na niekorzyść skazanego J.K. Zarzucił w kasacji rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 410 k.p.k. w zw. z art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., polegające na nienależytym uwzględnieniu, wynikających z ujawnionego na rozprawie materiału dowodowego istotnych okoliczności sprawy, związanych z odbywaniem przez oskarżonego w okresach: od dnia 22 czerwca 2016 r. do dnia 19 listopada 2016 r. oraz od dnia 29 czerwca 2020 r. do dnia 25 kwietnia 2021 r. kar pozbawienia wolności i nierozważeniu ich w aspekcie realizacji znamion występku znęcania, w wyniku czego doszło dc wadliwego określenia w pkt I wyroku granic czasowych przypisanego czynu z art. 207 § 1 k.k. i skazania J.K. za znęcanie się nad rodzicami – K.K. i E.K. w okresie od dnia 1 listopada 2015 r. do dnia 3 czerwca 2024 r. Podnosząc ten zarzut wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Żarach do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył co następuje. Kasacja Prokuratora Generalnego jest oczywiście zasadna w rozumieniu art. 535 § 5 k.p.k., albowiem zaskarżony nią wyrok Sądu Rejonowego w Żarach jest wadliwy z powodu rażącego naruszenia prawa, opisanego w zarzucie kasacji. Z treści zaskarżonego kasacją wyroku Sadu Rejonowego w Żarach wynika, iż tenże Sąd przypisał J.K., w pkt 1, popełnienie na szkodę K. i E. małżonków K., nieprzerwanie w okresie od dnia 1 listopada 2015 r. do dnia 3 czerwca 2024 r., występku kwalifikowanego z art. 207 § 1 k.k. Sąd meriti, podczas rozpoznawania sprawy dysponował dowodem w postaci informacji Krajowego Rejestru Karnego, z której wynika, że J.K. był pozbawiony wolności - w okresie od dnia 22 czerwca 2016 r. do I KK 500/24 4 dnia 19 listopada 2016 r. odbył zastępczą karę pozbawienia wolności, orzeczoną w sprawie Sądu Rejonowego w Żarach o sygn. akt II K 1051/15, a następnie od dnia 29 czerwca 2020 r. do dnia 25 kwietnia 2021 r. odbył kolejną karę pozbawienia wolności, orzeczoną w sprawie Sądu Rejonowego w Żarach o sygn. akt II K 572/19 (por. k. 54 -57, k. 47 - 48). Powyższe okoliczności miały istotne znaczenie dla prawidłowego ustalenia czasu popełnienia przestępstwa i tym samym do prawidłowego wyrokowania. Wprawdzie występek z art. 207 § 1 k.k. jest przestępstwem trwałym, ale nie sposób uznać, w sytuacji, gdy nie została przyjęta konstrukcja z art. 12 § 1 k.k., że odbywanie przez określony, dłuższy czas kary pozbawienia wolności - w niniejszej sprawie najpierw 5 miesięcy, a następnie 10 miesięcy - nie stanowiło przeszkody do przyjęcia, że znęcanie się nad osobami najbliższymi, z którymi J.K. zamieszkiwał zarówno przed, jak i po opuszczeniu jednostek penitencjarnych, oczywiście przy wykazaniu wszystkich podmiotowych elementów tego przestępstwa, może stanowić jeden czyn zabroniony, a więc i jedno przestępstwo znęcania się (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt V KK 74/19, LEX nr 584784). Jakkolwiek przestępstwo określone w art. 207 § 1 k.k. ma charakter trwały, bowiem sprawca swym zachowaniem wywołuje bezprawny stan i utrzymuje go przez dłuższy czas, to nie oznacza to możliwości włączenia do okresu znęcania się nad pokrzywdzonymi tych odcinków czasowych, w których sprawca przebywał w jednostkach penitencjarnych. Istota zachowań zarzucanych J.K. ujętych w czynie z pkt 1, sprowadzała się bowiem do bezpośrednich działań w stosunku do pokrzywdzonych K. i E.K., co oznacza, że w okresie, w którym był on pozbawiony wolności, nie mógł się ich dopuszczać (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt V KK 38/17, LEX nr 2278335). Sąd meriti nie nadał tej okoliczności należytej wagi pomimo, iż wynikała ona ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz miała istotne znaczenie dla wydanego rozstrzygnięcia, nie została właściwie uwzględniona w procesie wyrokowania, do czego ten Sąd był przecież zobowiązany na mocy dyspozycji art. 410 k.p.k. Zaskarżony niniejszą kasacją wyrok nie może zatem zostać uznany jako I KK 500/24 5 rozstrzygnięcie będące wynikiem wnikliwej analizy całokształtu ujawnionych okoliczności (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 4 listopada 2020 r., sygn. akt V KK 401/20, LEX nr 3075189, z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt V KK 524/20, LEX nr 3123440). W konsekwencji powyższego, zaskarżony kasacją wyrok Sądu Rejonowego w Żarach, został wydany również z rażącym naruszeniem art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., w myśl którego obowiązkiem sądu jest dokładne określenie w wyroku przypisanego oskarżonemu czynu. Czas popełnienia przestępstwa należy niewątpliwie do okoliczności istotnych w sprawie. W pojęciu dokładnego określenia czynu przypisanego, o jakim mowa w art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., mieści się m.in. precyzyjne, tak jak to możliwe w realiach danej sprawy, określenie czasu popełnienia przestępstwa. W opisie czynu przypisanego wyrokiem należy bowiem zawrzeć nie tylko sposób popełnienia tego przestępstwa, jego ewentualne skutki, rodzaj atakowanego dobra chronionego prawem, ale również czas i miejsce działania lub zaniechania sprawcy. Czas ten, to okres objęty przestępczą działalnością, a w wypadku czynu kwalifikowanego z art. 207 § 1 k.k., ramy czasowe pomiędzy pierwszym, a ostatnim zachowaniem sprawcy składającym się na przypisany czyn (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 30 sierpnia 2006 r., sygn. akt III KK 262/06, LEX nr 192998, z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt V KK 39/17, LEX nr 2278335). W realiach sprawy istniała zatem konieczność wyeliminowania z przypisanego występku z pkt 1 okresów, w których J.K. był pozbawiony wolności. Należy też zauważyć, iż w sprawie rysuje się możliwość przyjęcia konstrukcji prawnej sprowadzającej się do uznania zachowań opisanych, w pkt 1 aktu oskarżenia jako odrębnych czynów zabronionych z art. 207 § 1 k.k., popełnionych kolejno: od dnia 1 listopada 2015 r. do dnia 21 czerwca 2016 r., od dnia 20 listopada 2016 r. do dnia 28 czerwca 2020 r. oraz od dnia 26 kwietnia 2021 r. do dnia 3 czerwca 2024 r. Pobyty J.K. w jednostkach penitencjarnych podzieliły bowiem wadliwie przypisany mu występek znęcania się na trzy odrębne okresy. W ramach ponownego rozpoznania sprawy Sąd Rejonowy w Żarach powinien rozważyć, czy zachowania podejmowane I KK 500/24 6 przez J.K. na przestrzeni lat 2015 - 2024, jednakże wyłącznie w czasie, kiedy przebywał on na wolności, stanowią jeden czyn zabroniony, czy też trzy odrębne występki, każdorazowo realizujące ustawowe znamiona art. 207 § 1 k.k. Nie przesądzając zarazem o treści przyszłego rozstrzygnięcia stwierdzić należy, iż w przypadku ewentualnego uznania, że J.K. swoimi zachowaniami dopuścił się popełnienia, na szkodę K.K. i E.K., więcej niż jednego występku z art. 207 § 1 k.k., jego sytuacja prawna niewątpliwie uległaby pogorszeniu. Kierując się przedstawionymi motywami Sąd Najwyższy, z mocy art. 537 § 2 k.p.k. i art. 535 § 5 k.p.k., orzekł jak w wyroku. Małgorzata Gierszon Wiesław Kozielewicz Dariusz Kala [WB] r.g.