I KO 10/20

Sygn. akt I KO 10/20 POSTANOWIENIE Dnia 7 maja 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący) SSN Rafał Malarski SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) w sprawie O. M. , podejrzanego z art.159 § 4 Kodeksu karnego Federacji Rosyjskiej, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 7 maja 2020 r., kwestii wznowienia z urzędu postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. akt AKz (…), utrzymującym w mocy postanowienie Sądu Okręgowego w S. z dnia 22 listopada 2019 r., sygn. akt II Kop (…), którym stwierdzono prawną dopuszczalność wydania O. M. organom ścigania Federacji Rosyjskiej w celu przeprowadzenia postępowania karnego na podstawie art. 544 § 2 i 3 k.p.k. p o s t a n a w i a stwierdzić, że brak jest podstaw do wznowienia postępowania z urzędu. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w S., postanowieniem z dnia 22 listopada 2019 r., sygn. akt II Kop (…), stwierdził, że nie zachodzą prawne przeszkody do wydania organom Federacji Rosyjskiej obywatela Republiki Estonii — O. M. zatrzymanego na terenie Polski w dniu 02 października 2019 r., poszukiwanego przez rosyjski wymiar sprawiedliwości w sprawie karnej, w której podejrzany jest on o to, że w dniu 19.03.2004 r. w siedzibie firmy „S.” mieszczącej się pod adresem: S. , I., poprzez oszustwo i naruszając zaufanie ukradł 17.000 dolarów należących do V.P. B oraz o to, że w dniu 25.03.2004 r. w restauracji P. mieszczącej się pod 2 adresem: S., ulica G., poprzez oszustwo i naruszając zaufanie ukradł 103.400 dolarów należących do V.P. B., tj. o czyny z paragrafu 4 artykułu 159 Rosyjskiego Kodeksu Karnego, w celu przeprowadzenia przeciwko niemu postępowania karnego w tej sprawie oraz przedłużył wobec ściganego tymczasowe aresztowanie (zastosowane w dniu 09.10.2019 r.) do dnia 1 marca 2020 r. Sąd Apelacyjny w (…), po rozpoznaniu zażaleń obrońców ściganego, postanowieniem z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. akt II AKz (…), utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 27 marca 2020 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo obrońcy ściganego, w którym na podstawie art. 9 § 2 k.p.k. w zw. z art. 542 § 3 k.p.k. zasygnalizował on konieczność wznowienia z urzędu postępowania w tej sprawie, wobec „wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej, statuowanej w przepisie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., ze względu na fakt, iż karalność czynu zabronionego stanowiącego przedmiot wniosku ekstradycyjnego władz Federacji Rosyjskiej w świetle przepisów prawa polskiego uległa przedawnieniu, co bezwzględnie obligowało Sąd do wydania orzeczenia merytorycznego, stwierdzającego niedopuszczalność ekstradycji, gdyż w przypadku zbiegu negatywnej przesłanki procesowej z art. 17 § 1 k.p.k. i bezwzględnej przeszkody ekstradycyjnej z art. 604 § 1 k.p.k. różnica polega tylko i wyłącznie na rodzaju orzeczenia stwierdzającego wystąpienie tego rodzaju przeszkody procesowej, gdyż w przypadku negatywnej przesłanki procesowej >>nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza<<, a w przypadku bezwzględnej przeszkody ekstradycyjnej >>wydanie jest niedopuszczalne<<, co w razie wystąpienia takiej przeszkody procesowej nakazuje wydanie orzeczenia merytorycznego o niedopuszczalności ekstradycji - na podstawie przepisu statuującego bezwzględną przeszkodę ekstradycyjną, pozostającą w zbiegu z negatywną przesłanką procesową”. Niezależnie od powyższego, również wobec „wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej, statuowanej w przepisie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k., ze względu na fakt, że czyn zabroniony stanowiący przedmiot postępowania ekstradycyjnego został objęty - na terytorium Federacji Rosyjskiej - przepisami co najmniej jednej ustawy amnestyjno-abolicyjnej, z 3 pewnością dotyczą go przepisy uchwały Dumy Państwowej Federacji Rosyjskiej z dnia 2 lipca 2013 r., nr (…) GD <<O ogłoszeniu amnestii>>, co bezwzględnie obligowało Sąd do wydania orzeczenia merytorycznego, stwierdzającego niedopuszczalność ekstradycji, gdyż w przypadku zbiegu negatywnej przesłanki procesowej z art. 17 § 1 k.p.k. i bezwzględnej przeszkody ekstradycyjnej z art. 604 § 1 k.p.k. różnica polega tylko i wyłącznie na rodzaju orzeczenia stwierdzającego wystąpienie tego rodzaju przeszkody procesowej, gdyż w przypadku negatywnej przesłanki procesowej >>nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza<<, a w przypadku bezwzględnej przeszkody ekstradycyjnej >>wydanie jest niedopuszczalne<<, co w razie wystąpienia takiej przeszkody procesowej nakazuje wydanie orzeczenia merytorycznego o niedopuszczalności ekstradycji - na podstawie przepisu statuującego bezwzględną przeszkodę ekstradycyjną, pozostającą w zbiegu z negatywną przesłanką procesową”. W oparciu o powyższe wniósł o uchylenie postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 22 listopada 2019 r., utrzymanego w mocy postanowieniem Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 19 grudnia 2019 r. i orzeczenie o niedopuszczalności wydania ściganego O. M. na żądanie władz Federacji Rosyjskiej, ewentualnie uchylenie postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 22 listopada 2019 r., utrzymanego w mocy postanowieniem Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 19 grudnia 2019 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w S. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Pismo obrońcy ściganego stanowi sygnalizację konieczności wznowienia z urzędu postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem stwierdzającym prawną dopuszczalność ekstradycji ściganego. Analiza tego pisma prowadzi do wniosku, że w sprawie brak jest ku temu podstaw. Nie zaistniały w niej bowiem ani przesłanki wskazywane przez obrońcę ściganego, ani nie zachodzą też inne uchybienia wymienione w art. 439 § 1 k.p.k., które zgodnie z art. 542 § 3 k.p.k. mogłyby stanowić podstawę wznowienia postępowania z urzędu. Po pierwsze, nie zaistniała negatywna przesłanka procesowa określona w art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., stanowiąca jednocześnie bezwzględną przeszkodę ekstradycyjną z art. 604 § 1 pkt 3 k.p.k., jako że nie doszło do przedawnienia 4 karalności zarzucanych ściganemu czynów zabronionych, stanowiących przedmiot wniosku ekstradycyjnego władz Federacji Rosyjskiej. Zauważyć należy, że kwestia przedawnienia karalności czynów zarzucanych ściganemu była przedmiotem rozważań orzekających w tej sprawie sądów powszechnych. Zarówno Sąd pierwszej instancji, jak też Sąd odwoławczy, nie podzieliły twierdzeń obrońców ściganego, że wobec przedawnienia karalności tych czynów z dniem 25 marca 2019 r., należało orzec o prawnej niedopuszczalności jego ekstradycji i zgodnie przyjęły, że owa przeszkoda w tej sprawie nie zaistniała. Sąd Najwyższy to stanowisko w pełni podziela, uznając je za prawidłowe i należycie umotywowane. Na uwagę zasługuje zwłaszcza argumentacja Sądu Apelacyjnego w (…), który w uzasadnieniu swego postanowienia z dnia 19 grudnia 2019 r. przekonywująco wykazał bezzasadność zarzutów podniesionych w zażaleniach przez obrońców ściganego i trafnie przyjął, że w sprawie nie było przeszkód prawnych do wydania O. M. organom Federacji Rosyjskiej w celu przeprowadzenia przeciwko niemu postępowania karnego o zarzucane mu przestępstwa, których odpowiednikiem w polskim Kodeksie karnym jest kwalifikowana postać oszustwa z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. Obrońcę ściganego, który obecnie we wniosku, w odniesieniu do kwestii przedawnienia karalności czynu, powtarza argumentację zażalenia, niezasadność której wykazał już Sąd Apelacyjny w (…), w zasadzie można byłoby odesłać do lektury postanowienia tego Sądu. Można jedynie dodać, że Autor tego wniosku nie ma też racji, iż w sprawie doszło do przedawnienia karalności czynów w świetle prawa polskiego, bowiem w postępowaniu ekstradycyjnym przy ustalaniu tego terminu bierze się pod uwagą wyłącznie przepis art. 101 § 1 pkt 2a k.k., nie uwzględnia się zaś instytucji przedłużenia terminu przedawnienia karalności z art. 102 k.k. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym sprawę takiego stanowiska i mających je wspierać (przytoczonych we wniosku) poglądów nie podziela i stwierdza, że przy ustalaniu terminów przedawnienia karalności czynów zabronionych w postępowaniu ekstradycyjnym na podstawie przepisów polskiego Kodeksu karnego uwzględnia się upływ okresów przewidzianych zarówno w art. 101 k.k., jak również w art. 102 k. k. (por. w tym względzie S. Steinborn [w:] L. K. 5 Paprzycki (red.), Komentarz aktualizowany do art. 425- 673 Kodeksu postępowania karnego, teza 14). Przy ustalaniu terminów przedawnienia karalności czynów zabronionych znaczenie ma więc nie tylko czas popełnienia przez ściganego czynu zabronionego, ale też to, czy w postępowaniu karnym prowadzonym przez uprawnione organy w państwie występującym z wnioskiem o wydanie zostały podjęte czynności, które mogą być uznane za równoważne z „wszczęciem postępowania” w rozumieniu art. 102 k.k. W realiach tej sprawy, jak słusznie przyjęły orzekające sądy, pierwszorzędne znaczenie miało wszczęcie przez zastępcę prokuratora K. Rejonu S. postępowania karnego w dniu 19 września 2005 r. (k. 296). Pozwalało to na przyjęcie, że w sprawie doszło do wszczęcia postępowania przed upływem zasadniczego terminu przedawnienia w rozumieniu art. 102 k.k. Inne rozumienie użytego w tym przepisie zwrotu „wszczęto postępowanie”, w tym sugerowane we wniosku, a więc, że nie dotyczy on postępowania wszczętego za granicą albo podjętych w państwie występującym z wnioskiem ekstradycyjnym czynności ukierunkowanych na ściganie sprawcy, prowadziłoby do nieracjonalnych i trudnych do zaakceptowania wniosków. Wystarczy powiedzieć, że przecież w postępowaniu ekstradycyjnym w państwie wezwanym nie dochodzi do odrębnego wszczynania postępowania karnego w sprawie dotyczącej konkretnego czynu zabronionego albo przeciwko ściganej osobie. Postępowanie to jest wszczynane i prowadzone wyłącznie przez właściwe organy państwa występującego z takim wnioskiem. Podjęte tamże czynności podlegają ocenie w państwie wezwanym z punktu widzenia ich zgodności z jego porządkiem prawnym i w razie pozytywnej weryfikacji nie mogą być ignorowane. Bez wątpienia byłoby to bowiem sprzeczne nie tylko z Europejską konwencją o ekstradycji ale też z postanowieniami wiążącej strony dwustronnej umowy. Skoro więc wszczęcie postępowania karnego in rem przed upływem zasadniczego terminu przedawnienia karalności powoduje, zgodnie z art. 102 k.k., przedłużenie terminu przedawnienia, to w tej sprawie, wobec podjęcia przez organy ścigania Federacji Rosyjskiej takiej decyzji zanim ten pierwotny termin wyekspirował, doszło do uruchomienia omawianej instytucji, co powoduje, iż do 6 przedawnienia karalności czynów zarzucanych ściganemu w dacie orzekania przez Sąd odwoławczy nie doszło. W sprawie nie mamy też do czynienia z bezwzględną przyczyną odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k., polegającą na objęciu czynów zabronionych stanowiących przedmiot postępowania ekstradycyjnego na terytorium Federacji Rosyjskiej przepisami co najmniej jednej ustawy amnestyjno – abolicyjnej, stanowiącą bezwzględną przeszkodę ekstradycyjną z art. 604 § 1 pkt 2 k.p.k. (pkt 2 wniosku). W pierwszym rzędzie przeczą temu dokumenty dostarczone przez stronę rosyjską i jej zapewnienie, że nie było żadnych przeszkód prawnych do wydania ściganego (k. 280- 317). Wśród nich brak było informacji o podleganiu O. M. amnestii z 2013 r., co w kontekście powszechnie przyjmowanego domniemania dobrej wiary państwa ekstradycyjnego ma o tyle istotne znaczenie, że ewentualne odstąpienie od tego domniemania i orzeczenie prawnej niedopuszczalności wydania, naruszałoby zasadę wzajemności wynikającą z zawartej umowy wzajemnej. Po drugie, jest wysoce wątpliwe, czy ścigany, jako obywatel Estonii, podlegał dobrodziejstwu amnestii, o której mowa we wniosku obrońcy. Prima facie nie mieścił się on w kręgu jej beneficjentów, skoro stał pod zarzutem popełnienia czynów zabronionych z art. 159 Kodeksu karnego Federacji Rosyjskiej, które nie były objęte dobrodziejstwem wskazanej we wniosku uchwały Dumy Państwowej (pkt 5). Gdyby nawet podzielić argumentację obrońcy i przyjąć, że decyzją Sądu Najwyższego Federacji Rosyjskiej w istocie doszło do rozszerzenia katalogu czynów podlegających tej amnestii w taki sposób, że mieściłby się w nim także czyny zarzucane ściganemu, to i tak nie spełniałby on kolejnego warunku z tego aktu wynikającego, a mianowicie, nic nie wskazuje na to, iżby naprawił on wyrządzoną szkodę. Dopiero wówczas (ale tylko przez 6 miesięcy od wejścia jej w życie – pkt 8) było możliwe umorzenie prowadzonego postępowania. Wszystko to prowadzi do wniosku, że w sprawie nie zaistniały wskazywane przez obrońcę ściganego bezwzględne przyczyny odwoławcze, stanowiące zarazem bezwzględne przeszkody ekstradycyjne. Nie zachodzą też inne 7 uchybienia wymienione w art. 439 § 1 k.p.k., które zgodnie z art. 542 § 3 k.p.k. mogłyby stanowić podstawę wznowienia postępowania z urzędu. Kierując się powyższym, Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.