I KR 251/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Hapon. Sędziowie: J. Szamrej (sprawozdawca), R. Chendyński (sędzia SW del. do SN). Prokurator Prokuratury Generalnej: Z. Bucholtz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 1975 r. sprawy Wiesława P., Romana N. i Mariana K., oskarżonych z art. 221 § 4 i art. 265 § 1 w związku z art. 10 k.k., oraz Stanisława Ż., oskarżonego z art. 221 § 3 i art. 265 § 1 w związku z art. 10 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez prokuratora i oskarżonych Wiesława P., Romana N. i Stanisława Ż. od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 30 maja 1975 r.u t r z y m a ł zaskarżony wyrok w mocy, przy czym poprawił błędne kwalifikacje prawne przypisanych czynów:- oskarżonemu Wiesławowi P. z art. 246 § 2 k.k. na art. 221 § 4 i art. 266 § 4 w związku z art. 10 § 2 k.k., przyjmując, że podstawę wymiaru kary zasadniczej stanowią przepisy art. 221 § 4 i art. 36 § 3 w związku z art. 10 § 3 k.k.;- oskarżonemu Romanowi N. z art. 18 § 2 w związku z art. 246 § 2 k.k. na art. 18 § 2 w związku z art. 221 § 4 k.k., przyjmując, że pomógł on Wiesławowi P. do popełnienia przestępstwa przewidzianego w art. 221 § 4 k.k.;- oskarżonemu Marianowi K. z art. 221 § 4 k.k. na art. 221 § 4 i art. 266 § 2 w związku z art. 10 § 2 k.k., przyjmując, że z popełnieniem przypisanego mu czynu wiązało się używanie rachunków zawierających poświadczenie nieprawdy i że podstawę wymiaru kary stanowią przepisy art. 221 § 4 i art. 36 § 3 w związku z art. 10 § 3 k.k.;- oskarżonemu Stanisławowi Ż. z art. 221 § 3 k.k. na art. 221 § 3 i art. 266 § 2 w związku z art. 10 § 2 i art. 58 k.k., przyjmując, że z popełnieniem przypisanego mu czynu wiązało się używanie rachunków zawierających poświadczenie nieprawdy i że podstawę wymiaru kary stanowią przepisy art. 221 § 3 i art. 36 § 3 w związku z art. 10 § 3 i art. 58 k.k. (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 30 maja 1975 r. zostali skazani:I) Wiesław P. na podstawie art. 246 § 2 w związku z art. 58, 36 § 3 i art. 42 § 1 k.k. na karę 5 lat pozbawienia wolności, złagodzoną na podstawie art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii o jedną trzecią, tj. do 3 lat i 4 miesięcy pozbawienia wolności, z zaliczeniem na poczet tej kary okresu tymczasowego aresztowania od dnia 22 marca 1974 r., 20.000 zł grzywny, z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na 200 dni zastępczej kary pozbawienia wolności, i zakazu zajmowania stanowisk związanych z możliwością dysponowania mieniem w jednostkach uspołecznionych za to, że w okresie od dnia 16 października 1973 r. do połowy lutego 1974 r. w W., jako inspektor do spraw administracyjnych Zarządu Głównego Zrzeszenia Katolików "C", działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, przekroczył uprawnienia służbowe wynikające ze sprawowania tej funkcji w ten sposób, że wykorzystując funkcję pełnioną w wyżej wymienionym Zrzeszeniu kierował nieformalne i podrobione przez siebie zamówienia do Zjednoczenia Przedsiębiorstw Remontowo-Budowlanych i Specjalnych w W. na sprzedaż w podległym temu Zjednoczeniu Zakładzie Dostaw Scentralizowanych w W. blachy ocynkowanej na potrzeby tego Zrzeszenia, podczas gdy w rzeczywistości blachę tę, po jej otrzymaniu 26.275 kg, sprzedał osobom prywatnym po cenach wyższych od tych, jakie przekazano jednostce sprzedającej, tj. Zakładowi Dostaw Scentralizowanych w W., osiągając w ten sposób korzyść majątkową, przez co działał na szkodę interesu społecznego w zakresie prawidłowego obrotu i wykorzystania blachy; II) Roman N. na podstawie art. 18 § 2 w związku z art. 246 § 2, art. 58 i 36 § 3 k.k. na karę 3 lat pozbawienia wolności, złagodzoną na podstawie art. 3 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy o amnestii o połowę, tj. do 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, z zaliczeniem na poczet tej kary okresu tymczasowego aresztowania od dnia 14 marca 1974 r. do dnia 30 maja 1975 r., i 12.000 zł grzywny, z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na 120 dni zastępczej kary pozbawienia wolności, za to, że w okresie od dnia 16 października 1973 r. do połowy lutego 1974 r. w W. udzielił Wiesławowi P. pomocy do popełnienia przestępstwa opisanego wyżej w pkt I w ten sposób, że skontaktował tegoż Wiesława P. z nabywcą blachy Marianem K., następnie zaś wielokrotnie uczestniczył w przekazywaniu blachy temuż Marianowi K., odbierał od niego dla Wiesława P. należności w gotówce za sprzedaną blachę, przekazując je Wiesławowi P.; III) Marian K. na podstawie art. 221 § 4 i art. 36 § 3 k.k. na karę 3 lat pozbawienia wolności, złagodzoną na podstawie art. 3 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii o połowę, tj. do 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, z zaliczeniem na poczet tej kary okresu tymczasowego aresztowania od dnia 22 marca 1974 r. do dnia 30 maja 1975 r., i 25.000 zł grzywny, z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na 250 dni zastępczej kary pozbawienia wolności, za to, że w okresie od października 1973 r. do lutego 1974 r. w W. nabył zakupioną przez Zrzeszenie Katolików "C" w Zjednoczeniu Przedsiębiorstw Remontowo-Budowlanych i Spedycyjnych w W. 21.090 kg blachy ocynkowanej wartości według cen detalicznych 340.113 zł, którą z zyskiem sprzedał osobom prywatnym, czyniąc sobie z tego przestępstwa stałe źródło dochodu;IV) Stanisław Ż. na podstawie art. 221 § 3 w związku z art. 36 § 3 k.k. na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, darowaną w całości na podstawie art. 1 pkt 1 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy o amnestii, i 12.000 zł grzywny, z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 25 marca do dnia 22 lipca 1974 r. i uznaniem tej kary za wykonaną po przyjęciu jednego dnia aresztu za równoważny 100 zł grzywny, za to, że w okresie od dnia 14 listopada 1973 r. do końca stycznia 1974 r. w W. nabył zakupioną przez Zrzeszenie Katolików "C" w Zjednoczeniu Przedsiębiorstw Remontowo-Budowlanych i Specjalnych w W. 6.300 kg blachy o wartości według cen detalicznych 28.910 zł, którą z zyskiem zbył osobom prywatnym.Od tego wyroku wnieśli rewizję: prokurator w części dotyczącej skazania wszystkich wyżej wymienionych oskarżonych i oskarżeni Wiesław P., Roman N. i Stanisław Ż. w części dotyczącej ich skazania. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: I. Co do rewizji prokuratoraNie kwestionowane ustalenia faktyczne Sądu Wojewódzkiego w części dotyczącej oskarżonego Wiesława P. zostały wyrażone syntetycznie w ujętym w zasadzie trafnie opisie przypisanego mu czynu i one też pozwalają na stwierdzenie, że czyn ten istotnie wyczerpuje znamiona przestępstwa przewidzianego w art. 221 § 4 k.k. Wskazują one wyraźnie na wszystkie okoliczności należące do przedmiotowej i podmiotowej istoty wymienionego przestępstwa, a mianowicie na to , że oskarżony Wiesław P. w okresie od dnia 16 października 1973 r. do połowy lutego 1974 r. w W., jako inspektor do spraw administracyjnych Zarządu Głównego Zrzeszenia Katolików "C" nabył w Zjednoczeniu Przedsiębiorstw Remontowo-Budowlanych i Specjalnych w W. w celu odsprzedaży z zyskiem łącznie 26.275 kg blachy ocynkowanej wartości - według cen zaopatrzeniowych - przekraczającej 150.000 zł, którą sprzedał różnym osobom prywatnym po cenach wyższych, wiedząc, że nie jest ona przeznaczona do bezpośredniej sprzedaży takim osobom w żadnej z wymienionych jednostek gospodarki uspołecznionej, czyniąc sobie z tego stałe źródło dochodu. Wymaga przy tym wyjaśnienia, że oskarżony Wiesław P. był uprawniony do wystawiania dokumentów, które służyły do nabycia oraz zbycia takiej blachy i rozliczenia się według wspomnianych cen z zatrudniającą go jednostką gospodarki uspołecznionej, i że zawarte w opisie przypisanego mu czynu oraz w motywach zaskarżonego wyroku wzmianki o tworzeniu przez niego tego rodzaju dokumentów nieformalnych, podrobionych lub fikcyjnych wskazują w istocie na dopuszczenie się poświadczenia nieprawdy co do okoliczności mających znaczenie prawne w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, a zatem, że czyn ten wyczerpuje także znamiona przestępstwa przewidzianego w art. 266 § 4 k.k. Stwierdzenie Sądu Wojewódzkiego, że czyn przypisany oskarżonemu Wiesławowi P. wyczerpuje znamiona przestępstwa określonego w art. 246 § 2 k.k., jest niewątpliwie słuszne, jednakże nie uwzględnia subsydiarnego charakteru tego przepisu, i w związku z tym w myśl art. 246 § 4 k.k. nie mógł on mieć zastosowania ze względu na to, że czyn ten - jak już wyżej wskazano - wyczerpuje także znamiona przestępstwa przewidzianego w art. 221 § 4 i art. 266 § 4 k.k. Zastosowanie do czynu przypisanego oskarżonemu Wiesławowi P. przepisu art. 246 § 2 k.k. nie zostało przez Sąd Wojewódzki bliżej uzasadnione, jednakże z samego podkreślenia, iż decydującymi elementami o zastosowaniu tego przepisu były przekroczenie przez niego uprawnień i wykorzystanie stanowiska w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, można wnosić, że jest wyrazem poglądu, iż wymieniony przepis powinien mieć zastosowanie wtedy, gdy funkcjonariusz publiczny działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, a dopuszcza się w tym celu jakiegokolwiek przestępstwa, do którego znamion korzyść ta nie należy i nie jest domniemana jak w wypadku zagarnięcia mienia. W związku z tym należy stwierdzić, że pogląd ten nie jest trafny, art. 246 § 2 k.k. bowiem nie może mieć zastosowania także w razie dopuszczenia się przez funkcjonariusza publicznego jakiegokolwiek przestępstwa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, gdyż dopuszczając się w tym celu innego przestępstwa, do którego znamion korzyść ta nie należy, wyczerpuje on swym czynem znamiona innego przestępstwa i tym samym czyni zadość pierwszej przyczynie wyłączenia stosowania przepisów art. 246 § 1-3 k.k., ustalonej w § 4 tego artykułu. Podzielając zatem rewizję prokuratora w części dotyczącej oskarżonego Wiesława P. o tyle, o ile kwestionuje ona trafność zakwalifikowania przypisanego mu czynu z art. 246 § 2 k.k., Sąd Najwyższy poprawił kwalifikację prawną tego czynu z art. 246 § 2 k.k. na art. 221 § 4 i art. 266 § 4 w związku z art. 10 § 2 k.k., przy czym przyjął, że podstawę wymiaru kary zasadniczej stanowią przepisy art. 221 § 4 i art. 36 § 3 w związku z art. 10 § 3 k.k. W konsekwencji powyższego stanowiska co do kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu Wiesławowi P. i podzielania ustaleń Sądu Wojewódzkiego w części dotyczącej oskarżonego Romana N., z których wynika, że świadomie udzielił on pomocy temuż Wiesławowi P. do popełnienia przypisanego wyżej czynu bez świadomości, iż z jego popełnieniem wiąże się poświadczenie nieprawdy w wystawionych dokumentach, Sąd Najwyższy podzielił rewizję prokuratora w części dotyczącej tegoż Romana N. o tyle, o ile kwestionuje ona trafność zakwalifikowania przypisanego mu czynu z art. 18 § 2 k.k. w związku z art. 246 § 2 k.k., i w konsekwencji poprawił kwalifikację prawną tego czynu na art. 18 § 2 w związku z art. 221 § 4 k.k. Rewizja prokuratora trafnie też wykazuje, że oskarżeni Marian K. i Stanisław Z. dopuszczając się przypisanych im czynów, używali świadomie wystawionych przez oskarżonego Wiesława P. dokumentów w postaci rachunków zawierających poświadczenie nieprawdy. Sam fakt używania przez nich takich dokumentów pozostaje zresztą poza sporem, a ich świadomość okoliczności, że zawierają one poświadczenie nieprawdy, wynika z samych rozbieżności cen zakupu, wykazywanych w wyżej wspomnianych rachunkach, i zbytu tej blachy innym osobom. Stwierdzając to, Sąd Najwyższy uznał, że czyny przypisane oskarżonym Marianowi K. i Stanisławowi Z. wyczerpują także znamiona przestępstwa przewidzianego w art. 266 § 2 k.k., i w związku z tym poprawił kwalifikację prawną: czynu pierwszego z art. 221 § 4 k.k. na art. 221 § 4 i art. 266 § 2 w związku z art. 10 § 2 k.k., przyjmując, że z popełnieniem tego czynu wiązało się używanie rachunków zawierających poświadczenie nieprawdy i że podstawę wymiaru kary stanowią przepisy art. 221 § 4 i art. 36 § 3 w związku z art. 10 § 3 k.k., drugiego zaś - z art. 221 § 3 k.k. na art. 221 § 3 i art. 266 § 2 w związku z art. 10 § 2 i art. 58 k.k., przyjmując, że z popełnieniem przypisanego mu czynu wiązało się również używanie rachunków zawierających poświadczenie nieprawdy i że podstawę wymiaru kary stanowią przepisy art. 221 § 3 i art. 36 § 3 w związku z art. 10 § 3 i art. 58 k.k.Zarówno czyn oskarżonego Stanisława Z., jak i czyny przypisane oskarżonym Wiesławowi P., Romanowi N. i Marianowi K. mają charakter przestępstw ciągłych. Mimo to Sąd Najwyższy do przestępstw tych ostatnich trzech oskarżonych nie zastosował art. 58 k.k., podzielając wyrażony w rewizji prokuratora pogląd, że przepis ten nie ma zastosowania do kwalifikowanych typów przestępstw ze względu na cel przestępnego działania, jakim jest uczynienie z takiego działania stałego źródła dochodu, którego realizacja w konkretnym wypadku z istoty swej ma wieloczynowy i tym samym ciągły charakter, do takich zaś typów należą właśnie przestępstwa trzech wymienionych oskarżonych (...).