I KRN 40/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szamrej. Sędziowie: L. Jax, dr T. Rybicki (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Kubicki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 29 października 1975 r. sprawy Stefana P., oskarżonego z art. 181 § 1 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 17 marca 1975 r. i od prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego dla m. st. Warszawy z dnia 4 marca 1975 r. rewizję nadzwyczajną oddalił (...).Uzasadnienie faktyczneW dniu 23 października 1974 r. Julian W., syn oskarżycielki prywatnej Agaty D., złożył skargę w Komendzie Dzielnicowej MO (zaprotokołowaną) w W., podając, że w dniu 12 października 1974 r. Stefan P. obraził jego matkę, wypowiadając pod jej adresem zacytowane w skardze słowa.Sąd Powiatowy dla m. st. Warszawy postanowieniem z dnia 12 grudnia 1974 r. umorzył postępowanie karne na podstawie art. 11 pkt 4 k.p.k. wobec braku skargi uprawnionego oskarżyciela. Oskarżycielka prywatna Agata D. w piśmie z dnia 20 grudnia 1974 r., zatytułowanym "zażalenie", złożyła formalną skargę do Sądu Powiatowego dla m. st. Warszawy, podając, że w dniu 12 października 1974 r. została obrażona przez Stefana P. Skarga ta otrzymała sygn. V Kp 36/75. Wezwanie do uiszczenia zryczałtowanej równowartości kosztów postępowania w tej sprawie Agata D. otrzymała w dniu 20 stycznia 1975 r. Druk wezwania zawierał właściwe pouczenie o skutkach nieuiszczenia zryczałtowanej opłaty w terminie 7 dni. Po bezskutecznym upływie terminu przewidzianego w art. 105 § 1 k.p.k. w dniu 28 stycznia 1975 r. oskarżycielka prywatna złożyła w Sądzie Powiatowym pismo, którego celem było uzyskanie zwolnienia od obowiązku uiszczenia zryczałtowanej równowartości kosztów postępowania. W piśmie tym powtórzono treść poprzednio złożonej skargi, przy czym podano dwie daty, w których miała nastąpić obraza: dzień 8 i dzień 12 października 1974 r. Pismo to potraktowano jako nową skargę, która otrzymała sygn. V Kp 77/75, i ponownie wezwano oskarżycielkę prywatną do uiszczenia równowartości kosztów postępowania. Wezwanie odniosło skutek w dniu 12 lutego 1975 r. Postanowieniem z dnia 4 marca 1975 r. (V Kp 77/75) Sąd Powiatowy dla m. st. Warszawy umorzył na podstawie art. 11 pkt 6 k.p.k. i art. 105 § 2 k.k. postępowanie karne przeciwko Stefanowi P., oskarżonemu z art. 181 § 1 k.k.W uzasadnieniu Sąd ten stwierdził, że karalność zarzucanych oskarżonemu czynów ustała (dnia 12 stycznia 1975 r.) przed wniesieniem aktu oskarżenia.Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy postanowieniem z dnia 17 marca 1975 r. po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez oskarżycielkę prywatną Agatę D. utrzymał w mocy postanowienie Sądu Powiatowego dla m. st. Warszawy z dnia 4 marca 1975 r. Minister Sprawiedliwości w rewizji nadzwyczajnej zarzucił obrazę art. 11 pkt 6 k.p.k. w związku z art. 105 § 2 k.k., polegającą na umorzeniu postępowania z powodu przedawnienia, pomimo że termin określony w art. 105 § 2 k.k. nie upłynął w dacie złożenia aktu oskarżenia przez uprawnionego oskarżyciela, i wniósł o uchylenie zaskarżonych postanowień oraz przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu dla m. st. Warszawy w celu jej rozpoznania.Rewizja nadzwyczajna została oparta na założeniu, że stanowisko sądów obu instancji co do przedawnienia nie jest zasadne w świetle następujących motywów: "Wprawdzie wymieniona na wstępie »skarga«, sporządzona przez oskarżycielkę prywatną w dniu 24 stycznia 1975 r., wniesiona została do sądu w dniu 28 stycznia 1975 r., a więc po upływie terminu przedawnienia przewidzianego w art. 105 § 2 k.k., niemniej jednak - jak wynika z dołączonych akt sprawy V Kp 36/75 - oskarżycielka prywatna już wcześniej w dniu 20 grudnia 1974 r., a więc przed upływem terminu przewidzianego w art. 105 § 2 k.k., złożyła do sądu pismo - słusznie potraktowane jako skarga uprawnionego oskarżyciela prywatnego - w którym dała dostateczny wyraz żądaniu pociągnięcia oskarżonego do odpowiedzialności karnej za obelgi, które zdarzyły się w dniach 8 i 12 października 1974 r."Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna nie jest zasadna, ponieważ nie uwzględnia dwóch faktów, mających istotne znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia rozpatrywanej kwestii.1. Oskarżycielka prywatna Agata D. mimo wezwania nie uiściła w terminie 7-dniowym (art. 105 § 1 k.p.k.) zryczałtowanej równowartości kosztów postępowania (1.000 zł). Wezwanie powyższe zawierało pouczenie zgodne z dyspozycją zawartą w art. 105 § 2 k.p.k. Termin do uiszczenia zryczałtowanej opłaty upłynął dnia 27 stycznia 1975 r. Wówczas uznano, że dalsze czynności w sprawie są zbędne, i w dniu 6 lutego 1975 r. wydano stosowne do zaistniałej sytuacji zarządzenie.Pismo oskarżycielki prywatnej z dnia 20 grudnia 1974 r. nie przerwało biegu przedawnienia ścigania, ponieważ nie dokonała ona wpłaty w terminie, do której uiszczenia została należycie wezwana. Należy bowiem przyjąć, że wniesiona przed upływem 3-miesięcznego terminu skarga w sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego (art. 105 § 2 k.k.) nie przerywa biegu przedawnienia karalności tego przestępstwa, jeżeli oskarżyciel prywatny w terminie 7-dniowym przewidzianym w art. 105 § 1 k.p.k. nie dokona wpłaty równowartości zryczałtowanych kosztów postępowania w wysokości ustalonej w wezwaniu do uzupełnienia braku (art. 105 § 2 k.p.k. w związku z art. 544 § 1 k.p.k. ).Skoro w niniejszej sprawie oskarżycielka prywatna nie dokonała w terminie wpłaty w ustalonej wysokości zgodnie z treścią § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 listopada 1969 r. w sprawie wysokości zryczałtowanej wysokości kosztów postępowania w sprawach z oskarżenia prywatnego (Dz. U. Nr 34, poz. 286), to uznać należy jej akt oskarżenia ("skargę") za bezskuteczny (art. 105 § 2 k.p.k.), a tym samym za bezskuteczną tę czynność w zakresie przerwy biegu terminu przedawnienia karalności. Zgodnie z treścią art. 105 § 2 k.k. przewidziane w tym przepisie przedawnienie ma charakter materialnoprawny, a nie procesowy, ustaje zatem ostatecznie karalność danego czynu przestępnego.W tym stanie rzeczy, skoro pogląd wyrażony w rewizji nadzwyczajnej co do przerwania biegu przedawnienia ścigania przestępstwa objętego skargą oskarżycielki prywatnej Agaty D. nie utrzymał się, Sąd Najwyższy przyjął, że termin ten upłynął dnia 12 stycznia 1975 r. (czyn przestępny miał się zdarzyć dnia 12 października 1974 r. w czasie osobistego kontaktu stron).2. Rewizja nadzwyczajna, opierając się na piśmie oskarżycielki prywatnej, które wpłynęło do Sądu Powiatowego dla m. st. Warszawy w dniu 28 stycznia 1975 r., wymienia dzień 8 i dzień 12 października 1974 r., jako daty dokonania obrazy oskarżycielki prywatnej przez oskarżonego Stefana P. przez użycie w czasie rozmowy cytowanego w skardze słowa. Z analizy licznych pism podpisanych przez oskarżycielkę prywatną i jej syna Juliana W. wynika, że obraźliwe słowo zostało wypowiedziane w czasie jednego z tych dwóch spotkań między stronami. Ale i ten drugi fakt, tzn. ewentualne zdarzenie z dnia 8 października 1974 r., było przedmiotem postępowania przed Sądem Powiatowym dla m. st. Warszawy w sprawie V Kp 959/74. O tej toczącej się sprawie (wśród innych) wspomina oskarżycielka prywatna w piśmie z dnia 27 lutego 1975 r. - nazwanym zażaleniem. W sprawie V Kp 959/74 jako oskarżyciele prywatni występują: Agata D. i Julian W. (skarga do Sądu Powiatowego wpłynęła dnia 31 października 1974 r.), którzy Stefana P. oskarżyli o dokonanie obrazy w dniu 3 października 1974 r. w Warszawie (V Kp 959/74) przez użycie tego samego słowa, co cytowane w skardze dotyczącej zdarzenia z dnia 12 października 1974 r. W dniu 29 stycznia 1975 r. w sprawie V Kp 959/74 została zawarta ugoda między oskarżycielami prywatnymi a Bronisławem S., oskarżonym wspólnie ze Stefanem P., których łączyły pełnione funkcje społeczne i z nich wynikłe kontakty z Agatą D. i Julianem W.Oskarżycielka prywatna Agata D. w ramach wzmiankowanej ugody cofnęła skargę w stosunku do przebywającego wówczas w szpitalu Stefana P.Tak więc gdyby była wątpliwość, czy skargą z dnia 20 grudnia 1974 r. (V Kp 36/75) jest objęty ewentualny czyn przestępny z dnia 8 października 1974 r. zarzucany Stefanowi P., rozstrzyga tę kwestię postanowienie Sądu Powiatowego dla m. st. Warszawy z dnia 29 stycznia 1975 r. (V Kp 959/74) - umarzające postępowanie karne w omawianym zakresie (res iudicata).Z powyższych względów zaskarżone postanowienia sądów obu instancji są merytorycznie zasadne.