I KS 2/21

Sygn. akt I KS 2/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 kwietnia 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Motuk (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Marek Siwek SSN Antoni Bojańczyk Protokolant Anna Kuras w sprawie G. H. i S. H. oskarżonych o czyn z art. 54 § 1 k.k.s. w zb. z art. 63 § 2 k.k.s. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 30 kwietnia 2021 r. skargi obrońców oskarżonych od wyroku sądu odwoławczego – Sądu Okręgowego w S. z dnia 22 października 2020 r., sygn. akt II Ka (…), uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt II K (…), i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym; 2) zarządza zwrot oskarżonym wniesionej opłaty od skargi. UZASADNIENIE 2 G. H. i S. H. zostali oskarżeni o to, że w dniu 1 sierpnia 2018 r. w miejscowości B., woj. (…), uchylając się od opodatkowania wspólnie i w porozumieniu przewozili ciągnikiem samochodowym marki D., nr rej. (…), wraz z naczepą marki W., nr rej. (…), towar sprowadzony na terytorium kraju bez uprzedniego znaczenia znakami akcyzy w postaci 139 200 paczek papierosów marki „X.”, który został wprowadzony na obszar celny Unii Europejskiej, bez zgłoszenia celnego i przedstawienia organowi celnemu, na którym ciążą należności celne małej wartości w łącznej kwocie 3 042 889,00 zł, w tym podatek akcyzowy w kwocie 2 380 363,00 zł i podatek od towarów i usług w kwocie 662 526,00 zł, tj. o czyn z art. 54 § 1 k.k.s. w zb. z art. 63 § 2 k.k.s. w zb. z art. 91 § 1 i § 3 k.k.s. w zw. z art. 9 § 1 k.k.s. w zw. z art. 38 § 2 pkt 1 k.k.s.. w zw. z art. 2 § 2 k.k.s. Sąd Rejonowy w S. wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt II K (…), uniewinnił oskarżonych G. H. i S. H. od popełniania zarzuconego im czynu. Od ww. wyroku Sądu Rejonowego apelacje wnieśli prokurator oraz Naczelnik (…) Urzędu Celno-Skarbowego w S., zaskarżając to orzeczenie w całości na niekorzyść obu oskarżonych. Prokurator zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych połączony z obrazą przepisów postępowania, a mianowicie art. 4 k.p.k.,7 k.p.k., 410 k.p.k., mającą wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, poprzez poczynienie ustaleń faktycznych dotyczących okoliczności przestępstw zarzucanych ww. oskarżonym, z przekroczeniem przez Sąd I instancji granic swobodnej oceny dowodów, wyrażającym się nieuwzględnieniem przy ocenie materiału dowodowego zasad prawidłowego rozumowania, brakiem konsekwencji wywodzonych z ustaleń faktycznych wniosków oraz wskazań wiedzy doświadczenia życiowego, nierozważenie wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności niewzięcie pod uwagę zgromadzonego materiału dowodowego w zakresie czynu z art. 54 § 1 k.k.s. i in. co do G. H. i S. H., co skutkowało błędną oceną Sądu pierwszej instancji, iż oskarżeni swoim zachowaniem nie wyczerpali znamion zarzuconego przestępstwa, w sytuacji gdy całościowa ocena materiału dowodowego prowadzi do wniosku przeciwnego. Naczelnik (…) Urzędu Celno-Skarbowego w S. zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mających wpływ na jego treść, 3 polegający na błędnej ocenie materiału dowodowego i w konsekwencji uniewinnienie oskarżonych od popełnienia zarzucanych im czynów zabronionych, podczas gdy okoliczności sprawy oraz prawidłowa i całościowa wykładnia materiału dowodowego prowadzą do wniosku, że oskarżeni popełnili zarzucane im czyny. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Sąd Okręgowy w S. – po rozpoznaniu wniesionych apelacji – uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w S. do ponownego rozpoznania. Skargę w trybie art. 539a k.p.k. na ww. wyrok Sądu Okręgowego w S. wnieśli obrońcy oskarżonych. Obrońca oskarżonego S. H. zarzucił naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. poprzez błędne uznanie, że zachodzi jedna z podstaw uchylenia wyroku Sądu Rejonowego w S., uzasadniająca przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a to reguła ne peius określona w art. 454 § 1 k.p.k. oraz konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości. Obrońca oskarżonego G. H. zarzucił naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. poprzez uchylenie orzeczenia Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, podczas gdy w rzeczywistości nie wystąpiła żadna przesłanka do wydania takiego orzeczenia, a w szczególności nie zaszedł żaden z wypadków określonych w art. 437 § 2 k.p.k. zd. 2, tj. art. 439 § 1 k.p.k., reguła ne peius, ani nie istnieją podstawy do przeprowadzenia przewodu sądowego w całości na nowo. Skarżący obrońcy wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skargi obrońców są zasadne i zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga od wyroku sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania – może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. Skargę tę może wnieść również strona, która nie zaskarżyła wyroku sądu pierwszej instancji (na co wskazuje brak odesłania w art. 539f k.p.k. do ograniczeń ujętych w art. 520 § 2 4 k.p.k.) – i która może mieć gravamen, tak jak w niniejszej sprawie, w uzyskaniu prawomocnego rozstrzygnięcia. Przepis art. 539a § 3 k.p.k. został powiązany z przepisem art. 437 § 2 k.p.k., zgodnie z którym uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub jeżeli konieczne jest przeprowadzenie na nowo przewodu w całości (por. m.in. wyrok SN z dn. 6 lutego 2019 r., IV KS 3/19, LEX nr 2616241). Zgodzić należy się ze skarżącymi, że w niniejszej sprawie powodem kasatoryjnego orzeczenia Sądu odwoławczego nie była żadna ze wskazanych w art. 437 § 2 k.p.k. przesłanek. Sąd ad quem w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku wprawdzie wskazał na konieczność uzupełnienia przewodu sądowego, ale wyłącznie w zakresie przesłuchanie świadków E. T. oraz J.T. Sąd ten stwierdził nadto, że Sąd meriti nie odniósł się do wszystkich okoliczności wynikających ze zgromadzonych dowodów (m.in. tego, że numer telefonu rzekomego wspólnika E. T. został zarejestrowany na osobę bezdomną, która nigdy tego telefonu nie posiadała). W swoich wytycznych co do dalszego procedowania Sąd ad quem wskazał, że Sąd Rejonowy powinien dokonać analizy dowodów, a analiza ta powinna być zgodna z zasadą wyrażoną w art. 7 k.p.k. Poza tym Sąd a quo winien wyjaśnić rozbieżności i niejasności pojawiające się w dokumentacji przewozowej, a także w wyjaśnieniach obu oskarżonych. Powyższe motywy orzeczenia kasatoryjnego nie pozwalają jednak uznać, że w sprawie zaistniały okoliczności wskazane w art. 437 § 2 k.p.k., które uzasadniałyby – zgodnie z treścią tego przepisu – uchylenie orzeczenia pierwszoinstancyjnego. Przede wszystkim Sąd ad quem nie uznał za niezbędne przeprowadzenie na nowo przewodu sądowego w całości, skoro wskazał jedynie na konieczność przeprowadzenia pojedynczych dowodów. Jeżeli Sąd Okręgowy dostrzegł potrzebę poszerzenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego tylko w pewnym zakresie, to samodzielnie powinien ten materiał uzupełnić, a następnie dokonać jego stosownej oceny przez pryzmat zarzutów podniesionych w apelacjach. Od tego rodzaju oceny Sąd Okręgowy jednak się uchylił. To z kolei prowadzi do wniosku, że w zakresie przypisywanej oskarżonym odpowiedzialności 5 karnoskarbowej, nie wchodzi w rachubę wymieniona w art. 539a § 3 k.p.k. konieczność przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo w całości. W sprawie nie zachodzi także żadna z wymienionych w art. 454 k.p.k. sytuacji, ograniczających możliwość wydania przez Sąd odwoławczy orzeczenia reformatoryjnego. Jedynie przeprowadzenie przez Sąd Okręgowy brakujących dowodów i stwierdzenie – po dokonaniu oceny całokształtu materiału dowodowego według reguł określonych w art. 7 k.p.k. – że istnieją podstawy do przypisania oskarżonym odpowiedzialności karnoskarbowej, uprawniałoby Sąd ad quem do uchylenia wyroku uniewinniającego. W tej sytuacji przepis art. 454 § 1 k.p.k. winien być wskazany jako podstawa uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji. Natomiast sama możliwość wydania wyroku skazującego w ponownym postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, nie jest wystarczająca dla przyjęcia określonej w art. 454 § 1 k.p.k. podstawy do wydania wyroku kasatoryjnego (por. wyrok SN z dn. 25 sierpnia 2020 r., V KS 21/20, LEX nr 3130115). W tym stanie rzeczy, zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy w S. dyspozycji art. 437 § 2 k.p.k. należało uznać za trafny. Na podstawie art. 527 § 4 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k. należało zwrócić każdemu z oskarżonych uiszczoną opłatę od skargi. Z tych względów, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.