I KZ 43/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Staszkiewicz. Sędziowie: S. Fornalik, L. Jax (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Generalnej: R. Wnękowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana J., skazanego z art. 202 § 1 k.k. w związku z art. 58 k.k., po rozpoznaniu zażalenia obrońcy wyżej wymienionego na postanowienie Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 7 marca 1975 r. odmawiające zaliczenia okresu tymczasowego aresztowania na poczet grzywny, po wysłuchaniu wniosku prokuratora i po odczytaniu pisemnego wniosku z dnia 11 czerwca 1975 r.postanowił zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zaliczył skazanemu Janowi J. na poczet kary grzywny w kwocie 10.000 zł wymierzonej mu wyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 4 grudnia 1973 r. okres tymczasowego aresztowania od dnia 10 kwietnia 1973 r. do dnia 18 lipca 1973 r., przyjmując jeden dzień aresztu za równoważny grzywnie w wysokości 100 zł, i karę tę uznał za wykonaną.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 4 grudnia 1973 r. skazany został m.in. Jan J. na podstawie art. 202 § 1 k.k. w związku z art. 58 k.k. na karę 2 lat pozbawienia wolności z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 10 kwietnia do dnia 4 grudnia 1973 r. oraz na 10.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia jej w terminie na 3 miesiące i 10 dni pozbawienia wolności, przyjmując jeden dzień pozbawienia wolności jako równoważnik 100 zł grzywny, a ponadto zasądzono od niego odszkodowanie w wysokości 18.500 zł z 8-procentowymi odsetkami od dnia 31 października 1969 r.Wyrok powyższy został zaskarżony przez oskarżonego. Wobec jednak cofnięcia tego środka odwoławczego przez oskarżonego Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 28 listopada 1974 r. rewizję pozostawił bez rozpoznania. Ostatnio wymienioną datę należy uważać za datę uprawomocnienia się wyroku skazującego Jana J.Postanowieniem wymienionego na wstępie Sądu Wojewódzkiego z dnia 14 grudnia 1974 r. na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159) darowano oskarżonemu Janowi J. orzeczoną na podstawie art. 202 § 1 k.k. karę 2 lat pozbawienia wolności.Postanowieniem tegoż Sądu z dnia 7 marca 1975 r. pozostawiono bez uwzględnienia wniosek obrońcy oskarżonego Jana J. z dnia 17 stycznia 1975 r. o zaliczenie okresu tymczasowego aresztowania na poczet wymierzonej temu oskarżonemu grzywny.W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Wojewódzki stwierdził, że wobec zaliczenia prawomocnym wyrokiem okresu tymczasowego aresztowania na poczet kary pozbawienia wolności późniejsze darowanie tej kary na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii nie daje podstawy do zaliczenia okresu tymczasowego aresztowania na poczet podlegającej wykonaniu kary grzywny, ponieważ okres ten stał się częścią darowanej kary pozbawienia wolności.Na postanowienie to złożył zażalenie obrońca skazanego, podnosząc, że stanowisko Sądu Wojewódzkiego jest niesłuszne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zażalenie jest zasadne.Sąd Wojewódzki wyrażając pogląd, że: "(...) okres tymczasowego aresztowania stał się częścią darowanej kary pozbawienia wolności", nie wziął pod uwagę, iż wyrok skazujący oskarżonego Jana J. uprawomocnił się dopiero w dniu 28 listopada 1974 r., a więc po wejściu w życie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii.Sąd Najwyższy wielokrotnie już w swych uchwałach zwracał uwagę na to, że amnestia powoduje przewidziane w niej skutki od dnia wejścia w życie ustawy, nie zaś dopiero w chwili wydania orzeczenia o zastosowaniu amnestii i wykonania tego orzeczenia (por. OSNKW 1971, z. 2, poz. 20 oraz OSNKW 1971, z. 6, poz. 79).Oznacza to m.in., że uprawnienia oskarżonego wynikające z przepisów ustawy o amnestii należy oceniać według sytuacji, jaka istniała w momencie wejścia tej ustawy w życie, bez względu na to, w jakim stadium postępowania stosuje się jej przepisy. Skoro więc w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii wyrok skazujący nie był prawomocny, to okres tymczasowego aresztowania zaliczony w nim na poczet kary pozbawienia wolności nie "stał się częścią tej kary", lecz nadal zachował charakter środka zapobiegawczego, który należy zaliczyć na podstawie art. 83 § 3 k.k. na poczet tej kary, jaka - po zastosowaniu przepisów ustawy o amnestii - będzie podlegała efektywnemu wykonaniu (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 1970 r. - VI KZP 23/70, OSNKW 1971, z. 2, poz. 15).Powyższe wywody prowadzą do wniosku, że jeżeli wyrok skazujący oskarżonego uprawomocnił się po wejściu w życie ustawy o amnestii, to okres tymczasowego aresztowania należy zaliczyć na poczet grzywny, a nie na poczet podlegającej darowaniu kary pozbawienia wolności, gdyż od momentu wejścia w życie ustawy o amnestii karą podlegającą efektywnemu wykonaniu stała się tylko kara grzywny, przy czym zasada ta obowiązuje również w tym wypadku, gdy orzeczenie co do zastosowania amnestii zapadnie w okresie późniejszym, tj. dopiero po uprawomocnieniu się wyroku. Za taką interpretacją przemawia zresztą zasada słuszności. Jest przecież niewątpliwe, że gdyby oskarżony rewizji nie cofnął, to nawet w wypadku jej nieuwzględnienia przez sąd rewizyjny sąd ten byłby zobowiązany (w wypadku darowania kary pozbawienia wolności) do zaliczenia okresu tymczasowego aresztowania na poczet kary grzywny.Odmienna interpretacja natomiast prowadziłaby do powstrzymywania oskarżonych od cofania nawet tych rewizji, które - np. w związku z wejściem w życie ustawy o amnestii - stały się bezprzedmiotowe, co w konsekwencji prowadziłoby do niepotrzebnego przedłużania postępowania i to wbrew zaleceniom mającym na celu dążenie do przestrzegania postulatu szybkości postępowania oraz związanej z nią ściśle zasady ekonomii procesowej, który to postulat leżał u podstaw uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1974 r. (OSNKW 1974, z. 10, poz. 179).