I KZ 8/23

I KZ 8/23 POSTANOWIENIE Dnia 12 lipca 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Bednarek w sprawie gen. bryg. rez. A.P, st. chor. Sztab. rez A.F., ppłk. rez. lek. M.J., lek. J.J., lek. Z.B. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 12 lipca 2023 r. zażalenia prokuratora Wydziału do spraw wojskowych Prokuratury Okręgowej w P. na postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z 22 grudnia 2022 r., sygn. akt So 17/22 na podstawie art. 437 § 1 k.p.k. w zw. z art. 344a § 3 k.p.k., p o s t a n o w i ł uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P. do merytorycznego rozpoznania. UZASADNIENIE Postanowieniem Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z 22 grudnia 2022 r., w sprawie gen. bryg. rez. A. P., st. chor. sztab. rez A. F, ppłk. rez. lek. M. J., lek. J.J., lek. Z.B, sygn. akt So 17/22 przekazano sprawę prokuratorowi Prokuratury Okręgowej w P. w celu uzupełnienia śledztwa poprzez: 1. dołączenie do akt nie znajdującego się w zabranym materiale dowodu, który potwierdzałby, że oskarżony lek. J. J – o., dokonując w nieustalonym dniu pomiędzy 09.05.2019 r., a 13.05.2019 r. wpisu w Zleceniu wykonania badań lekarsko-specjalistycznych Nr 4(…) Nr roczny skierowanych 5253 I KZ 8/23 2 wystawionym w dniu 09.05.2019 r. przez Rejonową Wojskową Komisję Lekarską w Ż. dla płk. A. P. bez osobistego badania tego oficera, wiedział, że płk A. P. posłuży się w dniu 11.09.2019 r. opartym m.in. na tym dokumencie orzeczeniem Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Ż. nr […] z dnia 13.05.2019 r. o zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej, w którym wbrew stanowi faktycznemu stwierdzono u niego nadciśnienie tętnicze I/II stopnia jako schorzenie pozostające w związku ze służbą wojskową, celem nieuzasadnionego otrzymania zwrotu 20 % utraconego uposażania z uwagi na przebywanie w okresie od 1.07.2019 r. – 22. 07. 2019 r. w Sanatorium w L. na zwolnieniu lekarskim z powodu rzekomej choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami służby wojskowej, a więc, ze lek. J. działał – w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przez płk. A. P., wyczerpując swym zachowaniem znamiona przestępstwa określonego w art. 271 § 3 k.k., 2. dołączenie do akt nie znajdującego się w zabranym materiale dowodu, który potwierdzałby, że oskarżony Z. B., dokonując w dniu 10 maja 2019 r. wpisu w Zleceniu wykonania badań lekarsko-specjalistycznych Nr […] Nr roczny skierowanych 5253 wystawionym w dniu 09.05.2019 r. przez Rejonową Wojskową Komisję Lekarską w Ż. dla płk A. P. bez osobistego badania tego oficera, wiedział, że płk A. P. posłuży się w dniu 11.09.2019 r. opartym m.in. na tym dokumencie orzeczeniem Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Ż. nr […] z dnia 13.05.2019 r. o zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej, w którym wbrew stanowi faktycznemu stwierdzono u niego nadciśnienie tętnicze I/II stopnia jako schorzenie pozostające w związku ze służbą wojskową, celem nieuzasadnionego otrzymania zwrotu 20 % utraconego uposażenia z uwagi na przebywanie w okresie od 1.07.2019 r. – 22. 07. 2019 r. w Sanatorium w L. na zwolnieniu lekarskim z powodu rzekomej choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami służby wojskowej, a więc, że lek. B. działał – w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przez płk. A. P., wyczerpując swym zachowaniem znamiona przestępstwa określonego w art. 271 § 3 k.k., I KZ 8/23 3 3. dołączenie do akt nie znajdującego się w zabranym materiale dowodu, który potwierdzałby, że oskarżony ppłk lek. M. J. jako Przewodniczący Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Ż., a jednocześnie Przewodniczący komisji orzekającej w sprawie zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej przez płk. A. P., wystawiając w dniu 13.05.2019 r. dokument w postaci orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Ż. nr […] w sprawie zdolności do pełnienia służby wojskowej tego oficera, wiedział, że lek. J. J. – okulista lek. Z. B. – kardiolog, dokonując wpisów w Zleceniu wykonania badań lekarsko-specjalistycznych Nr […] Nr roczny skierowanych 5253 wystawionym w dniu 9.05.2019 r. przez Rejonową Wojskową Komisję Lekarską w Ż. dla płk. A. P., nie badali osobiście tego oficera, a nadto, że wcześniej miał wpływ na treść powyższych wpisów, oraz, że wiedział, że płk A. P. posłuży się w dniu 11.09.2019 r., tym orzeczeniem celem nieuzasadnionego otrzymania zwrotu 20 % utraconego uposażenia z uwagi na przebywanie w okresie od 1.07.2019 r. – 22. 07. 2019 r. w Sanatorium w L. na zwolnieniu lekarskim z powodu rzekomej choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami służby wojskowej, a więc, ze ppłk lek. M. J. działał – w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przez płk. A. P. oraz – wspólnie i w porozumieniu z tym oficerem i st. chor. szt. A. F. doprowadził Skarb Państwa reprezentowany przez Dowódcę […]Dywizji Kawalerii Pancernej w Ż. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, wyczerpując swym zachowaniem znamiona przestępstw określonych w art. 271 § 3 k.k. oraz w art. 286 § 1 k.k. W uzasadnieniu Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu wskazał, że w stosunku do lek. J. J. i lek. Z. B. zebrany materiał dowodowy potwierdza fakt, że ww. lekarze dokonali wpisu w Zleceniu wykonania badań lekarsko-specjalistycznych Nr […] Nr roczny skierowanych 5253 wystawionym w dniu 09.05.2019 r. przez Rejonową Wojskową Komisję Lekarską w Ż. dla płk. A. P. bez osobistego zbadania tego oficera. Sąd I wskazał również, że brak jest w aktach sprawy dowodu odnoszącego się do wiedzy ww. lekarzy w trakcie konsultacji, że po czterech miesiącach płk A. P., posłuży się opartym na tych dokumentach (a więc i dokonanych przez ww. wpisach) orzeczeniem Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Ż. nr […] z dnia I KZ 8/23 4 13.05.2019 r. o zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej, celem niezasadnego otrzymania zwrotu 20 % utraconego uposażenia, co uzasadniałoby twierdzenie aktu oskarżenia, że działali w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przez płk. A. P., wyczerpując swym zachowaniem znamiona przestępstwa określonego w art. 271 § 3 k.k. Zdaniem sądu I instancji również w stosunku do ppłk. rez. lek. M. J. zebrany materiał dowodowy potwierdza, że Przewodniczący Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Ż., a jednocześnie Przewodniczący komisji orzekającej w sprawie zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej przez płk. A. P., w dniu 9 maja 2019 roku przyjął na terenie R. w Ż. płk. A. P. i st. chor. szt. A. F., w tym samym dniu wystawił zlecenie wykonania badań lekarsko- specjalistycznych Nr […] Nr roczny skierowanych 5253 dla płk. A. P., z uwzględnieniem badań przez lekarzy kardiologa i okulistę, a na koniec wystawił orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Ż. nr […] z dnia 13.05.2019 r. oparte na wpisach dokonanych w ww. zleceniu badań lekarsko-specjalistycznych, którego treść jest kwestionowana przez biegłego. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu wskazał jednak, że brak jest w aktach sprawy dowodów dotyczących przebiegu rozmowy ppłk. lek. M. J. z płk. A. P. i st. chor. szt. A. F. na terenie R. w Ż. w dniu 9 maja 2019 roku. W szczególności dotyczących tego: czy zobowiązał się do wywarcia wpływu na lek. J. J. i lek. Z. B. aby dokonali określonych, korzystnych dla płk. P. wpisów w Zleceniu wykonania badań lekarsko-specjalistycznych, czy sam został poinformowany przez ww. żołnierzy o tym do czego zostanie wykorzystane w przyszłości wystawiane przez niego orzeczenie, okoliczności wywierania ewentualnego wpływu przez ppłk. lek. M. J. na lekarzy J. J. i Z. B., świadomości ppłk. lek. M. J., co do tego, że lekarze J. J. i Z. B. dokonali wpisów w Zleceniu wykonania badan lekarsko-specjalistycznych Nr […] Nr roczny skierowanych 5253 wystawionym w dniu 09.05.2019 r. przez Rejonową Wojskową Komisję Lekarską w Ż. dla płk A. P. bez osobistego zbadania tego oficera, co uzasadniałoby twierdzenie aktu oskarżenia, że ppłk M. J. działał w celu osiągniecia korzyści majątkowej przez płk. A. P., a swoim zachowaniem wyczerpał znamiona przestępstw określonych w art. 271 § 3 k.k. oraz art. 286 k.k. I KZ 8/23 5 Postanowienie o zwrocie sprawy do prokuratury na mocy art. 344a § 1 k.p.k. zaskarżył prokurator zarzucając na podstawie art. 427 § 1 i 2 k.p.k. i art. 438 pkt 2 k.p.k. obrazę przepisów postępowania, tj. art. 344a § 1 i 2 k.p.k. polegającą na błędnym przyjęciu, że przedmiotowe postępowania wykazuje istotne braki związane z potrzebą poszukiwania dowodów, które wymagają usunięcia przez oskarżyciela publicznego, zaś dokonanie niezbędnych czynności przez Sąd spowodowałoby znaczne trudności, co skutkowało niezasadnym zwrotem sprawy Prokuraturze Okręgowej w Poznaniu. Podnosząc taki zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Racje ma skarżący, że zastosowanie przez Sąd I instancji instytucji określonej w art. 344a § 1 k.p.k. było niezasadne. Należy mieć na uwadze, że stwierdzenie zaistnienia istotnego braku postępowania przygotowawczego, nawet gdyby rzeczywiście zaistniało, nie jest wystarczające do zwrotu sprawy do uzupełnienia śledztwa. Ustawodawca wymaga bowiem w art. 344a § 1 k.p.k., aby uzupełnienie owego braku przez Sąd powodowało znaczne trudności. Oznacza to, że zwrot sprawy w tej fazie postępowania jest uzależniony od kumulatywnego spełnienia dwóch przesłanek, a mianowicie wystąpienia istotnych braków postępowania przygotowawczego oraz ustalenia znacznych trudności w ich usunięciu w postępowaniu sądowym. Oceny spełnienia ww. przesłanek należy dokonywać przez pryzmat treści art. 297 k.p.k., a więc celów postępowania przygotowawczego. Jednym z nich jest wymóg wyjaśnienia okoliczności sprawy (niekoniecznie wszechstronnego) oraz zabezpieczenie i utrwalenie tylko w niezbędnym zakresie dowodów dla sądu. Gdy te cele są spełnione, nie ma podstaw do skutecznego zwrotu sprawy prokuratorowi. Z kolei ocena zebranego w toku postępowania przygotowawczego materiału dowodowego w kontekście braków tego postępowania, dokonywana jest pod kątem jego kompletności. W tym miejscu należy przytoczyć nadal aktualne stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone na gruncie art. 397 k.p.k. z 1997 r., zgodnie z którym przekazanie sprawy do uzupełnienia postępowania przygotowawczego w celu poszukiwania dowodów może nastąpić tylko wtedy, gdy istnieją realne możliwości I KZ 8/23 6 znalezienia określonych dowodów. Jeżeli zakres postępowania przygotowawczego wskazuje na to, że określone dowody były poszukiwane, ale bez rezultatów, to sąd powinien sprawę rozpoznać w granicach aktu oskarżenia i zebranych dowodów (postanowienie SN z 6.07.1974 r., IV KZ 126/74, OSNKW 1974, nr 11, poz. 214.). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że w postępowaniu przygotowawczym inicjatywa dowodowa została wyczerpana, zaś z akt sprawy wynika, że oskarżyciel publiczny nie dysponuje żadnymi - poza przedstawionymi już w akcie oskarżenia dowodami, wobec czego brak było podstaw do zwrotu sprawy prokuratorowi Prokuratury Okręgowej w Poznaniu w celu uzupełnienia śledztwa. Dodatkowo, mając na uwadze konieczność kumulatywnego spełniania przesłanek określonych w art. art. 344a § 1 k.p.k., że sąd odwoławczy nie odniósł się również do istnienia „znacznych trudności” w ewentualnym usunięciu tych braków. Z treści uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika jedynie, że zdaniem sądu takie trudności istnieją, nie sposób jednak wywnioskować na czym te trudności miałyby polegać i dlaczego dokonanie niezbędnych czynności przez sąd zakłóciłoby prawidłowy tok postępowania. Racje ma również skarżący podkreślając występującą w treści zaskarżonego postanowienia wewnętrzną sprzeczność. Z jednej strony bowiem Sąd wskazuje, że owe istotne baki powodują, że nie jest w stanie ustosunkować się na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego do kwalifikacji prawnej i treści zarzutów zawartych w akcie oskarżenia, a jednocześnie zarzuty te kwestionuje. Sąd w razie nie podzielenia wersji oskarżenia i stwierdzenia faktycznego braku podstaw do przypisania oskarżonym sprawstwa i winy, winien dać temu wyraz w końcowym merytorycznym rozstrzygnięciu, nie zaś poprzez sięganie do instytucji przewidzianej w art. 344a § 1 k.p.k., w sytuacji gdy nie zachodzą podstawy do jej zastosowania. Takie merytoryczne rozstrzygnięcie pozwala na poddanie kontroli instancyjnej toku rozumowania sądu. Z tych wszystkich względów na podstawie art. 437 k.p.k. orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia. I KZ 8/23 7 [SOP] [ms]