I KZP 17/03

POSTANOWIENIE Z DNIA 29 MAJA 2003 R. I KZP 17/03 Postanowienie o pozostawieniu bez rozpoznania zażalenia na posta-nowienie prokuratora o umorzeniu śledztwa stanowi „czynność sądową w postępowaniu przygotowawczym” i, zgodnie z art. 329 § 2 k.p.k., powinno być wydane przez sąd jednoosobowo. Natomiast rozpoznanie zażalenia na to postanowienie sądu stanowi już „czynność postępowania sądowego” dotyczącego postępowania przygotowawczego, dla dokonania której skład sądu odwoławczego określa – jako przepis szczególny – art. 430 § 2 k.p.k. Przewodniczący: sędzia SN T. Grzegorczyk. Sędziowie SN: L. Misiurkiewicz, J. Szewczyk (sprawozdawca). Zastępca Prokuratora Generalnego: R. A. Stefański. Sąd Najwyższy w sprawie Roberta P., po rozpoznaniu, przekazanego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w Ł., postanowieniem z dnia 21 marca 2003 r., zagadnienia prawnego wymagającego zasadni-czej wykładni ustawy: „Czy postanowienie o pozostawieniu bez rozpoznania zażalenia na posta-nowienie prokuratora o umorzeniu śledztwa jest czynnością, o której sta-nowi art. 329 § 2 k.p.k.; czy też jest to czynność postępowania sądowego, dla której skład sądu odwoławczego określa art. 30 § 2 k.p.k. ?” p o s t a n o w i ł o d m ó w i ć podjęcia uchwały. 2 U Z A S A D N I E N I E Przedstawione zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującej sytuacji procesowej. Postanowieniem z dnia 21 września 2002 r. prokurator zarzucił Grze-gorzowi K., że w dniu 19 września 2001 r. w Ł., działając w zamiarze po-zbawienia życia, strzelił z pistoletu marki Parabellum w głowę Jacka I., po-wodując jego zgon, a następnie zabrał na jego szkodę kwotę 1 200 zł, to jest popełnienie przestępstwa określonego w art. 148 § 2 pkt 2 i 4 k.k. W dniu 22 września 2002 r. prokurator przedstawił Robertowi P. ana-logiczny zarzut, że w dniu 19 września 2001 r. w Ł., działając wspólnie i w porozumieniu z inną osobą w zamiarze zaboru pieniędzy, strzelił z broni palnej w głowę Jacka I., powodując jego zgon, a następnie zabrał pienią-dze w kwocie 1 200 zł, to jest popełnienia przestępstwa określonego w art. 148 § 2 pkt 2 i 4 k.k. Postanowieniem z dnia 31 października 2002 r. prokurator umorzył śledztwo przeciwko Robertowi P. o czyn określony w art. 148 § 2 pkt 2 i 4 k.k., wobec braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie po-pełnienia zarzuconego mu czynu. Jeszcze tego samego dnia prokurator wniósł do Sądu Okręgowego w Ł. akt oskarżenia przeciwko Grzegorzowi K. o zabójstwo Jacka I. (art. 148 § 2 pkt 2 i 4 k.k.) i inne przestępstwa. Postanowienie o umorzeniu śledztwa wobec Roberta P. zaskarżył obrońca Grzegorza K. Prokurator Okręgowy w Ł. nie przychylił się do zaża-lenia i na podstawie art. 306 § 2 k.p.k. w zw. z art. 329 § 1 k.p.k. przedsta-wił je do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Ł. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2003 r. Sąd Okręgowy w Ł., orzekając jednoosobowo, na podsta-wie art. 430 § 1 k.p.k. pozostawił zażalenie bez rozpoznania. Na postano-wienie to zażalenie złożył obrońca Grzegorza K., który zarzucił obrazę 3 przepisów postępowania karnego, a to art. 430 § 1 k.p.k. w zw. z art. 429 § 1 k.p.k., polegającą na bezzasadnym przyjęciu, iż środek odwoławczy na postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania wobec Roberta P. został wniesiony przez osobę nieuprawnioną i na podstawie art. 437 k.p.k. wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia. Sąd Okręgowy w Ł. jednoosobowo, w toku rozpoznawania zażalenia, powziął wątpliwość, czy Sąd Okręgowy, orzekając o pozostawieniu zażale-nia bez rozpoznania, był należycie obsadzony. W konsekwencji sformułował zagadnienie prawne, które na podsta-wie art. 441 § 1 k.p.k. przekazał Sądowi Najwyższemu do rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Sąd Okręgowy w Ł., rozważając, w jakim składzie powinien orzekać Sąd rozpoznający zażalenie na postanowienie tego Sądu o pozostawieniu bez rozpoznania zażalenia na postanowienie prokuratora o umorzeniu śledztwa przeciwko Robertowi P., wystąpił o wyjaśnienie, jakiego rodzaju czynnością, tj. postępowania przygotowawczego, czy sądowego, jest po-stanowienie sądu o pozostawieniu bez rozpoznania zażalenia na postano-wienie prokuratora o umorzeniu śledztwa. Zgodnie z treścią art. 329 § 1 i 2 k.p.k., sąd orzeka i dokonuje czynności jednoosobowo także wtedy, gdy rozpoznaje zażalenie na czynności postępowania przygotowawczego, chy-ba że ustawa stanowi inaczej. Sąd Okręgowy w Ł. słusznie nie ma wątpli-wości, iż sądową „czynnością w postępowaniu przygotowawczym”, w ro-zumieniu art. 329 § 2 k.p.k., jest orzeczenie wydane na skutek rozpoznania zażalenia na postanowienie o umorzeniu śledztwa. Wydaje je sąd odwo-ławczy jednoosobowo. Jednakże w ocenie Sądu Okręgowego reguły wy-kładni językowej i systemowej przemawiają za przyjęciem stanowiska, że na podstawie art. 329 § 2 k.p.k. sąd działa jednoosobowo tylko wówczas, gdy po rozpoznaniu zażalenia orzeka w sposób określony w art. 437 § 1 k.p.k. Natomiast pozostawiając bez rozpoznania zażalenie na postanowie- 4 nie o umorzeniu śledztwa, sąd powinien orzekać na posiedzeniu w składzie trzech sędziów, a tym samym ewentualne zażalenie na takie postanowie-nie rozpoznawałby sąd odwoławczy w składzie równorzędnym, zgodnie z art. 30 § 2 k.p.k. Z przedstawionym stanowiskiem nie można się zgodzić, gdyż Sąd Okręgowy w Ł. nieprawidłowo odczytał treść przepisów art. 329 § 1 i 2 k.p.k. oraz art. 430 § 1 k.p.k. Bezsporne jest, że na podstawie art. 430 § 1 k.p.k. sąd uprawniony do rozpoznania środka odwoławczego, pozostawia go bez rozpoznania, jeżeli zachodzą okoliczności określone w art. 429 § 1 k.p.k. albo jeżeli przyjęcie tego środka nastąpiło na skutek niezasadnego przywrócenia terminu. Sposób rozumowania Sądu Okręgowego w Ł., po-stulującego rozpoznawanie przez różne sądy – warunków formalnych sku-teczności zażalenia (skład trzyosobowy) oraz merytorycznej trafności zaża-lenia (skład jednoosobowy) jest sprzeczny z jednoznaczną treścią art. 430 § 1 k.p.k., a ponadto mógłby prowadzić do negatywnych skutków proceso-wych w postaci przewlekłości postępowania. Analogicznym – do rozpoznawanego – problemem prawnym zajmo-wał się już Sąd Najwyższy, który w uchwale z dnia 20 stycznia 1999 r., I KZP 24/98 (OSNKW 1999, z. 1-2, poz. 4) zajął stanowisko, iż „Orzekanie w przedmiocie przedłużenia tymczasowego aresztowania w toku postępowa-nia przygotowawczego stanowi «czynność sądową w postępowaniu przy-gotowawczym (art. 329 § 1 k.p.k.)» i zgodnie z art. 329 § 2 k.p.k. powinno nastąpić jednoosobowo. Nie dotyczy to rozpoznawania zażaleń na posta-nowienie sądu wydane w tym przedmiocie, gdyż orzekanie przez sąd nie jest już czynnością «postępowania przygotowawczego», lecz sądowego (choćby odnosiło się do tegoż postępowania przygotowawczego)”. Przedstawiony pogląd znajduje wsparcie w doktrynie i piśmiennic-twie, gdzie wyrażone zostało jednolite stanowisko, iż w postępowaniu przy-gotowawczym sąd dokonuje czynności oraz orzeka jednoosobowo. Reguła 5 jednoosobowego dokonywania czynności dotyczy zarówno rozpatrywania zażaleń na czynności prowadzącego postępowanie przygotowawcze, jak i wykonywania przez sąd innych czynności w tym stadium postępowania karnego. Nie odnosi się ona jednak do rozpatrywania przez sąd odwoław-czy zażaleń na czynności sądu dokonane w postępowaniu przygotowaw-czym, gdyż nie jest to już rozpoznanie zażalenia na czynności postępowa-nia przygotowawczego, lecz na czynności sądu. W tym zakresie należy stosować przepisy ogólne o składzie sądu, a dotyczy to przykładowo roz-poznawania zażalenia na postanowienie sądu o zwolnieniu od zachowania tajemnicy (art. 180 § 2 zd. 2 k.p.k.), o przepadku przedmiotu poręczenia (art. 270 § 3 k.p.k.) itp. (por. T. Grzegorczyk: Kodeks postępowania karne-go. Komentarz. Kraków 2001, s. 771; P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. II, Warszawa 1999, s. 171; F. Prusak: Komentarz do kodeksu postępowania karnego, t. II Warszawa 1999, s. 911-912; Z. Świda: Właściwości i skład sądu. Wyłączenie sędzie-go, w: Nowa kodyfikacja karna. Kodeks postępowania karnego. Krótki ko-mentarz, z. 14, Warszawa 1998, s. 273). W opisanej sytuacji oczywiste jest, iż sąd rozpoznający zażalenie na postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego jest sądem odwoławczym, który także kontroluje warunki formalne sku-teczności zażalenia, zaś skład tego sądu określony jest przez art. 329 § 2 k.p.k. Jak już wspomniano, przepisy art. 329 § 1 i 2 k.p.k. nie dotyczą jed-nak rozpatrywania zażaleń na czynności sądu dokonywane w postępowa-niu przygotowawczym. W tym zakresie skład sądu odwoławczego określają reguły ogólne, przy czym, wbrew twierdzeniom Sądu Okręgowego, w omawianym wypadku nie może mieć zastosowania skład sądu określony w art. 30 § 2 k.p.k., tj. 3 sędziów, gdyż ustawa stanowi inaczej. Stosownie bowiem do treści art. 430 § 2 k.p.k., na postanowienie o pozostawieniu bez rozpoznania przyjętego środka odwoławczego przysługuje zażalenie do 6 innego równorzędnego składu sądu odwoławczego, chyba że zostało wy-dane przez Sąd Najwyższy. Przez skład równorzędny należy rozumieć taki sam, choć różny osobowo, skład, w jakim zapadło zaskarżone postanowie-nie. Przedstawione rozważania uzasadniają tezę, że postanowienie o po-zostawieniu bez rozpoznania zażalenia na postanowienie prokuratora o umorzeniu śledztwa stanowi „czynność sądową w postępowaniu przygoto-wawczym” i, zgodnie z art. 329 § 2 k.p.k., powinno być wydane przez sąd jednoosobowo. Natomiast rozpoznanie zażalenia na to postanowienie sądu stanowi już „czynność postępowania sądowego” dotyczącą postępowania przygotowawczego, dla dokonania której skład sądu odwoławczego określa – jako przepis szczególny – art. 430 § 2 k.p.k. W tych warunkach przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne nie wymaga zasadniczej wykładni ustawy, gdyż wątpliwości inter-pretacyjne podniesione przez Sąd Okręgowy w Ł. zostały już rozstrzygnięte w orzecznictwie i doktrynie. Brak zatem przesłanek określonych w art. 441 § 1 k.p.k. do podjęcia uchwały.