II K 457/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Szerer.Sędziowie: M. Grudziński (sprawozdawca), J. Dorsz.Prokurator: M. Matywiecka.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisławy W. i Ingeborgi M., oskarżonych z art. 286 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżone rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 3 marca 1961 r., na podstawie art. 375, 384, 385 k.p.k.zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej wynagrodzenia szkody zrządzonej przestępstwem w ten sposób, że każdą z oskarżonych na podstawie art. 62 § 2 k.k. zobowiązał do uiszczenia na rzecz Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. po zł 20.321,12, w terminie do dnia 14 września 1964 roku, w równych ratach miesięcznych (...).Sąd Wojewódzki w Opolu wyrokiem z dnia 3 marca 1961 r. skazał z mocy art. 286 § 1 k.k. Stanisławę W. na 1 rok i 6 miesięcy więzienia, a Ingeborgę M. na 1 rok więzienia. Pierwszą z nich za to, że w okresie od 8 lutego do końca roku 1957 jako główna księgowa Wydziału Oświaty Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. zaniedbała obowiązku kontroli kasy i nie prowadziła należycie dziennika głównego, drugą zaś za to, że w tym samym czasie i miejscu jako kasjerka wspomnianego wydziału dokonywała wbrew swym obowiązkom wypłat bez odpowiedniej dokumentacji oraz nie zabezpieczyła w należyty sposób kasetki z pieniędzmi i dokumentów kasowych. Sentencja wyroku stwierdza, że zaniedbania oskarżonych doprowadziły do powstania braków kasowych w wysokości 40.642,23 zł.Na mocy art. 61 k.k. Sąd Wojewódzki zawiesił oskarżonym wykonanie orzeczonych kar na okres lat trzech i w myśl art. 62 § 2 k.k. zobowiązał oskarżone do solidarnej zapłaty sumy 40.642,23 zł w ratach do dnia 30 grudnia 1961 r.Rewizje oskarżonych wnoszą o taką zmianę wyroku w części dotyczącej zobowiązania do wynagrodzenia szkody, by termin zapłaty był dłuższy, odpowiednio do ich sytuacji gospodarczej.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny: Z wywodów obydwu rewizji można wywnioskować, że oskarżone treść nałożonego na nie obowiązku wyrównania szkody zrozumiały w ten sposób, iż każda z nich powinna uiścić połowę sumy określonej w wyroku, to jest po złotych 20.321,12. Treść wyroku nie uzasadnia jednak takiego wniosku, ponieważ Sąd Wojewódzki zobowiązał oskarżone do "solidarnej spłaty". Oznacza to, że zadośćuczynienie obowiązkowi wynagrodzenia szkody w myśl założeń wyroku Sądu Wojewódzkiego nastąpi dopiero wtedy, gdy zostanie ona pokryta w całości. W ewentualnym przeto postępowaniu z art. 63 § 1 k.k. fakt wyrównania przez jedną z oskarżonych połowy całej szkody poniesionej przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. nie uchyli jeszcze możliwości zarządzenia wobec tej oskarżonej wykonania zawieszonej kary, dopóki całość szkody wyrządzonej przestępstwem obydwu oskarżonych nie zostanie pokryta.Inna rzecz, że zarządzenie wykonania zawieszonej kary nie jest - w warunkach art. 63 § 2 k.k. - obligatoryjne. Sąd przeto - stosownie do okoliczności sprawy - może nie skorzystać ze swoich uprawnień wobec tej spośród osób skazanych, która będąc zobowiązana wraz z innymi skazanymi do solidarnego wyrównania szkody, wywiązała się z tego obowiązku częściowo przez zapłatę przypadającej na nią sumy, obliczanej pro rata parte. Zależy to jednak od oceny sądu i w razie włożenia solidarnego obowiązku wyrównania szkody na dwie lub więcej osób skazanych istnieje zawsze możliwość ujemnych dla nich - w ramach art. 63 § 2 k.k. - skutków, dopóki całość szkody nie zostanie pokryta, niezależnie od tego, czy pokryje ją jedna czy też więcej osób skazanych. Otwiera to również możliwość stworzenia skazanemu, który zlekceważył sobie solidarny wraz z innymi skazanymi obowiązek wynagrodzenia szkody, nie uiścił nic i w ten sposób uchylił się od nakazanego mu przez sąd czynnego żalu, takiej sytuacji na odcinku kary, że odniósłby on korzyść z zachowania się pozostałych osób skazanych, jeśli wyrównały one szkodę w całości, a więc także i w części przypadającej na niego. Obowiązek więc wynagrodzenia szkody włożonej - w trybie art. 63 § 2 k.k. - solidarnie na dwie lub więcej osób skazanych może poszczególne osoby postawić w sytuacji zależnej od zachowania się osób pozostałych. Zawieszenie wykonania kary stanowi część składową orzeczenia o karze i wprowadzenie takiej zależności byłoby sprzeczne z podstawową zasadą prawa karnego głoszącą, że każdy odpowiada za swoje czyny, za swoje zachowanie się.Nie oznacza to jednak, że w razie wyrządzenia szkody przez dwie lub więcej osób skazanych, sąd - stosując art. 62 § 2 k.k. - zawsze podzieli obowiązek wyrównania szkody między wszystkich skazanych pro rata parte. Obowiązek ten ma w stosunku do wszystkich skazanych i do każdego z nich tylko jedną granicę, i to górną. Polecenie wyrównania szkody nie może bowiem przekraczać granic, w jakich pokrzywdzonemu przysługiwałyby roszczenia cywilnoprawne z powodu popełnienia przestępstwa. Sąd jednak, mając na uwadze okoliczności sprawy, stosunki gospodarcze poszczególnych osób skazanych (zob. art. 62 § 2 k.k.) oraz korzystając ze wskazówek art. 137 § 1 kod. zob., może określić obowiązek tych osób co do pokrycia szkody w odpowiednich częściach, które powinny być zindywidualizowane wobec każdego ze skazanych, ale bynajmniej niekoniecznie równe.Wszystko to - rzecz oczywista - nie przesądza wyników procesu cywilnego z powództwa wytoczonego przez poszkodowanego przeciwko sprawcom przestępstwa ani też pomiędzy sprawcami czynu w ramach art. 137 kod. zob. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dn. 23 lipca 1960 r. II Cr 528/60, OSPiKA nr 4 z 1961 r. poz. 119).Na podstawie powyższych założeń ogólnych i okoliczności sprawy niniejszej Sąd Najwyższy uznał, że obowiązek wynagrodzenia wyrządzonej przez oskarżoną W. i M. szkody powinien je obciążać po połowie, jednakże - jak to trafnie wywodzi rewizja - ich warunki materialne wykazane złożonymi dokumentami stwarzają realność wykonania włożonych na nie obowiązków przy zastosowaniu rat miesięcznych określonych w sentencji wyroku.