II KK 137/19

Sygn. akt II KK 137/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 lipca 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Małgorzata Gierszon SSN Jerzy Grubba Protokolant Anna Kuras w sprawie M. C. skazanego z art. 178a § 1 i 4 k.k. po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 10 lipca 2019 r., kasacji, wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego, od wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 26 września 2017 r., sygn. akt V Ka […] utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w R. z dnia 20 stycznia 2017 r., sygn. akt II K […] uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Ł. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. 2 UZASADNIENIE M. C. został oskarżony o to, że w dniu 16 września 2016 r. w miejscowości S., pow. r., woj. […], prowadził w ruchu lądowym po drodze publicznej pojazd mechaniczny marki M. o nr rej. […] będąc w stanie nietrzeźwości, wyniki I - 0,98 mg/l, II - 0,92 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu, ponadto czynu tego dopuścił się będąc uprzednio skazanym prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w R. za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości, tj. o czyn z art. 178a § 1 i 4 k.k. (k. 40). Sąd Rejonowy w R. wyrokiem z dnia 20 stycznia 2017 r., sygn. akt II K […]: 1. uznał M. C. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu, wyczerpującego dyspozycję art. 178a § 1 i 4 k.k. i za to na podstawie art. 178a § 4 k.k. w zw. z art. 37a k.k., art. 34 § 1 i la pkt. 1 k.k., art. 35 § 1 k.k. wymierzył mu karę 1 roku ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin miesięcznie; 2. na podstawie art. 43a § 2 k.k. zasądził od niego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej świadczenie pieniężne w kwocie 10000 zł.; 3. na mocy art. 42 § 3 k.k. orzekł wobec M. C. dożywotnio środek kamy w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym; 4. zasądził od niego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 250 zł tytułem kosztów sądowych (k. 52). Po rozpoznaniu apelacji obrońcy, Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 26 września 2017 r., sygn. akt V Ka […], zaskarżony wyrok utrzymał w mocy. Od wyżej wymienionego wyroku Sądu Okręgowego w Ł. kasację złożył Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny. Zaskarżył powyższy wyrok w całości na korzyść skazanego. Zarzucając rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., polegające na przeprowadzeniu wadliwej kontroli odwoławczej i utrzymaniu w mocy rażąco niesprawiedliwego wyroku sądu I instancji, pomimo tego, że zapadł on z rażącym i mającym istotny wpływ na jego treść naruszeniem przepisu prawa karnego materialnego, tj. art. 178a § 4 k.k., albowiem w dacie wyrokowania oskarżony nie był osobą prawomocnie skazaną za prowadzenie pojazdu 3 mechanicznego w stanie nietrzeźwości, gdyż wyrok Sądu Rejonowego w S. IX Zamiejscowy Wydział Kamy w R., w sprawie o sygn. akt IX K […] uległ zatarciu z mocy prawa, jak również zarzuconego czynu oskarżony nie dopuścił się w czasie obowiązywania zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, co zobowiązywało Sąd odwoławczy do orzekania poza granicami podniesionych zarzutów i skazania M. C. za występek polegający na prowadzeniu pojazdu w stanie nietrzeźwości w typie podstawowym z art. 178a § 1 k.k., wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Ł. i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego jest oczywiście zasadna co umożliwia jej rozpoznanie w trybie określonym w art. 535 § 5 k.p.k., to jest na posiedzeniu bez udziału stron. Trafnie zauważa Autor kasacji, że w niniejszej sprawie sąd I instancji błędnie uznał, iż M. C. zarzucanego mu występku prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości miał się dopuścić w formie kwalifikowanej z art. 178a §1 i 4 k.k., na co miałoby wskazywać jego wcześniejsze prawomocne skazanie za czyn z art. 178a §1 k.k. wyrokiem Sądu Rejonowego w S. IX Zamiejscowy Wydział Kamy z siedzibą w R., sygn. akt IX K […]. Z akt sprawy IX K […] Sądu Rejonowego w S. IX Zamiejscowy Wydział Karny z siedzibą w R., które to akta sąd I instancji zaliczył w poczet materiału dowodowego (k. 50v), wynika, że wyrokiem z dnia 28 marca 2014 r. M. C. został uznany za winnego czynu z art. 178a § 1 k.k. i wymierzono mu karę 3 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat próby. Sąd wymierzył mu, na podstawie art.71 § 1 k.k., karę grzywny w wysokości 30 stawek po 30 zł. Ponadto na podstawie art. 42 §2 k.k. orzekł środek kamy w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym, powietrznym i wodnym na okres 1 roku, przy czym na poczet orzeczonego zakazu zaliczył oskarżonemu okres zatrzymania prawa jazdy od dnia 9 lutego 2014 r. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 4 kwietnia 2014 r. W kasacji słusznie wskazuje się, że prawidłowa analiza akta sprawy o sygn. IX K […], (biorąc pod uwagę fakt, że nie doszło do zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności, a skazany nie popełnił innego przestępstwa, co wynika 4 z karty karnej), prowadzi do ustalenia, że okres zatarcia skazania co do orzeczonej kary 3 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat próby, wynikający z art. 76 § 1 k.k., upłynął w dniu 4 października 2016 r. Skazany uiścił grzywnę w dniu 23 kwietnia 2014 r. W tej sytuacji roczny termin zatarcia skazania, zgodnie z art. 107 § 4a k.k., upłynął w dniu 23 kwietnia 2015 r. (zaś środek kamy w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 1 roku został wykonany z dniem 9 lutego 2015 r.). Biorąc powyższe pod uwagę, należy zatem przyjąć, że co prawda w dacie popełnienia zarzucanego mu czynu, a więc w dniu 16 września 2016 r. M. C. był uprzednio skazany za czyn z art. 178a § 1 k.k. sprawie IX K […], jednakże w dacie wyrokowania w tej sprawie nie posiadał takiego statusu. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 1 kwietnia 2016 roku, sygn. III KK 427/15 podkreślił, że fakt zatarcia z mocy prawa wcześniejszego prawomocnego skazania za przestępstwo określone w art. 178a § 1 k.k. lub wymienione w art. 178a § 4 k.k., zaistniały w dacie wyrokowania co do popełnienia czynu określonego w art. 178a § 1 k.k., uniemożliwia przyjęcie odpowiedzialności sprawcy na podstawie art. 178a § 4 k.k. także wtedy, gdy do popełnienia tego czynu doszło przed upływem okresu niezbędnego do zatarcia wcześniejszego skazania. Poza sporem jest, iż faktu zatarcia uprzedniego skazania nie zauważył obrońca oskarżonego i nie podniósł tej okoliczności w złożonym środku odwoławczym. Z treści art. 433 § 1 k.p.k. wynika, że Sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia, a jeżeli w środku odwoławczym zostały wskazane zarzuty stawiane rozstrzygnięciu - również w granicach podniesionych zarzutów, uwzględniając treść art. 447 § 1-3 k.p.k., a w zakresie szerszym w wypadkach wskazanych w art. 435 k.p.k., art. 439 § 1 k.p.k., art. 440 k.p.k. i art. 455 k.p.k. Natomiast przepis art. 440 k.p.k. jasno wskazuje, że jeżeli utrzymanie orzeczenia w mocy byłoby rażąco niesprawiedliwe, podlega ono, niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów, zmianie na korzyść oskarżonego albo w sytuacji określonej w art. 437 § 2 k.p.k. uchyleniu. Podnieść przy tym należy, że każdą podstawę odwoławczą (art. 438 k.p.k.) sąd może uwzględnić z urzędu, jeśli byłaby ona przyczyną wydania rażąco niesprawiedliwego orzeczenia. Przepis 5 art. 440 k.p.k. uprawniający sąd do zmiany lub uchylenia orzeczenia na korzyść oskarżonego, niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów (w wypadku rażącej niesprawiedliwości), dotyczy jedynie orzeczenia, które przynajmniej w części zostało zaskarżone zwykłym środkiem odwoławczym. Analiza akt sprawy, w tym przede wszystkim orzeczeń sądów obu instancji, dobitnie wskazuje, że kontrola instancyjna przeprowadzona przez Sąd Okręgowy w Ł. nie była wszechstronna. To niewłaściwe przeprowadzenie kontroli orzeczenia Sądu I instancji stało się przyczyną utrzymania w mocy zaskarżonego apelacją wyroku Sądu I instancji, pomimo że rozstrzygnięcie to zapadło z rażącym i mającym istotny wpływ na jego treść naruszeniem przepisu prawa karnego materialnego, tj. art. 178a § 4 k.k., albowiem w dacie wyrokowania M. C. nie był osobą prawomocnie skazaną za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości, gdyż wyrok Sądu Rejonowego w S. IX Zamiejscowy Wydział Kamy w R., w sprawie o sygn. akt IX K […], uległ zatarciu z mocy prawa, jak również zarzuconego czynu oskarżony nie dopuścił się w czasie obowiązywania zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych. Powyższe zobowiązywało Sąd Okręgowy w Ł., jako sąd odwoławczy, do orzekania poza granicami podniesionych zarzutów. Trafnie zauważa Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny, że skazanie M. C. z zastosowaniem art. 178a § 4 k.k., spowodowało dla niego negatywne konsekwencje w sferze wymiaru kary, jak również środków karnych, szczególnie dotkliwych w przypadku środków orzeczonych na podstawie art. 42 § 3 k.k. i art. 43a § 2 k.k. Kierując się przedstawionymi motywami Sąd Najwyższy z mocy art. 537 § 2 k.p.k. i art. 535 § 5 k.p.k. orzekł jak w wyroku. a