II KK 225/25

II KK 225/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 września 2025 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Piotr Mirek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Zbigniew Puszkarski SSN Andrzej Tomczyk w sprawie A. J. skazanego z art. 209 § 1a k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 16 września 2025 r., kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie z dnia 21 lipca 2023 r., sygn. akt III K 169/23, 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2. wydatkami związanymi z rozpoznaniem kasacji obciąża Skarb Państwa. Zbigniew Puszkarski Piotr Mirek Andrzej Tomczyk UZASADNIENIE II KK 225/25 2 Sąd Rejonowy dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie, wyrokiem nakazowym z dnia 21 lipca 2023 r., sygn. akt III K 169/23, uznał A. J. za winnego tego, że „w okresie od 19 października 2018 r. do 28 lutego 2020 r., w W., uchylał się od obowiązku alimentacyjnego na rzecz M. J. i M. J. 1 , określonego wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy-Żoliborza VI Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt VI RCo 76/12, przy czym łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej trzech świadczeń okresowych, przez co naraził M. J. i M. J. 1 na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych”, czym wyczerpał znamiona przestępstwa z art. 209 § 1a k.k. i za to na podstawie tego przepisu skazał go na karę 10 miesięcy ograniczenia wolności, połączonej z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym. Od wskazanego wyżej wyroku nakazowego nie wniesiono sprzeciwu, wobec czego uprawomocnił się on w dniu 26 sierpnia 2023 r. Kasację od tego orzeczenia wniósł na korzyść skazanego Prokurator Generalny, zaskarżając je w całości i zarzucając rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 500 § 1 i 3 k.p.k., polegające na wydaniu wobec A. J., w dniu 21 lipca 2023 r., wyroku w postępowaniu nakazowym, mimo iż okoliczności popełnienia opisanego w akcie oskarżenia czynu z art. 209 § 1a k.k. i wina oskarżonego, w świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, budziły wątpliwości w odniesieniu do czasu popełnienia przez oskarżonego czynu zabronionego, co w efekcie, z rażącym naruszeniem również art. 504 § 1 pkt 4 k.p.k., doprowadziło do skazania A. J. za przestępstwo z art. 209 § 1a k.k., popełnione w okresie od 19 października 2018 r. do 28 lutego 2020 r., podczas gdy oskarżony został już prawomocnie skazany za występek z art. 209 § 1a k.k., popełniony na szkodę tych samych małoletnich pokrzywdzonych w okresie od 17 listopada 2018 r. do 17 sierpnia 2020 r., wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie z dnia 14 lutego 2023 r. o sygn. akt III K 884/22, prawomocnym z dniem 17 marca 2023 r. II KK 225/25 3 Mając na względzie powyższe Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje. Kasację uznać należało za oczywiście zasadną, a to pozwoliło uwzględnić ją w całości na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Rację ma skarżący, gdy wskazuje, że w realiach niniejszej sprawy nie zostały spełnione warunki do wydania wyroku nakazowego. Zgodnie z art. 500 § 1 i 3 k.p.k., postępowanie nakazowe jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku, gdy materiał dowodowy nie budzi wątpliwości co do winy oskarżonego i okoliczności popełnienia przestępstwa. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodziła, co nie zostało dostrzeżone przez Sąd Rejonowy, który nie zweryfikował w sposób prawidłowy wszystkich istotnych okoliczności sprawy – nie ustalił, czy całość zarzucanego oskarżonemu czynu mogła podlegać prawnokarnemu wartościowaniu. Jak słusznie zauważa się w kasacji, w sprawach o niealimentację, gromadzenie kompleksowych danych o karalności oskarżonego jest kluczowe dla ustalenia prawidłowego czasu trwania przestępstwa. Sąd nie powinien zatem bazować wyłącznie na informacjach z Krajowego Rejestru Karnego, ale powinien dążyć do ustalenia wszystkich, aktualnych na dzień wyrokowania danych dotyczących uprzednich prawomocnych skazań za występki z art. 209 k.k. Zaniedbanie tego obowiązku doprowadziło do błędnego ustalenia okresu niealimentacji, za jaki oskarżony mógł zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej. Z treści zaskarżonego wyroku wynika, że czyn przypisany oskarżonemu został popełniony w okresie od 19 października 2018 r. do 28 lutego 2020 r. Sąd meriti pominął jednak fakt, że już wcześniej - prawomocnym wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie z dnia 14 lutego 2023 r., sygn. akt III K 884/22 (k. 133 akt sprawy III K 884/22) - oskarżony został uznany za winnego dwóch przestępstw z art. 209 § 1a k.k., popełnionych na szkodę tych samych małoletnich pokrzywdzonych w okresie od 17 listopada 2018 r. do 17 sierpnia 2020 r. oraz od 18 marca 2021 r. do 12 października 2022 r. Zaskarżony wyrok odnosi się II KK 225/25 4 zatem do czynu, którego czas popełnienia w istotnej mierze pokrywa się z czasem popełnienia czynu przypisanego oskarżonemu w wymienionym wyżej wyroku w sprawie o sygn. akt III K 884/22. Bez wątpienia zostały tu spełnione kryteria częściowej tożsamości czynu. Na chwilę wyrokowania nieosądzony pozostawał wyłącznie wąski fragment zachowania, którego oskarżony miał się dopuścić między 19 października 2018 r. a 16 listopada 2018 r. Stwierdzone uchybienie nie ma jednak charakteru bezwzględnej przyczyny odwoławczej, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem, negatywna przesłanka procesowa z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. zachodzi wyłącznie w sytuacji, gdy okresy obu przypisanych oskarżonemu czynów pokrywają się ze sobą i są identyczne, względnie gdy okres określony w sprawie następnej został w całości objęty skazaniem w sprawie rozpoznawanej poprzednio, prawomocnie już zakończonej. Jednocześnie przyjmuje się, że w wypadku przestępstw wielokrotnych, do których należy występek z art. 209 § 1 k.k., nie ma stanu rzeczy osądzonej, jeżeli uprzednie prawomocne skazanie dotyczy tylko fragmentu zarzuconego później czynu. Uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego w okresie nieobjętym prawomocnym skazaniem jest już nowym czynem przestępnym, pociągającym dalszą odpowiedzialność karną, przy czym granice czasowe kolejnego przestępstwa powinny być dokładnie określone, z uwzględnieniem treści poprzedniego wyroku skazującego (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 17 kwietnia 2024 r., II KK 115/24; z dnia 12 marca 2024 r., sygn. akt II KK 631/23; z dnia 9 sierpnia 2017 r., II KK 222/17). Powyższe nie zmienia jednak oceny, że naruszenie prawa, z którym został wydany zaskarżony wyrok było rażące i miało istotny wpływ na jego treść. Gdyby Sąd prawidłowo ustalił okres niealimentacji, wyłączyłby z osądzanego czynu ten fragment, za który oskarżony został już skazany. Prawidłowe ustalenie okresu niealimentacji miało w rozpoznawanej sprawie tym większe znaczenie, że po wyłączeniu z okresu wskazanego w opisie czynu zarzucanego oskarżonemu okresu objętego wyrokiem wydanym w sprawie o sygn. akt III K 884/22, prawnokarnej ocenie Sądu podlegałoby zachowanie oskarżonego jedynie w odniesieniu do okresu zawierającego się w granicach od 19 października 2018 r. do 16 listopada 2018 r., II KK 225/25 5 co jest istotną okolicznością w kontekście znamion czynu zabronionego z art. 209 § 1 k.k. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie do ponownego rozpoznania. [J.J.] [r.g.] Zbigniew Puszkarski Piotr Mirek Andrzej Tomczyk