II KK 252/13

Sygn. akt II KK 252/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 września 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Stępka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Rafał Malarski SSN Andrzej Ryński Protokolant Ewa Oziębła w sprawie M. M. skazanego z art. 244 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w trybie art. 535 § 5 k.p.k. na posiedzeniu w dniu 27 września 2013 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego od wyrok nakazowy Sądu Rejonowego w W. z dnia 2 lutego 2011 r., uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w W. do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Prokurator Prokuratury Rejonowej oskarżył M. M. o to, że w dniu 7 listopada 2010 r. w W., kierował pojazdem marki Nissan Almera wbrew orzeczonemu przez 2 Sąd Rejonowy w K., zakazowi prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych do dnia 27 stycznia 2011 r. – a więc oskarżył go o czyn z art. 244 k.k. Po wpłynięciu aktu oskarżenia do Sądu Rejonowego, sprawę skierowano na posiedzenie bez udziału stron, w przedmiocie wydania wyroku nakazowego. Na posiedzeniu w dniu 2 lutego 2011 r., Sąd ten przyjął, że na podstawie zebranych dowodów okoliczności czynu i wina oskarżonego M. M. nie budzą wątpliwości. Wyrokiem wydanym w tym samym dniu uznał go za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu - i za to na podstawie art. 244 k.k., przy zastosowaniu art. 58 § 3 k.k., wymierzył mu karę 200 stawek dziennych grzywny, przy ustaleniu, że wysokość jednej stawki wynosi kwotę 60 złotych. Jednocześnie na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet orzeczonej wobec oskarżonego kary grzywny Sąd zaliczył okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie w dniu 7 listopada 2010 r., a nadto zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 1200 złotych tytułem opłaty oraz kwotę 90 złotych tytułem pozostałych kosztów procesu. Wyrok ten nie został zaskarżony przez strony i uprawomocnił się w dniu 25 marca 2011 r. Kasację od tego wyroku w dniu 4 września 2013 r. wniósł na korzyść skazanego Prokurator Generalny. Na zasadzie art. 523 § 1 k.p.k., art. 526 § 1 k.p.k. oraz art. 537 § 1 i § 2 k.p.k. zarzucił wyrokowi: 1/ rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 501 pkt 1 k.p.k., polegające na wydaniu na posiedzeniu wyroku nakazowego w stosunku do osoby pozbawionej wolności w tej sprawie, zamiast rozpoznania sprawy na zasadach ogólnych na rozprawie; 2/ rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 502 § 1 k.p.k., polegające na orzeczeniu wobec oskarżonego M. M. w postępowaniu nakazowym kary grzywny w wysokości 200 stawek dziennych, podczas gdy przepis ten przewiduje możliwość orzeczenia kary grzywny w wysokości do 100 stawek dziennych; 3 3/ w konkluzji Prokurator Generalny wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja Prokuratora Generalnego jest oczywiście zasadna i podlegała uwzględnieniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Analiza akt niniejszej sprawy dowodzi jednoznacznie, że w dniu 7 listopada 2010 r., o godz. 16.20, M. M. został zatrzymany z uwagi na obawę ukrywania się. Następnie po wszczęciu w tej sprawie dochodzenia, przedstawieniu zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 244 k.k. i przesłuchaniu w charakterze podejrzanego, został zwolniony o godz. 18.00 tego samego dnia (k. 2, 5-8). Trafnie podniósł Prokurator Generalny, iż zgodnie z treścią art. 501 pkt 1 k.p.k., niedopuszczalne jest wydanie wyroku nakazowego w stosunku do osoby pozbawionej wolności w tej lub innej sprawie. Sąd nie mógł zatem wydać niniejszego wyroku nakazowego, bowiem wobec zatrzymania oskarżonego w toku prowadzonego w sprawie postępowania, zaistniała negatywna przesłanka dopuszczalności tego trybu. Zarówno w judykaturze jak i w doktrynie utrwalony jest pogląd, że pozbawieniem wolności jest każde, wynikające z decyzji właściwego organu, uniemożliwienie osobie swobodnego poruszania się. Pozbawieniem wolności jest więc nie tylko tymczasowe aresztowanie, odbywanie zasadniczej lub zastępczej kary pozbawienia wolności, ale także zatrzymanie. W postępowaniu nakazowym nie są dopuszczalne odstępstwa od przesłanki określonej w art. 501 pkt 1 k.p.k., jak to przewidziano w postępowaniu uproszczonym (art. 325c pkt 1 in fine k.p.k.). Określony w art. 501 pkt 1 k.p.k. zakaz wydania wyroku nakazowego nie ogranicza się tylko do osoby pozbawionej wolności w tej lub innej sprawie w czasie wyrokowania. Ma on zastosowanie również do osoby, która w tym czasie nie jest pozbawiona wolności, lecz była jej pozbawiona wcześniej, w toku prowadzonego w sprawie postępowania – i to niezależnie od długości okresu tego pozbawienia wolności. Punktem odniesienia dla „pozbawionego wolności” nie jest zatem aktualny etap postępowania, lecz całe postępowanie w sprawie, w której wydaje się wyrok nakazowy. Podkreślić należy, że niedopuszczalność wydania wyroku 4 nakazowego wobec osoby pozbawionej wolności ma charakter gwarancyjny (por. Kodeks Postępowania Karnego. Komentarz. Tom III, pod red. P. Hofmańskiego, wyd. 4, teza 3, str. 83 – 84, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2012 r., sygn. V KK 237/12, LEX nr 1235908). Kasacja trafnie wskazuje zatem, że w przedmiotowej sprawie, dotyczącej M. M., doszło do rażącego naruszenia prawa procesowego - zastosowanie wobec oskarżonego trybu nakazowego ze względu na wcześniejsze jego pozbawienie wolności, poprzez zatrzymanie w toku trwającego w tej sprawie postępowania, nie było - zgodnie z treścią art. 501 pkt 1 k.p.k. - dopuszczalne. Dodatkowo, oprócz wskazanego powyżej uchybienia , należy stwierdzić, że doszło również do rażącego naruszenia art. 502 § 1 k.p.k. Jak stanowi ten przepis, wyrokiem nakazowym można orzec karę ograniczenia wolności lub grzywnę w wysokości do100 stawek dziennych albo do 200 000 zł. Niezastosowanie się do ograniczenia wskazanego w tym przepisie co do wysokości grzywny w postępowaniu nakazowym i skazanie oskarżonego na tego rodzaju karę w liczbie stawek wyższej niż wskazana w art. 502 § 1 k.p.k., stanowi rażące naruszenie tego przepisu (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 25 października 2007 r., IV KK 322/07, R - OSNKW 2007, z.1, poz. 2342, z dnia 12 grudnia 2012 r., II KK 323/12, LEX nr 1231520). Tymczasem Sąd Rejonowy wymierzył w przedmiotowej sprawie oskarżonemu M. M. wyrokiem nakazowym karę grzywny w wysokości 200 stawek dziennych, a więc w wysokości przekraczającej maksymalną, dopuszczalną granicę określoną w art. 502 § 1 k.p.k. Stwierdzone naruszenie w/w przepisu prawa było rażące i miało oczywisty wpływ na treść zaskarżonego kasacją orzeczenia, skoro doprowadziło do skazania oskarżonego na grzywnę w wysokości dwukrotnie przekraczającej dopuszczalną granicę kary tego rodzaju, określoną w ustawie. W tej sytuacji, z uwagi na stwierdzone rażące naruszenia prawa, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. 5