II KK 302/13

Sygn. akt II KK 302/13 POSTANOWIENIE Dnia 15 listopada 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Przemysław Kalinowski na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 15 listopada 2013 r., sprawy A. T. w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia za niesłuszne tymczasowe aresztowanie z powodu kasacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 14 czerwca 2013 r., zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 8 listopada 2011 r., p o s t a n o w i ł 1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną, 2. obciążyć wnioskodawcę A. T. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Kasacja wniesiona przez pełnomocnika wnioskodawcy A. T. okazała się bezzasadna w stopniu o jakim mowa w dyspozycji przepisu art. 535 §3 k.p.k., a podniesione zarzuty i przedstawione argumenty nie przekonały o dopuszczeniu się przez sąd odwoławczy orzekający w tej sprawie rażących uchybień i to mających istotny wpływ na treść kwestionowanego wyroku. Przypomnieć trzeba bowiem konsekwentnie prezentowane stanowisko sądu kasacyjnego – odwołujące się do wyraźnej woli ustawodawcy (art. 519 k.p.k. i art. 523 § 1 k.p.k.), zgodnie z którym postępowanie kasacyjne nie jest trzecią instancją powtarzającą zwykłe 2 postępowanie odwoławcze. Jak to już wielokrotnie podkreślano w okresie, który minął od przywrócenia instytucji kasacji do obowiązującej procedury karnej, wolno w niej podnosić zarzuty odwołujące się do bezwzględnych przyczyn uchylenia orzeczenia oraz takich rażących naruszeń prawa materialnego i procesowego, które mogły wywrzeć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Natomiast zagadnienia dotyczące ustaleń faktycznych mogą być przedmiotem rozważań w kasacji wyłącznie po wykazaniu, że przy dokonywaniu tych ostatnich doszło do rażących uchybień proceduralnych. W tej sprawie pełnomocnik wnioskodawcy we wniesionej kasacji zaskarżył wyrok sądu odwoławczego w części, w jakiej utrzymano w mocy rozstrzygnięcie Sądu I instancji dotyczące wysokości zadośćuczynienia za niesłuszne tymczasowe aresztowanie, zasądzonego na rzecz A. T. i zarzucił mu obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 445 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 558 k.p.k., polegającą na przyjęciu rażąco nieodpowiedniej sumy tego zadośćuczynienia za krzywdę doznaną w wyniku niesłusznie zastosowanego tymczasowego aresztowania oraz naruszenie art. 433 § 2 k.p.k., będące następstwem pozostawienia poza sferą rozważań istotnych zarzutów zawartych w apelacji, a nadto także – obrazę art. 457 § 3 k.p.k. przez brak odniesienia się do zarzutów i argumentów apelacji co do kwoty zadośćuczynienia. W konkluzji skarżący wnosił o uchylenie wyroku w zaskarżonej części, a także poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 8 listopada 2011 r. i przekazanie sprawy – w tym zakresie – temu ostatniemu sądowi do ponownego rozpoznania. Już w świetle tego co podkreślono na wstępie, tak sformułowane zarzuty i wnioski nie mogły okazać się skuteczne. Stanowią one kolejną próbę – skierowaną tym razem do Sądu Najwyższego – doprowadzenia do ponownej kontroli odwoławczej wyroku, jaki zapadł w tej sprawie. Tymczasem, wbrew twierdzeniom pełnomocnika wnioskodawcy, Sąd Apelacyjny nie naruszył prawa materialnego i należycie rozpoznał zarzuty podniesione w apelacji, a w swoim uzasadnieniu prawidłowo wykazał dlaczego uznał je za niezasadne. Odnotować też należy, że pisemne motywy sporządzone przez sąd odwoławczy zawierają ustosunkowanie się do podstawowych zagadnień istotnych z punktu widzenia prowadzonej kontroli instancyjnej. Odpowiednio wnikliwe uwagi poświęcono tam zagadnieniu 3 zadośćuczynienia w kontekście właśnie art. 445 k.c., na który obecnie powołuje się autor kasacji. Nawiązując do nich trzeba wskazać, że trudno mówić o naruszeniu – i to rażącym (art. 523 § 1 k.p.k.) – prawa materialnego w warunkach, gdy ustawodawca nie sprecyzował sztywnych kryteriów determinujących sposób ustalania wysokości odszkodowania. Ustalenie bowiem, jaka kwota w konkretnych okolicznościach jest „odpowiednia” w rozumieniu art. 445 k.c., należy do sfery swobodnego uznania sędziowskiego. W postępowaniu kasacyjnym możliwość rozważenia zarzutu niewłaściwego („nieodpowiedniego”) ustalenia kwoty zadośćuczynienia ograniczona jest do sytuacji, gdy zaskarżone orzeczenie w sposób oczywisty narusza zasady ustalania tego zadośćuczynienia, tj. określa to zadośćuczynienie na poziomie symbolicznym albo – wręcz przeciwnie – prowadzi do bezzasadnego wzbogacenia beneficjenta tego świadczenia. W innych wypadkach teza o „nieodpowiednim” zadośćuczynieniu nie może być podzielona, gdyż stanowiłoby to ingerencję naruszającą swobodę uznania sędziowskiego. W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny rozpoznając zwykły środek odwoławczy, wziął pod uwagę wszystkie przesłanki mające wpływ na wysokość zadośćuczynienia, takie jak: długość stosowania izolacyjnego środka zapobiegawczego, sytuację wnioskodawcy, jego stan i dolegliwości wynikające ze stosowania tymczasowego aresztowania. Należy przy tym podkreślić, że okoliczności mające znaczenie dla przyjęcia kwoty zadośćuczynienia za „odpowiednią” w rozumieniu art. 445 k.c. związane są ze sferą ustaleń faktycznych. Te ostatnie natomiast – zgodnie z ugruntowanym od lat orzecznictwem Sądu Najwyższego – wykraczają poza materię kontroli kasacyjnej. Nie sposób wreszcie nie dostrzec i tego, że kontestowanie wysokości uzyskanego zadośćuczynienia jest, co do zasady, zbliżone do kwestionowania – w zwykłym procesie karnym – rozmiaru zastosowanej represji karnej. Ta ostatnia zaś – w aspekcie współmierności – została wyłączona spod kontroli kasacyjnej (art. 523 § 1 in fine k.p.k.). Nie można też było podzielić zarzutów natury procesowej skierowanych pod adresem sądu odwoławczego. Jak już wspomniano wyżej, Sąd Apelacyjny prawidłowo odniósł się do podstawowych przesłanek, które zdeterminowały wysokość zasądzonego zadośćuczynienia. Z pola widzenia nie umknęły ani 4 „wielomiesięczny ciąg aresztowy” ani nieskuteczność środków zaskarżenia, ani wreszcie fakt przedłużania stosowania środka zapobiegawczego. Natomiast stwierdzana finalnie – w następstwie wyroku uniewinniającego – niesłuszność zastosowania tymczasowego aresztowania, nie może być utożsamiana z „fikcyjnymi podstawami utrzymania aresztu”. Te ostatnie odpowiadały bowiem – przynajmniej w sensie formalnym – podstawom wymaganym przez ówczesne przepisy prawa procesowego. Nie było zatem podstaw do formułowania oczekiwań pod adresem sądu odwoławczego orzekającego w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia z tytułu niesłusznego tymczasowego aresztowania, aby dokonywał „analizy i krytycznej oceny /…/ ciągu postanowień aresztowych”. Odpowiedzialność Skarbu Państwa przewidziana w art. 552 § 4 k.p.k. w zw. z art. 552 § 1 k.p.k. nie jest obecnie powiązana z wynikami takiej oceny. Nie można więc skutecznie powoływać się na brak takiej oceny w toku postępowania w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia. W tych warunkach Sąd Najwyższy nie uznał za zasadne tych wywodów skarżącego, w których starał się on wykazać, że rozstrzygnięcie sądu odwoławczego zapadło bez zachowania wymagań określonych w przepisach art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. Mając na uwadze wszystkie podniesione okoliczności postanowiono, jak na wstępie.