II KK 324/22

Sygn. akt II KK 324/22 POSTANOWIENIE Dnia 18 sierpnia 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Kołodziejski na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 18 sierpnia 2022 r., sprawy J. B., skazanego z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 296 § 3 k.k. w zw. z art. 296 § 2 k.k. w zw. z art. 296 § 1 k.k., z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 6 października 2021 r., sygn. akt II AKa […], utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w L. z dnia 20 czerwca 2017 r., sygn. akt IV K […], w zakresie rozstrzygnięcia z pkt 3 p o s t a n o w i ł : 1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną; 2. obciążyć skazanego J. B. kosztami postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w L. wyrokiem z dnia 20 czerwca 2017 r., sygn. akt IV K […] uznał J. B. za winnego tego, że: 1. w sierpniu 2002 r., daty dziennej bliżej nieustalonej, w W., pełniąc funkcję prezesa zarządu spółki K. S.A. z siedzibą w W. obiecał udzielić W. G. pełniącemu funkcję publiczną zarządcy kontraktowego Przedsiębiorstwa […] w L. E. […] ., w związku z pełnieniem przez niego tej funkcji, korzyści majątkowej w kwocie 100.000 zł w zamian za wyrażenie przez W. G. zgody 2 na potrącenie przez K. S.A. niewymagalnych wierzytelności wobec P. […] w L. E. […] nabytych przez K. S. A. od B. […] sp. z o.o. z s. w K., tj. przestępstwa z art. 229 § 1 k.k.; 2. w okresie od marca 2003 r. do maja 2003 r., dat dziennych bliżej nieustalonych, w W., pełniąc funkcję prezesa zarządu spółki K. S.A. z siedzibą w W., w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, udzielił W. G. pełniącemu funkcję publiczną zarządcy kontraktowego Przedsiębiorstwa […] w L. E. […]., w związku z pełnieniem przez niego tej funkcji, korzyść majątkową w łącznej kwocie 30.000 zł w zamian za wyrażenie przez W. G. zgody na dalsze rozliczanie umowy cesji wierzytelności zawartej między K. S.A. a P. […] w L. E. […]., bez dokonywania płatności pieniężnych bezpośrednio na rzecz P. […] w L. E. […]., tj. przestępstwa z art. 229 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.; 3. w okresie od dnia 20 sierpnia 2002 r. do dnia 15 kwietnia 2003 r. w W., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla K. S.A. z siedzibą w W., udzielił W. G., zobowiązanemu na mocy umowy, jako zarządca kontraktowy, do zajmowania się sprawami majątkowymi Przedsiębiorstwa […] w L. E. […]., pomocy w wyrządzeniu szkody majątkowej w wielkich rozmiarach w majątku zarządzanego Przedsiębiorstwa P. E. w wysokości 3.544.558,43 zł poprzez nadużycie udzielonych W. G. uprawnień w ten sposób, że J. B. jako prezes zarządu K. S.A. z siedzibą w W. zawarł z nim dwie niekorzystne z punktu widzenia interesów P. […] w L. E. […]umowy cesji wymagalnych i bezspornych wierzytelności: w dniu 20 sierpnia 2002 r. w kwocie 11.418.456,98 zł za cenę 8.750.000 zł i w dniu 23 grudnia 2002 r. w kwocie 2.190.253,63 zł za cenę 1.314.152,18 zł, czyli znacznie poniżej ich rzeczywistej wartości, a następnie w sposób niekorzystny dla P. […] w L. E. […] zrealizował zawarte umowy, nabywając wierzytelności innych podmiotów w stosunku do P. […] w L. E. […]. i doprowadzając do potrącenia wzajemnych wierzytelności między K. S.A. a P. […] w L. E. […], tj. przestępstwa z art. 18 § 3 k.k. w zw. żart. 296 § 3 k.k. w zw. z art. 296 § 2 k.k. w zw. z art. 296 § 1 k.k. 3 Za powyższe przestępstwa Sąd Okręgowy w L. wymierzył J. B. karę łączną 2 lat pozbawienia wolności oraz grzywny w wymiarze 300 stawek dziennych po 200 zł każda. Ponadto zaliczył na poczet orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie. Wyrok zawierał również rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu. Apelacje od tego wyroku, zaskarżając go w całości, wywiedli obrońcy oskarżonego. Pierwszy z nich, adw. A. C., zarzucił mającą wpływ na treść orzeczenia, w szczególności na ustalenia faktyczne sprawy, obrazę przepisów postępowania, mianowicie art. 4, 5 § 2, 7, 410 k.p.k., nadto art. 442 § 3 k.p.k., błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mające istotny wpływ na jego treść oraz obrazę przepisu prawa materialnego – art. 296 § 1 i 2 k.k. Jednocześnie wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie J. B. od dokonania zarzuconych mu czynów, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Drugi obrońca, adw. A. M., podniósł zarzuty: obrazy przepisów prawa materialnego – art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 296 k.k. i przepisów prawa procesowego – art. 4 k.p.k., art. 5 § 2 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 366 § 1 k.p.k., art. 410 k.p.k. i art. 442 § 3 k.p.k., błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia oraz niesłusznego niezastosowania środka probacyjnego w postaci warunkowego zawieszenia kary łącznej pozbawienia wolności. W oparciu o powyższe zarzuty postulował zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie J. B. od dokonania zarzuconych mu czynów, ewentualnie zmianę wyroku poprzez warunkowe zawieszenie kary łącznej pozbawienia wolności na okres próby wynoszący 5 lat. Sąd Apelacyjny w […] wyrokiem z dnia 14 lutego 2018 r., sygn. akt II AKa […], utrzymał w mocy zaskarżony wyrok i zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe za postępowanie odwoławcze. Wskutek kasacji wywiedzionej przez obrońcę skazanego, Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2019 r., sygn. akt III KK […] uchylił wyrok w części, w jakiej utrzymywał w mocy rozstrzygnięcie z punktu 3 wyroku Sądu I instancji i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w […] do ponownego 4 rozpoznania. W pozostałym zakresie Sąd Najwyższy oddalił kasację jako oczywiście bezzasadną. Po ponownym rozpoznaniu sprawy w postępowaniu odwoławczym, Sąd Apelacyjny w […] wyrokiem z dnia 6 października 2021 r., sygn. akt II AKa […] utrzymał w mocy zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w L. w zakresie rozstrzygnięcia z punktu 3. Również i od tego wyroku kasację wywiódł obrońca skazanego, zaskarżając go w całości i zarzucając mu: 1. rażącą obrazę przepisów prawa procesowego mającą istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 437 § 1 k.p.k., poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku w zakresie rozstrzygnięcia z punktu 3, pomimo że był on wydany z naruszeniem art. 442 § 3 k.p.k. poprzez niezastosowanie się przez Sąd Apelacyjny w […] ponownie rozpatrujący sprawę do wiążących wskazań Sądu Najwyższego i podzielenie w pełni argumentacji Sądu I Instancji co doprowadziło do utrzymania w mocy wadliwego orzeczenia bez rozpoznania istoty sprawy wskazanej przez Sąd Najwyższy; 2. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 433 § 2 k.p.k., polegające na zaniechaniu przez Sąd Apelacyjny w […] rzetelnego rozważenia zarzutów zawartych w apelacji, a odnoszących się do punktu 3 wyroku Sądu I Instancji w sytuacji gdy wnioski z nich płynące były zbieżne ze wskazaniami Sądu Najwyższego który uchylił zaskarżony wyrok w części. Dodatkowo ponowił zarzuty stawiane w uprzednio złożonej kasacji tj.: 3. rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 4 k.p.k., art. 5 § 2 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 410 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k. poprzez nienależyte rozważenie zarzutów apelacji obrońcy adw. A. C. odnoszące się do dokonanej przez Sąd meriti oceny dowodów, co doprowadziło do przeniknięcia do wyroku Sądu odwoławczego błędnych ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd I instancji i w konsekwencji uznanie oskarżonego winnym przypisanego mu w pkt 11 aktu oskarżenia czynu, w szczególności poprzez przyjęcie błędnego poglądu, że zawarcie umowy cesji bezspornych i wymagalnych wierzytelności z dnia 20 5 sierpnia 2002 r. stanowiło pomocnictwo do wyrządzenia szkody w majątku firmy E. w sytuacji, gdy równocześnie nie kwestionowane jest przez ten Sąd ustalenie, że umowa ta w świetle opinii biegłego G. K. odpowiadała warunkom rynkowym w tamtym okresie czasu, a przyjęte przez strony dyskonto nie odbiegało od dyskonta z jakim sprzedawane były w tym czasie wierzytelności P. […]; 4. rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 433 § 2 k.p.k., polegające na niewyciągnięciu stosownych wniosków z orzeczenia Sądu Najwyższego i podzielenie przez Sąd odwoławczy w całości stanowiska Sądu I Instancji w zakresie uznania, że opinia biegłego z zakresu analizy ekonomicznej przedsiębiorstw jest prawidłowa, podczas gdy w foku sprawy błędnie przyjęto, że zawarcie umowy cesji bezspornych i wymagalnych wierzytelności z dnia 20 sierpnia 2002 r. stanowiło pomocnictwo do wyrządzenia szkody w majątku firmy E. w sytuacji, gdy równocześnie nie kwestionowane jest przez ten Sąd ustalenie, że umowa ta w świetle opinii biegłego G. K. odpowiadała warunkom rynkowym w tamtym okresie czasu, a przyjęte przez strony dyskonto nie odbiegało od dyskonta z jakim sprzedawane były w tym czasie wierzytelności P. […]. Stawiając powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uniewinnienie J. B. od zarzutu opisanego w punkcie 3 wyroku Sądu Okręgowego w L., uchylenie orzeczenia o karze łącznej zawartego w punkcie 4 tego wyroku i orzeczenie wobec ww. kary łącznej pozbawienia wolności w wymiarze 1 roku z zaliczeniem okresu rzeczywistego pozbawienia wolności i kary łącznej grzywny z zachowaniem pełnej absorbcji, ewentualnie uchylenie wyroków sądów obu instancji i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w L. do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na kasację, prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniesiona kasacja okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym w rozumieniu art. 535 § 3 k.p.k. i jako taka podlegała oddaleniu. 6 Na wstępie przypomnieć należy, że Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację co do zasady w granicach zaskarżenia. Owo rozpoznanie ograniczone jest zakresem podniesionych zarzutów, tj. twierdzeń autora kasacji w przedmiocie uchybień popełnionych przez sąd odwoławczy w orzeczeniu, które zostało zaskarżone. W szerszym zakresie Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację tylko w przypadkach określonych w art. 435 k.p.k., art. 439 k.p.k. oraz art. 455 k.p.k. Kasacja jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego celem jest wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń dotkniętych uchybieniami o charakterze bezwzględnych przyczyn odwoławczych lub innych naruszeń prawa o podobnej randze. W toku postępowania kasacyjnego nie dokonuje się kontroli poprawności oceny poszczególnych dowodów, ani nie weryfikuje się zasadności ustaleń faktycznych, bowiem to zarzut kasacyjny musi precyzyjnie wskazywać o jakie uchybienie chodzi, gdyż będzie on odczytywany w sposób ścisły oraz formalny (postanowienie SN z dnia 22 lipca 2021 r., V KK 229/21, LEX nr 3241697). Odnosząc się do pierwszego z podniesionych zarzutów godzi się przypomnieć, że powodem uchylenia przez Sąd Najwyższy wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 20 czerwca 2017 r. była sprzeczność w rozumowaniu Sądu odwoławczego, który z jednej strony przyjął, że umowa zawarta przez J. B. z W. G. byłaby korzystna dla przedsiębiorstwa E., a więc nie rzutowała na odpowiedzialność karną skazanego, gdyby była realizowana w sposób w niej określony, a z drugiej zaaprobował wyrok Sądu meriti, w świetle którego już samo zawarcie umowy rodziło odpowiedzialność J. B. i nie zwalniałoby od niej nawet skrupulatne wypełnienie umowy, skoro i tak prowadziłoby do szkody w majątku wymienionego przedsiębiorstwa wobec tego, że otrzymałoby ono mniej pieniędzy z tytułu cesji wierzytelności niż kwota, na którą wierzytelności opiewały. To właśnie z tego względu kontrola instancyjna uznana została za nierzetelną. Sąd Najwyższy w żadnej mierze nie zajął jednak stanowiska w przedmiocie oceny dowodów, w tym w szczególności dowodu z opinii biegłego z zakresu analizy ekonomicznej przedsiębiorstw, pozostawiając tę kwestię w gestii Sądu odwoławczego zgodnie z art. 8 § 1 k.p.k. Lektura uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 6 października 2021 r. prowadzi do wniosku, że Sąd ad quem w pełni uwzględnił powyższe wskazania Sądu Najwyższego. Po ponownym rozpoznaniu apelacji 7 obrońców podzielił ocenę Sądu a quo, iż wszystkie umowy cesji wierzytelności, w tym także pierwsza z nich z dnia 20 sierpnia 2002 r., były niekorzystne dla przedsiębiorstwa E.. Szczegółowo odniósł się również do opinii biegłego G. K., który wskazywał na wysokość dyskonta w odniesieniu do sprzedaży wierzytelności wynikającej z ww. umowy, wynoszącą 23,37%. W ślad za Sądem a quo zauważył, że już podczas podpisywania umowy z dnia 20 sierpnia 2002 r. zarówno J. B., jak i W. G., będąc profesjonalistami musieli mieć świadomość sytuacji finansowej spółki P. […] S.A. i możliwości wyegzekwowania w krótkim czasie przez E. wierzytelności należnych od tego podmiotu. Na podstawie doniesień medialnych powszechnie wiadomym było wówczas, że finalizowana jest emisja obligacji P. […] S.A., która pozwoli na spłatę zobowiązań tego dłużnika. P. […] S.A. miała bowiem podpisaną umowę z konsorcjum banków na emisję obligacji, dzięki czemu miała pozyskać stosowne środki finansowe do 31 sierpnia 2002 r. Pamiętać trzeba, że P. […] S.A. była z jednej strony największym dłużnikiem E. […], a z drugiej strony osoby działające w imieniu K. skupując wierzytelności tego podmiotu z całą pewnością na bieżąco śledziły sytuację finansową dłużnika, która determinowała uzasadnienie ekonomiczne transakcji, w tym także wysokość dyskonta. Tak więc Sąd ad quem podzielił stanowisko Sądu a quo, że podpisanie umowy cesji wierzytelności z dnia 20 sierpnia 2002 r. było niekorzystne dla E. […] z uwagi na realną możliwość odzyskania w krótkim czasie całości kwoty zadłużenia od P. […] S.A., co skutkowało m.in. przypisaniem J. B. odpowiedzialności za pomocnictwo do występku działania na szkodę E.. Jak wskazał Sąd odwoławczy, za taką oceną przemawia również fakt, iż już 21 sierpnia 2002 r., a zatem dzień po zawarciu umowy cesji wierzytelności, spółka K. reprezentowana przez J. B. podpisała z P. […] S.A. umowę dotyczącą spłaty całości zadłużenia w kwocie 11.418.456,98 zł ze środków pochodzących właśnie z emisji obligacji, do czego doszło w dniu 14 października 2002 r. poprzez jednorazową spłatę. Reasumując, wyrok Sądu ad quem nie zawiera sprzeczności wskazanych przez Sąd Najwyższy, a samo uzasadnienie klarownie wyjaśnia zarówno powody uznania, że już samo podpisanie umowy z dnia 20 sierpnia 2002 r. było działaniem na szkodę E., jak i odrzucenia stanowiska biegłego G. K. w odniesieniu do uzasadnienia ekonomicznego wskazanej umowy. Z samego faktu, iż ponowna ocena dokonana przez Sąd ad 8 quem jest niekorzystna dla skazanego, nie sposób wyciągać wniosku o naruszeniu normy art. 442 § 3 k.p.k. Jak wskazano wyżej, Sąd Najwyższy uchylając pierwszy wyrok Sądu Apelacyjnego w […] nie sugerował bowiem kierunku rozpoznania sprawy. Przechodząc do omówienia drugiego z zarzutów kasacyjnych podkreślić należy, że Skarżący w żadnej mierze nie wskazuje zarzutów apelacyjnych, które miałby nierzetelnie rozpoznać Sąd ad quem, ani nie uzasadnia swego stanowiska ograniczając się do stwierdzenia, że wnioski zawarte w apelacjach „były zbieżne ze wskazaniami Sądu Najwyższego, który uchylił zaskarżony wyrok w części”. Jak podkreślono wyżej, Sąd Najwyższy nie sugerował w żadnym zakresie sposobu oceny poszczególnych dowodów czy też zarzutów apelacyjnych, a zwrócił jedynie uwagę na omówione wyżej nieścisłości w rozumowaniu Sądu Apelacyjnego w […], które zostały wyeliminowane przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Zarzuty 3 i 4 dotyczą z kolei nienależytego rozważenia zarzutów apelacji związanych z przypisaniem J. B. odpowiedzialności za pomocnictwo do działania na szkodę E.. W tym zakresie koniecznym jest zwrócenie uwagi Skarżącego, że wbrew twierdzeniom zawartym w kasacji, Sąd ad quem zakwestionował opinię biegłego G. K. w części wskazującej na warunki rynkowe dyskonta przyjętego w umowie cesji wierzytelności z 20 sierpnia 2002 r. Jak już podkreślono, Sąd odwoławczy szczegółowo omówił zarówno sytuację finansową P. […] S.A. przed tą datą, jak i wyjaśnił z jakich względów musiała być ona znana J. B. i W. G., co w istotny sposób wpłynęło na ocenę niekorzystności samej umowy z punktu widzenia E., a w konsekwencji przyjęcia działania na szkodę ww. podmiotu. Stąd też podniesione zarzuty 3 i 4 mają charakter typowo polemiczny i nie mogą skutecznie doprowadzić do uchylenia wyroku. Mając na względzie powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k., obciążając nimi skazanego J. B.. [as] 9