II KK 38/19

Sygn. akt II KK 38/19 POSTANOWIENIE Dnia 26 lutego 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Eugeniusz Wildowicz (przewodniczący) SSN Krzysztof Cesarz (sprawozdawca) SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek Protokolant Anna Janczak w sprawie D. K. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 26 lutego 2019 r. na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 26 lutego 2019 r., kasacji, wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 7 listopada 2018 roku, sygn. akt XI Kzw […] utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia 11 września 2018 r., sygn. akt III Ko […], p o s t a n o w i ł: uchylić zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego w W. oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w W. i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi. UZASADNIENIE Wyrokiem Sądu Rejonowego w W. z dnia 28 kwietnia 2017 roku, sygn. III K […], D. K. został uznany za winnego popełnienia dwóch przestępstw z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k., oraz przestępstwa z art. 2 286 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. Wyrokiem tym D. K. wymierzono karę łączną 2 lat pozbawienia wolności, której wykonanie na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k., art. 70 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. zostało warunkowo zawieszone na okres próby wynoszący 3 lata. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 6 maja 2017 roku. Sąd Rejonowy w W. w związku z uzyskaniem informacji o ponownym skazaniu D. K., z urzędu wszczął postępowanie w przedmiocie zarządzenia wykonania kary 2 lat pozbawienia wolności orzeczonej wymienionym wyżej wyrokiem. Postanowieniem Sądu Rejonowego w W. z dnia 11 września 2018 roku, sygn. III Ko […] (III K […]), zarządzono wobec skazanego D. K. na podstawie art. 75 § 2 k.k. i art. 63 § 1 k.k. wykonanie tej kary. Powyższe postanowienie zaskarżył osobiście skazany D. K., który zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia poprzez uznanie, że instytucja warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności nie spełnia wobec niego założonego celu kary i przyjęcie, iż dalsze jego przebywanie w warunkach wolnościowych nie jest możliwe. Skazany wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Rejonowy. Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 7 listopada 2017 roku, sygn. XI Kzw […], zaskarżone orzeczenie utrzymał w mocy. Od tego postanowienia kasację wniósł Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny, który zarzucił: I. rażące i mogące mieć istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisu prawa procesowego, a mianowicie art. 433 § 1 k.p.k., polegające na przeprowadzeniu wadliwej kontroli odwoławczej i zaniechaniu zbadania prawidłowości zaskarżonego przez D. K., postanowienia Sądu I instancji poza granicami wniesionego przez niego środka odwoławczego, w następstwie czego doszło do utrzymania w mocy orzeczenia Sądu Rejonowego, zapadłego z rażącym i stanowiącym bezwzględną przesłankę procesową z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k.w. naruszeniem przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 8 § 2 pkt 2 k.k.w. i art. 5 k.p.k., polegającym na przeprowadzeniu przez ten Sąd postępowania w przedmiocie zarządzenia 3 wykonania wobec skazanego D. K. kary pozbawienia wolności, bez udziału obrońcy i wydaniu niekorzystnego dla skazanego postanowienia, mimo istnienia uzasadnionych wątpliwości co do jego poczytalności, która to okoliczność wiązała się z faktem rozpoznania u D. K. schizofrenii paranoidalnej, od wielu lat utrzymującej się w stanie remisji i skazaniu go z zastosowaniem art. 31 § 2 k.k., a więc z przyjęciem jego ograniczonej w stopniu znacznym poczytalności oraz wynikała z wywiadów środowiskowych odnośnie aktualnego zachowania skazanego, co powodowało konieczność wyznaczenia skazanemu obligatoryjnego obrońcy i rozpoznania sprawy z jego udziałem; II. rażące i stanowiące bezwzględną przesłankę procesową z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k.w., naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 8 § 2 pkt 2 k.k.w. i art. 6 k.p.k., polegające na rozpoznaniu - bez udziału obrońcy - w postępowaniu odwoławczym, zażalenia skazanego D. K. na wydane przez Sąd Rejonowy postanowienie w przedmiocie zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności, mimo, że treść art. 8 § 2 pkt 2 k.k.w. przewiduje, iż w postępowaniu wykonawczym skazany musi mieć obrońcę, jeżeli zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności, która to wątpliwość wynikała z faktu przyjęcia w prawomocnym wyroku skazującym D. K. stanu jego graniczonej w stopniu znacznym poczytalności z art. 31 § 2 k.k. oraz aktualnego zachowania skazanego mogącego wskazywać na ograniczenie jego zdolności do obrony w toku postępowania wykonawczego. Skarżący się wniósł o uchylenie obu postanowień i przekazanie spraw Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna. Rzeczywiście Sąd odwoławczy nie przeprowadził właściwej kontroli w sytuacji, gdy zażalenie dotyczyło całości rozstrzygnięcia i wymagało zapoznania się z najistotniejszymi dowodami w sprawie, z których wynikała potrzeba zbadania sprawy także przez pryzmat dyspozycji art. 8 § 2 pkt 2 k.k.w. Wszak z wyroku, którym wymierzono karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, wynikało, że skazany dopuścił się przypisanych przestępstw w stanie znacznie ograniczonej poczytalności (art. 31 § 2 k.k.). Ponadto, w sprawozdaniach z wywiadów środowiskowych 4 przeprowadzonych w trybie art. 14 k.k.w. w dniach 26.01.2018 r., 29.01.2018 r. i 24.07.2018 r., 26.07.2018 r., 31.07.2018 r., były podane okoliczności, które nakazywały powziąć w postępowaniu wykonawczym wątpliwości co do stanu poczytalności skazanego. Jak wynika z treści tych wywiadów (m.in. k.1126, T.IX i k. 1146, T.IX), „zachowanie skazanego jest dziwaczne, gdyż jest pobudzony, nadaktywny, nieskoncentrowany na rozmowie i bardzo niecierpliwy” (z wywiadu przeprowadzonego w styczniu 2019 r.). Ponadto kurator stwierdził w lipcu 2019 r., że „wywiad jest bardzo lakoniczny, gdyż skazany odmówił udzielenia odpowiedzi na zadawane [...] pytania. [...] Wywiad trwa kilka minut, bo skazany po kilku minutach szybko wychodzi z biura kuratora”. Następnie kurator ponownie wskazał, że: „zachowanie skazanego jest dziwaczne, gdyż jest pobudzony, nadaktywny, nieskoncentrowany na rozmowie i bardzo niecierpliwy. W trakcie rozmowy przeglądał moje dokumenty i próbował na mnie wymusić jaka treść ma być zawarta w wywiadzie. W trakcie wywiadu musiałam kilkakrotnie dyscyplinować skazanego do poprawnego zachowania”. Wreszcie, w tym samym wywiadzie z dnia 26 lipca 2018 r. zawarto informację o skierowaniu skazanego do poradni zdrowia psychicznego i planowanej wizycie u psychiatry. Wspomniany wyrok i materiały kuratora wskazywały na potrzebę sięgnięcia do akt głównych, w których znajdowała się opinia psychiatryczna dotycząca skazanego z rozpoznaniem schizofrenii paranoidalnej i o znajdowaniu się w stanie znacznie ograniczonej poczytalności w chwili popełnienia zarzucanych czynów (k. 907 – 908 – t. V). Niewątpliwie zatem w czasie niniejszego postępowania wykonawczego zachodziła uzasadniona wątpliwość co do poczytalności skazanego w rozumieniu art. 8 § 2 pkt 2 k.k.w. W tej sytuacji zachodził wypadek obrony obligatoryjnej, która nie została zapewniona skazanemu (art. 8 § 2 in princ. k.k.w.). W ten sposób doszło do uchybienia stanowiącego tzw. bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k.w. Obrońca powinien reprezentować skazanego już w postępowaniu przed Sądem I instancji i brać udział w posiedzeniach (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2017 r., V KK 68/17 – Lex nr 2281295 i wskazane tam judykaty). 5 Zarzuty kasacji okazały się więc zasadne, a wniosek konieczny do uwzględnienia. Dlatego uchylono oba postanowienia i przekazano sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.