II KK 618/22

II KK 618/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 października 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Ryszard Witkowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Paweł Kołodziejski SSN Adam Roch w sprawie M. K. skazanej z art. 209 § 1a k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 24 października 2023 r. kasacji Prokuratora Generalnego na korzyść skazanej od prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Radomiu z 29 grudnia 2020 r. sygn. akt II K 2071/20, uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Radomiu do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Radomiu wyrokiem z 29 grudnia 2020 r. sygn. akt II K 2071/20, uznał M. K. za winną tego, że w okresie od 30 stycznia 2019 r. do 3 września 2020 r. w R. uchylała się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego na dzieci D. i Ż. rodzeństwa K., określonego co do wysokości na kwotę po 100 złotych wyrokiem […], wskutek czego powstała łączna wysokość zaległości stanowiąca równoważnik II KK 618/22 2 co najmniej 3 świadczeń okresowych, przez co naraziła dzieci na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tj. czynu z art. 209 § 1a k.k. i wymierzył jej karę 1 (jednego) roku ograniczenia wolności, polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 (dwudziestu) godzin w stosunku miesięcznym. Nadto, na mocy art. 34 § 3 k.k. w zw. z art. 72 § 1 pkt 3 k.k., Sąd ten zobowiązał M. K. do wykonywania ciążącego na niej obowiązku łożenia na utrzymanie dzieci D. i Ż. rodzeństwa K. Sąd wydał również rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów sądowych i zwolnił oskarżoną z obowiązku ich ponoszenia. Wskazany wyrok uprawomocnił się w dniu 6 stycznia 2021 r., bez postępowania odwoławczego. Na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. kasację nadzwyczajną od tego wyroku wniósł Prokurator Generalny, zaskarżając orzeczenie w całości na korzyść skazanej M. K. Na zasadzie art. 523 § 1 k.p.k., art. 526 § 1 k.p.k. i art. 537 § 1 i 2 k.p.k. zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 387 § 1 i 2 k.p.k. oraz art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., poprzez niezasadne uwzględnienie wadliwego wniosku oskarżonej M. K. o skazanie jej bez przeprowadzenia postępowania dowodowego i wydanie w dniu 29 grudnia 2020 r. pod sygn. akt II K 2071/20, wyroku skazującego za cały zarzucany jej aktem oskarżenia czyn z art. 209 § 1a k.k., popełniony w okresie od 30 stycznia 2019 r. do 3 września 2020 r., podczas gdy za tożsamy występek, popełniony na szkodę tych samych pokrzywdzonych, zamykający się w granicach od 30 stycznia 2019 r. do 2 marca 2020 r., oskarżona została już uprzednio prawomocnie skazana wyrokiem […]. W konkluzji Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Radomiu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co pozwalało na rozpoznanie jej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. i uwzględnienie w całości. II KK 618/22 3 Porównanie opisów czynów przypisanych w wyrokach […] prowadzi do wniosku, że dotyczą one przestępstw niealimentacji popełnionych przez skazaną M. K. na szkodę tych samych pokrzywdzonych – D. i Ż. rodzeństwa K. Pierwszy z wydanych wyroków obejmuje okres od 30 stycznia 2019 r. do 2 marca 2020 r. […], chronologicznie drugi zaś wyrok odnosi się do okresu od 30 stycznia 2019 r. do 3 września 2020 r. […]. Wynika z tego, iż tożsamość czynów obejmuje tylko okres od 30 stycznia 2019 r. do 2 marca 2020 r. Powoduje to, iż zaistniała sytuacja procesowa nie wywołuje stanu rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. W wypadku przestępstw wielokrotnych bowiem, do których należy występek z art. 209 § 1 k.k., nie ma stanu rei iudicata, jeśli uprzednie prawomocne skazanie dotyczy tylko fragmentu zarzuconego później czynu (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 23 lutego 2021 r. sygn. IV KK 186/20; z 9 sierpnia 2017 r. sygn. II KK 222/17; z 17 listopada 2004 r. sygn. V KK 272/04). Uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego w okresie nieobjętym prawomocnym skazaniem jest już nowym czynem przestępnym, pociągającym dalszą odpowiedzialność kamą, przy czym granice czasowe kolejnego przestępstwa powinny być dokładnie określone, z uwzględnieniem treści poprzedniego wyroku skazującego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 6 maja 2002 r. sygn. V KK 10/02). Brak precyzyjnego określenia czasu popełnienia przestępstwa, gdy ma to istotne znaczenie dla pociągnięcia sprawcy do odpowiedzialności karnej, niewątpliwie stanowi naruszenie przepisu art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 19 marca 2019 r. sygn. IV KK 58/19; z 20 kwietnia 2017 r. sygn. V KK 39/17), konsekwencją którego w realiach niniejszej sprawy było dwukrotne skazanie M. K. za ten sam fragment czynu (od 30 stycznia 2019 r. do 2 marca 2020 r.), polegającego na niealimentacji na rzecz tych samych małoletnich pokrzywdzonych. Nieprawidłowe ustalenie tego okresu miało zatem istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia. Sąd meriti władny był bowiem do dokonania karnoprawnej oceny zachowania oskarżonego jedynie w odniesieniu do pozostałego do osądzenia czasokresu, zawierającego się w granicach od 3 marca do 3 września 2020 r. Stwierdzone uchybienie postaci nieprawidłowego ustalenia okresu niealimentacji za jaki M. K. mogła zostać pociągnięta do odpowiedzialności karnej, II KK 618/22 4 jednoznacznie świadczy o tym, iż doszło również do naruszenia art. 387 § 1 k.p.k. Uwzględnienie przez Sąd meriti złożonej w tym trybie propozycji M. K. ewidentnie wskazuje, iż wbrew ustawowemu obowiązkowi nie sprawdził zaistnienia wszystkich prawnych warunków dopuszczalności takiego wniosku (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2018 r. sygn. akt V KK 172/18; por. wyroki Sądu Najwyższego: z 22 stycznia 2014 r. sygn. akt V KK 367/13; z 12 maja 2021 r. sygn. akt III KK 118/21). Charakter i istotność powyższych uchybień przesądziły o konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, gdyż dopiero prawidłowa ocena czasokresu niealimentacji w powiązaniu z aktualną kartą karną oskarżonej (uprzednie prawomocne skazania z art. 209 k.k.) pozwoli adekwatnie rozważyć zakres ewentualnej jej odpowiedzialności karnej. Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku. (B.B.) [ał]