II KR 131/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski (sprawozdawca).Sędziowie: Z. Ziemba, J. Żurawski.Prokurator Prokuratury Generalnej: Z. Buchholtz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 1989 r. sprawy Piotra A. i Mirosława B., oskarżonych z art. 210 § 2 i in. k.k., z powodu rewizji wniesionych przez obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 22 marca 1989 r. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.Uzasadnienie faktyczneProkurator oskarżył Piotra A., Pawła T. i Mirosława B. o to, że w dniu 15 sierpnia 1988 r. w J., działając wspólnie i w porozumieniu, używając niebezpiecznego narzędzia w postaci ręcznego miotacza gazu łzawiącego, krępując ruchy i przewracając na ziemię doprowadzili Adama B. do stanu bezbronności, a następnie zabrali na jego szkodę w celu przywłaszczenia pieniądze w wysokości 15.000 zł, srebrny łańcuszek wartości 3.000 zł, zapalniczkę gazową wartości 700 zł, pół litra wódki czystej wartości 1.500 zł, torbę z tkaniny oraz plastykowy pojemnik łącznej wartości 20.700 zł, przy czym Mirosław B. czynu tego dopuścił się w warunkach powrotu do przestępstwa, tj. o czyn określony w art. 210 § 2 k.k., a w stosunku do Mirosława B. o czyn określony w art. 210 § 2 k.k. w zw. z art. 60 § 1 k.k.Sąd Wojewódzki w W. wyrokiem z dnia 22 marca 1989 r. uznał tych oskarżonych za winnych popełnienia zarzucanego im aktem oskarżenia czynu, przy czym uznał, że Mirosław B. i Paweł T. spowodowali u Adama B. obrażenia oczu naruszające czynności wymienionego narządu na okres poniżej dni 7, a tym samym iż pierwszy z nich dopuścił się przestępstwa określonego w art. 210 § 2 k.k. i w art. 156 § 2 k.k. w zw. z art. 60 § 1 k.k. oraz w art. 210 § 2 k.k., a drugi - w art. 210 § 2 k.k. i w art. 156 § 2 k.k. w zw. z art. 10 § 2 k.k., i za czyn ten wymierzył oskarżonym następujące kary:a) Piotrowi A. - na podstawie art. 210 § 2 i art. 36 § 3 k.k. - 6 lat pozbawienia wolności oraz 100.000 zł grzywny, a na podstawie art. 40 § 1 k.k. orzekł wobec niego pozbawienie praw publicznych na okres 4 lat,b) Mirosławowi B. - na podstawie art. 210 § 2 k.k. w zw. z art. 60 § 3 i art. 10 § 3 oraz art. 36 § 3 k.k. - 7 lat pozbawienia wolności i 100.000 zł grzywny, a ponadto na podstawie art. 40 § 1 i art. 62 § 1 k.k. orzekł wobec tego oskarżonego pozbawienie praw publicznych na okres 4 lat i nadzór ochronny na okres 3 lat (...), c) Pawłowi T. - na postawie art. 210 § 2 k.k. w zw. z art. 10 § 3 k.k. w zw. z art. 57 § 1 i 3 pkt 1 k.k. oraz art. 36 § 3 k.k. - 2 lata pozbawienia wolności oraz 50.000 zł grzywny (...).Wyrok ten w stosunku do oskarżonego Pawła T. nie został zaskarżony przez żadną ze stron, natomiast rewizję wnieśli obrońcy pozostałych oskarżonych (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:(...) W związku z tym, że w akcie oskarżenia zarzucono oskarżonym popełnienie przestępstwa zakwalifikowanego z art. 210 § 2 k.k., w zaskarżonym wyroku Sąd Wojewódzki przyjął - po stosownym uprzedzeniu stron i "objęciu" przez prokuratora oskarżenia także "w zakresie art. 156 § 2 k.k." - kumulatywną kwalifikację prawną czynu przypisanego oskarżonemu Mirosławowi B. z art. 210 § 2 k.k. w zw. z art. 156 § 2 k.k., a w konsekwencji tego orzekł także nawiązki na podstawie art. 59 lit. a k.k. (które to orzeczenia odnoszą się także do oskarżonego Pawła T.), Sąd Najwyższy uznał za konieczne rozważyć z urzędu, czy ze względu na odmienny (prywatnoskargowy) tryb ścigania przestępstw określonych w art. 156 § 2 k.k. oraz krótki okres przedawnienia się takich przestępstw stanowisko Sądu Wojewódzkiego było prawidłowe. Rozważając ten problem, Sąd Najwyższy wyraża pogląd, że w wypadku gdy czyn sprawcy podlega kumulatywnej kwalifikacji prawnej, obejmującej przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego i z oskarżenia prywatnego, art. 50 § 1 k.p.k. dotyczący możliwości "wszczęcia" przez prokuratora postanowienia w sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego nie ma zastosowania. Analiza treści art. 50 § 1-4 k.p.k. uzasadnia wniosek, że przepisy te mogą się odnosić tylko do czynów samodzielnych, stanowiących przestępstwa ścigane wyłącznie z oskarżenia prywatnego, mogących ewentualnie pozostawać w zbiegu realnym z innymi przestępstwami (nawet ściganymi z urzędu), nie zaś do takich czynów, do których ma zastosowanie kumulatywna kwalifikacja prawna, odnosząca się do przestępstw ściganych z urzędu i z oskarżenia prywatnego. W tej ostatniej sytuacji nie chodzi bowiem o "sprawę" dotyczącą przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego, o czym mowa w art. 50 § 1 k.p.k., co do której możliwe byłoby "wszczęcie" przez prokuratora postępowania. Nie byłoby też możliwe ewentualne wystąpienie pokrzywdzonego w charakterze oskarżyciela posiłkowego, jak też ewentualne umorzenie postępowania, o czym mowa w art. 50 § 2-4 k.p.k., a to z tego względu, że w wypadku popełnienia jednego tylko czynu podlegającego kumulatywnej kwalifikacji prawnej nie może toczyć się odrębne postępowanie o pewien "fragment" tego czynu, lecz musi ono toczyć się co do całości tych "fragmentów", znajdujących swe prawne odzwierciedlenie w kumulatywnej kwalifikacji prawnej takiego czynu.Z tego też względu nie jest możliwe ewentualne umorzenie postępowania o "fragment" czynu, który gdyby był czynem samodzielnym, stanowiłby przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego, np. z powodu przedawnienia, gdyż wszczęcie postępowania o czyn, pozostający w kumulatywnej kwalifikacji prawnej, obejmującej z jednej strony kwalifikację prawną przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego, a z drugiej strony kwalifikację prawną przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego, nastąpiło już wcześniej (łącznie). Ściganie dotyczy bowiem czynu, a nie kwalifikacji prawnej.Odmienne poglądy, zyskujące popularność w orzecznictwie sądowym, dotyczące jednak przestępstw ściganych na wniosek, a pozostających w kumulatywnej kwalifikacji prawnej z przestępstwami ściganymi z urzędu, nie mogą być - zdaniem Sądu Najwyższego - wskazówką do zajęcia identycznego stanowiska co do rozważanej tu kwestii, gdyż w tamtym wypadku prokurator nie ma w ogóle możliwości zastąpienia braku wniosku o ściganie własną decyzją, podczas gdy w wypadku kumulatywnej kwalifikacji prawnej czynu, obejmującego przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego i prywatnego, przez sam fakt wszczęcia postępowania o ten czyn otwierają się możliwości prawidłowej kwalifikacji prawnej tego czynu, niezależnie od tego, czy prokurator wyraźnie oświadczy, że "obejmuje" oskarżenie, czy też nie.Konkludując, Sąd Najwyższy doszedł do wniosku, że nie było konieczne, by prokurator w niniejszej sprawie "obejmował" ściganie "w zakresie art. 156 § 2 k.k." - jak to odnotowano w protokole rozprawy głównej - jak też nie ma potrzeby rozważania, czy to jego oświadczenie zostało złożone przed upływem 3-miesięcznego okresu przedawnienia, o którym mowa w art. 105 § 2 k.k., oraz rozważania tego, czy miałby tu zastosowanie art. 106 k.k., przedłużający okres przedawnienia, gdyż postępowanie zostało prawidłowo wszczęte o popełniony przez oskarżonych czyn, a nie o jego "fragment" (...).