II KR 210/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Bartnik (spraw.).Sędziowie SN: W. Sutkowski, H. Szwaczkowski.przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej: J. Słok.SentencjaSąd Najwyższy w Warszawie Izba Karna po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 1980 r., sprawy F. J., A. D., E. S. i M. R. oskarżonych z art. 202 § 2 i art. 202 § 1 k.k. z powodu rewizji wniesionych przez obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12 października 1979 r., sygn. akt (...):uchyla zaskarżony wyrok i w tej części sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Gorzowie Wielkopolskim.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12 października 1979 r. między innymi zostali uznani za winnych:1. F. J.,2. A. D. tego, że:w okrasie od października 1977 r. do stycznia 1978 r. w G., działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, F. J. jako wagowy, a A. D. jako procentmistrz w tamtejszym punkcie odbioru buraków cukrowych, wyzyskując działalność Przedsiębiorstwa Państwowego "C." w M. zagarnęli na jego szkodę kwotę 117.180 zł z tym, że udział A. D. - ograniczał się do kwoty 108.360 zł w ten sposób, że do dostaw plantatorów dopisywali fikcyjne ilości buraków, a uzyskane stąd pieniądze dzielili między siebie,tj. czynu z art. 202 § 2 k.k. (czyn (...) w pkt I),3. E. S. tego, że:w październiku i listopadzie 1977 r. w G. w porozumieniu z wagowym tamtejszego punktu odbioru buraków cukrowych F. J. i procentmistrzem tego punktu A. D., wyzyskując działalność Przedsiębiorstwa Państwowego "C." w M., zagarnął na jego szkodę kwotę 16.380 zł stanowiącą równowartość niedostarczonych przez jego ojca buraków cukrowych, które wykazano jako dostarczone,tj. jest czynu z art. 202 § 1 k.k. (czyn zarzucony w pkt III).4. M. R. tego, że:- w październiku i listopadzie 1977 r. w G. w porozumieniu z wagowym tamtejszego punktu odbioru buraków cukrowych F. J. i procentmistrzem tego punktu A. D., wyzyskując działalność Przedsiębiorstwa Państwowego "C." w M., zagarnął na jego szkodę kwotę 12.600 zł stanowiącą równowartość niedostarczonych przez niego baraków cukrowych, które wykazano jako dostarczone,tj. czynu z art. 202 § 1 k.k. (czyn zarzucony w pkt IX)- w okresie od października 1977 r. do października 1978 r. w G. jako dyrektor tamtejszej Szkoły Podstawowej, będąc w związku z tym odpowiedzialnym za nadzór nad powierzonym mu mieniem, zagarnął na szkodę Urzędu Miasta i Gminy w M. Wydział Oświaty kwotę 14.098 złotych, w ten sposób, że wykazał w dokumentach, iż M. W. pracował w tym okresie w wymienionej szkole jako palacz c.o., podczas gdy faktycznie obowiązków tych nie wykonywał, a uzyskane stąd pieniądze zabrał dla siebie, podrabiając na listach płac podpis tegoż M. W.,tj. czynu z art. 200 § 1 i art. 265 § 1 k.k. (czyn zarzucony w pkt X)i skazani- F. J. za czyn zarzucony w pkt I na mocy art. 202 § 2 k.k., art. 36 § 3, art. 40 § 1 pkt 3 k.k. i art. 46 § 1 pkt 2 k.k. na 5 lat pozbawienia wolności z zaliczeniem na poczet tej kary okresu tymczasowego aresztowania od 21 listopada 1978 r. do 12 października 1979 r., 60.000 zł grzywny, pozbawienia praw publicznych na okres lat trzech i konfiskatę mienia w całości, - A. D. za czyn przypisany w pkt I na mocy art. 202 § 2 k.k. w związku z art. 57 § 2 i 3 pkt 1 k.k. oraz art. 36 § 3 k.k. na 3 lata pozbawienia wolności z zaliczeniem na poczet tej kary okresu tymczasowego aresztowania od 16 stycznia do 10 lutego 1979 r. i 50.000 zł grzywny, odstępując na podstawie art. 57 § 4 k.k. od wymierzenia kar dodatkowych.- E. S. i M. R. w zakresie zarzucanego mu czynu w pkt IX, na mocy art. 202 § 1 k.k. i art. 36 § 3 k.k. na kary po roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem tych kar na okres lat trzech i po 16.000 zł grzywny z zaliczeniem na ich poczet okresu tymczasowego aresztowania, E. S. od 16 stycznia do 24 lutego 1979 r., a M. R. od 26 stycznia do 23 lutego 1979 r., przyjmując jeden dzień aresztu za równoważny grzywnie w kwocie 100 zł.Umorzył Sąd postępowanie karne w stosunku do M. R. o czyn opisany w pkt X na podstawią art. 11 pkt 2 k.p.k. w związku z art. 26 § 1 k.k.Na podstawie art. (...)63 § 1 k.p.k. zasądził Sąd od F. J. i A. D. solidarnie na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowego "C." w M. kwotę 15.860 zł z 8% od dnia 1 stycznia 1978 r. oraz na rzecz Skarbu Państwa należny wpis w kwocie 994 zł.Na mocy art. 75 § 3 k.k. zobowiązał sąd do naprawienia szkody na rzecz poszkodowanej jednostki gospodarki uspołecznionej E. S. przez wpłacenie kwoty 15.860 zł , a M. R. przez wpłacenie kwoty 12.600 zł w terminie jednego roku od daty uprawomocnienia się wyroku.Powyższy wyrok zaskarżyli obrońcy oskarżonych. Obrońca oskarżonego F. J. w rewizji zarzucał:- obrazę prawa materialnego, a mianowicie przepisu art. 202 § 2 k.k. wynikającą z jego nieprawidłowego zastosowania do stanu faktycznego niniejszej sprawy, pomimo ustalenia, że oskarżony F. J., dopisując do dostaw oskarżonego W. S. o 70 q baraków więcej niż należało, działał wspólnie jedynie z tym oskarżonym bez porozumienia z osk. D. ani z jakimikolwiek innymi osobami, oraz dopisując do dostaw osk. D. o 110 q buraków więcej niż należało, udzielił jej pomocy w zagarnięciu mienia społecznego w kwocie 13.360 zł bez porozumienia z innymi osobami, a więc tym samym w tych dwóch przypadkach nie dopuścił się przestępstwa z art. 202 § 2 k.k.,i wniósło zmianę zaskarżonego wyroku przez zmianę kwalifikacji prawnej odnośnie do dwóch powyżej wskazanych czynów i wymierzenie kary łącznej w znacznie łagodniejszym rozmiarze.Obrońca A. D i. E. S. w rewizji zarzucał:- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, wynikający z przyjęcia przez Sąd, iż osk. A. D. wzięła udział w zagarnięciu kwoty 108.360 zł, podczas gdy z przyznania się oskarżonej i wyjaśnień pozostałych współoskarżonych wynika, iż wzięła ona udział w zagarnięciu kwoty 42.400. zł, a w odniesieniu do E. S. wynikający z przyjęcia, iż oskarżony uwziął udział w zagarnięciu kwoty 16.380 zł, podczas gdy wyjaśnień oskarżonego, jak i wyjaśnień osk. F. J. i A. D. wynika, iż nie brał on udziału w przestępstwie,wniósł o:zmianę zaskarżonego wyroku przez uznanie oskarżonej A. D. winną udziału w przestępstwie zagarnięcia kwoty 42.400 zł i wymierzenie stosownej kary, z warunkowym zawieszeniem odbycia kary pozbawienia wolności.W odniesieniu do osk. E. S. zmianę zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie oskarżonego od czynu opisanego w akcie oskarżenia.Obrońca M. R. w rewizji zarzuca:1)obrazę przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na treść orzeczenia o winie w zakresie czynu opisanego w pkt IX aktu oskarżenia, a w szczególności art. 3 § 1, 4 § 1 w zw. z art. 357 k.p.k. z powodu jednostronnej oceny materiału dowodowego, oparcie ustaleń o winie oskarżonego na pomówieniu współoskarżonego F. J. w postępowaniu przygotowawczym, a odwołanym na rozprawie, nieuwzględnienie konsekwentnych wyjaśnień osk. M. R. i potwierdzających te wyjaśnienia dowodów w postaci wyjaśnień współoskarżonych A. D., J. K. oraz zeznań świadków C. J., T. J., Z. W., S. S. i T. K., a nadto art. 313 § 1 k.p.k. z powodu niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności w zakresie dotyczącym środków transportu dostarczanych buraków, sposobu ich załadowywania, faktycznej ładowności, osiąganej wydajności buraków z plantacji oskarżonego R., na które to okoliczności zostały przez niego wskazane dowody, a także złożony był wniosek na (...) akt sprawy:2)błąd w ustaleniach faktycznych przez przyjęcie, że niepełnowartościowy materiał dowodowy w postaci odwołanego na rozprawie pomówienia osk. F. J. i niestanowczych zeznań śwd. T. J. w postępowaniu przygotowawczym pozwala na ustalenie, że osk. M. R. zagarnął wspólnie z F. J. i A. D. kwotę 12.600 zł,i wniósł1)o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w Gorzowie Wlkp. do ponownego rozpoznaniaewentualnie2)o zmianę wyroku w zaskarżonej części przez uniewinnienie osk. M. R. od zarzutu opisanego w pkt IX aktu oskarżenia.Uzasadnienie prawneSąd najwyższy zważył, co następuje:Na wstępie należy zauważyć, że oskarżonych A. D. i E. S. bronił przed Sądem I instancji jeden obrońca adw. H. W. Obrońca ten, działając w imieniu obojga oskarżonych, wniósł także rewizję od zapadłego w sprawie wyroku. Z uzasadnienia wyroku oraz materiału ujawnionego w toku przewodu sądowego wynika, że podstawą skazania E. S. nieprzyznającego się do winy, są przede wszystkim poza wyjaśnieniami J. i zeznaniami T. J. wyjaśnienia współoskarżonej A. D. złożone w toku postępowania przygotowawczego.W tych warunkach podjęcie się przez adwokata obrony obojga oskarżonych, gdy obrona jednego z nich stoi w sprzeczności z obroną drugiego i dopuszczenie do takiej obrony przez Sąd, stanowi naruszenie podstawowego prawa oskarżonego w procesie karnym (art. 9 k.p.k.), gdyż z reguły taka sytuacja ma wpływ na treść wyroku.Obrońca nie może spełnić należycie swojego obowiązku z korzyścią dla oskarżonych, gdy obrona jednego wymaga podważania zaufania do twierdzeń drugiego, nawet tylko z pewnej fazy postępowania i przez to prowadzi do postawienia go w niekorzystnej sytuacji procesowej. Brak zaś aktywnego przeciwdziałania twierdzeniom pomawiającego, nie spełnia nadziei pomówionego, gdyż nie preferuje jego twierdzeń zmierzających do wykazania niezasadności pomówienia.Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że wyrok w tym zakresie, biorąc pod uwagę wskazane uchybienia Sądu, należało w stosunku do A. D. i E. S. uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania.Niezależnie od powyższego uznać należy, iż rewizja M. R. zasadnie podnosi, iż Sąd w toku przewodu sądowego nie wyjaśnił wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności w zakresie środków transportu, którymi miały być dostarczone buraki, sposobu ich załadowania, osiągniętej wydajności z plantacji, czego oskarżony ten domagał się już w toku śledztwa (...). Nie przesłuchał też Sąd w ogóle świadka Z. W. na okoliczności rozładunku buraków, przy którym w dniu 12 października 1977 r., świadek ten miał być obecny. Wynika to z wyjaśnień oskarżonego R. (...). Przesłuchanie świadka T. K. nie jest również dokładne, w szczególności nie wyjaśniono skąd ten świadek wie, iż R. dostarczał buraki tylko jednego dnia, jeżeli świadek ten, co wynika z jego zeznań, nie był obecny cały czas przy skupie. Nie ustosunkował się też Sąd do zeznań tego świadka, mimo że mają one dość istotne znaczenia, chociażby dlatego, że wynika z nich (...), iż kontystka, którą była T. J., nie mogła widzieć wskazań wagi, co mogłoby dać podstawę, w przypadku prawdziwości tego twierdzenia, także do odmiennej oceny zeznań tego świadka.Brak jest również dokładnej analizy wyjaśnień oskarżonej D. dotyczących oskarżonego R., mimo że pozostają one w sprzeczności z twierdzeniami oskarżonego J., pomawiającego oskarżonego R. i uprawdopodobniają przy tym pewna istotne twierdzenia tegoż R.Zasadnie też obrońca oskarżonego S. w swojej rewizji kwestionuje ustalenia Sądu dotyczące dostaw buraków przez tegoż oskarżonego w szczególności w świetle przedłożonego w postępowaniu przed Sądem Najwyższym dokumentu.Z adnotacji zawartej na podaniu E. S. z dnia 12 lipca 1980 r., a dokonanej przez Spółdzielnię Kółek Rolniczych w K. wynika, że w dniu 12 listopada 1977 r. świadczyły usługi na jego rzecz - ciągniki o numerach (...) i (...) obsługiwane przez kierowców J. K. i W. S.Dokument ten może dowodzić, że nastąpiła pomyłka przy wpisywaniu do książki wagi brutto lub innego dokumentu numeru rejestracyjnego użytego sprzętu i wyciągnięto na tej podstawie błędne wnioski.Ten fakt nakłada obowiązek przy ponownym rozpoznaniu sprawy, dokładnego sprawdzenia tych ważnych okoliczności.Mając powyższe ma uwadze oraz fakt, że uchylenie wyroku i potrzeba dokonania nowych ustaleń w zakresie wyżej wskazanym może mieć znaczenie również dla oceny winy, a w szczególności jej zakresu także oskarżonego F. J., gdyż działalność tych oskarżonych jest ze sobą powiązana, należało tenże wyrok uchylić także i do oskarżonego J.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie.