II KRn 888/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Kafarski (sprawozdawca). Sędziowie: M. Fic, P. Ławacz. Prokurator: M. Tuszyńska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Terencjusza J. oskarżonego z art. 286 § 1 k.k., po rozpoznaniu złożonej przez Generalnego Prokuratora PRL. rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 13 kwietnia 1957 r., na podstawie art. 394-396, 400, 383 pkt 3 i 388 § 1 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał temuż sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Białymstoku skazał zaskarżonym wyrokiem Terencjusza J. z art. 286 § 1 k.k. na karę jednego roku więzienia za to, że jako kierownik magazynu rozdzielczego GS "Samopomoc Chłopska", nie dopełniając ze szkodą dla interesu publicznego obowiązku należytej troski o powierzone mu mienie, a w szczególności wydając do sklepów niektóre towary bez dowodów przesyłkowych i formalnego pokwitowania odbioru na tych dowodach, pijąc z interesantami wódkę na terenie GS oraz przechowując towary w różnych miejscach bez należytego zabezpieczenia, przyczynił się do powstania braku towarowo-kasowego na sumę 188.718,55 zł.Wyrok ten zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL., zarzucając:1.mogącą mieć wpływ na treść wyroku obrazę art. 320 k.p.k. przez nierozważenie wszystkich dokumentów zaliczonych w poczet dowodów w toku przewodu sądowego, a mających istotne znaczenie w sprawie,2.obrazę art. 8 i 260 k.p.k. przez niewykazanie inicjatywy w kierunku sprawdzenia źródła pochodzenia znalezionej w zabudowaniach oskarżonego gotówki,3.błędną ocenę okoliczności faktycznych istotnych dla wymiaru kary, w szczególności na skutek ustalenia, że oskarżony prowadził nienaganny tryb życia i że wysokość spowodowanego przez niego niedoboru w kwocie 188.718,55 zł nie może stanowić okoliczności obciążającej oskarżonego, gdyż obroty prowadzonego przez niego magazynu sięgały sumy 10.000.000 zł w okresie pracy oskarżonego.W konkluzji rewizja wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania w innym składzie.Uzasadnienie prawneW uzasadnieniu Sąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:I.Istotnie, notatki służbowe sporządzone przez funkcjonariuszy milicji zawierają informację, że oskarżony z prowadzonego przez siebie magazynu wynosił towary żywnościowe i napoje alkoholowe, nadto że w ciągu miesiąca nabył radioodbiornik, dwa zegarki, szafę, kredens oraz dwa rowery. Z zestawienia treści tych notatek z faktem, że oskarżony pobierał za pracę uposażenie w wysokości 516 zł miesięcznie, rewizja nadzwyczajna wysuwa wniosek, że niedobór powstał na skutek przywłaszczenia towarów z magazynu prowadzonego przez oskarżonego. Ten wniosek rewizji nadzwyczajnej jest oparty na poglądzie, że notatki służbowe, o których była mowa wyżej, stanowią wystarczający dowód dla stwierdzenia okoliczności w nich wskazanych. Ten pogląd nie jest jednak słuszny. Notatki informacyjne sporządzone przez funkcjonariuszy milicji na podstawie uzyskanych przez tych funkcjonariuszy informacji w drodze poufnej nie stanowią i nie mogą stanowić podstawy do ustalenia, że okoliczności i fakty w nich opisane w rzeczywistości miały miejsce, jeżeli nie ma innych dowodów potwierdzających dane w nich zawarte. Taka ocena wartości dowodowej notatek informacyjnych wynika w szczególności z tego, że okoliczności i fakty w nich opisane opierają się na danych uzyskanych w drodze poufnej, których sąd nie ma możności sprawdzenia i poznania źródła, skąd pochodzą. Ponadto wskazana wyżej ocena wynika również z tego, że osoby udzielające funkcjonariuszom milicji informacji poufnych, nie podlegają odpowiedzialności karnej określonej w art. 140 k.k. za złożenie fałszywych zeznań. Ze względu na to notatki informacyjne, o których była mowa wyżej, stanowią jedynie dowód tego, że funkcjonariusz milicji w toku postępowania przygotowawczego informacje co do okoliczności karnej określonej w art. 140 k.k. za złożenie fałszywych zeznań, zatem sprowadza się do tego, że organ prowadzący postępowanie przygotowawcze ma obowiązek wykorzystania w toku tego postępowania danych zawartych w tych notatkach w tym sensie, że powinien, jeśli okoliczności przytoczone w notatkach mają znaczenie dla prowadzonej sprawy, okoliczności te sprawdzić, przesłuchując świadków i przeprowadzając inne dowody.Z przedstawionego wyżej znaczenia notatek informacyjnych nie można jednak wyciągnąć wniosku, że sąd przy rozpoznawaniu sprawy może takie notatki pominąć, gdy ich treść w związku z innymi dowodami zdaje się trafnie wskazywać, że oskarżony popełnił przestępstwo cięższe lub w większych rozmiarach od zarzuconego mu w akcie oskarżenia. W takich wypadkach sąd, mając obowiązek wykrycia prawdy rzeczywistej, powinien z urzędu dopuścić (art. 260 k.p.k.) potrzebne dowody albo skorzystać z uprawnień określonych w art. 251 § 1 lit. d lub 305 § 1 k.p.k.Tego rodzaju wypadek zachodzi właśnie w sprawie niniejszej, albowiem poza notatkami, o których była mowa wyżej, istnieją inne jeszcze dowody mogące przemawiać za dokonaniem przywłaszczenia przez oskarżonego. Mianowicie, w stodole należącej do oskarżonego znaleziono podczas rewizji kwotę 21.000 zł. Oskarżony w związku z tym oświadczył, że pieniądze te nie stanowią jego własności, natomiast do pieniędzy tych przyznał się jego zięć, Stefan W., odbywający służbę wojskową, który wyjaśnił, że kwotę 5.000 zł otrzymał od oskarżonego jako posag żony, a 5.000 zł dali mu goście weselni. Fakt przechowywania tych pieniędzy w stodole przez Stefana W. twierdzącego, że jest ich właścicielem podczas najprawdopodobniej długotrwałej jego nieobecności w domu w związku ze służbą wojskową i istniejącą w związku z tym możliwością znalezienia tych pieniędzy przez inne osoby - nakazywał zbadanie okoliczności wynikających z wymienionych na wstępie notatek informacyjnych oraz okoliczności związanych z przechowywaniem i własnością ujawnionych w czasie rewizji pieniędzy.Pominięcie tych wszystkich okoliczności (notatki informacyjne i protokół rewizji były na rozprawie ujawnione) stanowi naruszenie art. 8 k.p.k., dlatego też Sąd Najwyższy zaskarżany wyrok uchylił i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania.Sąd Wojewódzki przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinien przede wszystkim rozważyć, czy wobec niesprawdzenia w toku postępowania przygotowawczego okoliczności, o których mowa w notatkach informacyjnych, okoliczności związanych z ujawnieniem podczas rewizji kwoty 21.000 zł i posiadaniem tych pieniędzy - będzie można przeprowadzić potrzebne dowody na rozprawie, czy też zajdzie konieczność skierowania sprawy do uzupełnienia śledztwa w trybie przewidzianych w art. 305 k.p.k.II.W związku z ostatnim zarzutem rewizyjnym, iż kara wymierzona oskarżonemu za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. jest niewspółmierna w stosunku do jego winy, Sąd Najwyższy podkreśla, że nietrafny jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, iż wysokość niedoboru ze względu na wysokość obrotów w magazynie prowadzonym przez oskarżonego nie może stanowić okoliczności przemawiającej na niekorzyść oskarżonego, albowiem wysokość szkód spowodowanych przez sprawcę przestępstwa należy uwzględniać w ramach art. 54 k.k. przy wymiarze kary (wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie prawidłowego orzekania kar przez sądy z dnia 16 października 1957 r.).Również budzi zastrzeżenia pogląd, że wysokość niedoboru powinna być zestawiona z wysokością obrotów, prowadzonej przez sprawcę niedoboru instytucji i na tym tle dopiero oceniana szkodliwość jego czynu. Takie zestawienie może być pomocne przy ocenie stopnia winy sprawcy, ale przy dokonywaniu tej oceny nie można się ograniczyć do samego zestawienia wysokości niedoboru i wysokości obrotów, gdyż trzeba również w ramach art. 54 k.k. uwzględnić w szczególności ilość i ciężar zaniedbań sprawcy, samo bowiem zestawienie wysokości niedoboru z wysokością obrotów instytucji, w której niedobór ten powstał, mogłoby prowadzić do niesłusznego wniosku, że niedobór sięgający setek tysięcy złotych w instytucji mającej wielomilionowe obroty jest mniej szkodliwy niż niedobór wynoszący kilka tysięcy złotych w instytucjach o niewielkich obrotach.Z tych przeto względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.