II KS 52/23

II KS 52/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 grudnia 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Pietruszyński (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Tomasz Artymiuk SSN Andrzej Tomczyk Protokolant Szczerbiak Dorota w sprawie I.T. oskarżonej o przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. i in. po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2023 r. w Izbie Karnej na posiedzeniu skargi na wyrok kasatoryjny Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. akt XI Ka 123/23, uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Radzyniu Podlaskim z dnia 22 listopada 2022 r., sygn. akt II K 129/21, 1. uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej zarzucanego oskarżonej przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. (pkt 2 a/o) i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Lublinie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym; 2. w pozostałym zakresie oddala skargę; 3. nakazuje zwrócić oskarżonej kwotę 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych uiszczoną tytułem opłaty od skargi. UZASADNIENIE I.T. została oskarżona o to, że: II KS 52/23 2 1. w dniu 18 stycznia 2017 r. w R. udaremniła zaspokojenie wierzyciela E. Sp. z o.o. poprzez zbycie 4317 udziałów w O. sp. z o.o. o wartości 431 700,00 zł, w celu udaremnienia wykonania orzeczenia Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedziba w Świdniku o sygn. akt (…), tj. o czyn z art. 300 § 2 k.k.; 2. w okresie od 29 czerwca 2011 r. do 6 lutego 2012 r. w P., woj. […], w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, doprowadziła E. Sp. z o.o. z siedzibą w L., w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 37 436,41 zł poprzez wprowadzenie w błąd co do zamiaru i możliwości zapłaty za zamówiony towar, tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k.; 3. w dniu 14 stycznia 2020 r. w R., będąc uprzedzoną o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, złożyła fałszywe zeznania mające służyć za dowód w postępowaniu sadowym prowadzonym przed Sądem Rejonowym w Radzyniu Podlaskim I Wydział Cywilny w sprawie sygn. (…) o wyjawienie majątku z wniosku E. Sp. z o.o. z siedzibą w L., tj. o czyn z art. 233 § 1 k.k. Sąd Rejonowy w Radzyniu Podlaskim, wyrokiem z dnia 22 listopada 2022 r., sygn. akt II K 129/21, orzekł następująco: I. oskarżoną I.T. uniewinnił od popełnienia czynów zarzucanych jej w pkt 1 i 2 oraz określił, że w tym zakresie wydatki postępowania ponosi Skarb Państwa; II. w granicach czynu zarzucanego w pkt. 3 oskarżoną uznał za winną tego, że w dniu 14 stycznia 2020 r. w R., będąc uprzedzoną o odpowiedzialności karnej w postępowaniu sądowym prowadzonym przed Sądem Rejonowym w Radzyniu Podlaskim w sprawie sygn. akt (…) o wyjawienie majątku z wniosku E. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, złożyła fałszywe oświadczenie powtarzając rotę przyrzeczenia o treści wskazanej w art. 913 § 1 k.p.c. oraz wykaz majątku podając nieprawdę, że w ostatnich 5 latach przed złożeniem tego wykazu nie dokonywała rozporządzenia istotnymi przedmiotami swego majątku, podczas gdy w dniu 22 marca 2016 r. podarowała na rzecz swojego ojca W.J. 4517 udziałów o łącznej wartości 451.700 złotych w spółce O. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (KRS […]) to jest popełnienia czynu wyczerpującego dyspozycję art. 233 § 6 k.k. w zw. z art. 233 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 233 § 6 k.k. w zw. z art. 233 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 37 a k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 24 czerwca II KS 52/23 3 2020 roku w zw. z art. 4 § 1 k.k. skazał ją na karę 120 stawek dziennych grzywny ustalając na podstawie art. 33 § 3 k.k. wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 20 zł; III. w związku ze skazaniem za czyn zarzucany w pkt. 3 zasądził od oskarżonej na rzecz Skarbu Państwa kwotę 240 zł tytułem opłaty i kwotę 100 zł tytułem częściowego zwrotu wydatków postępowania. Na skutek apelacji wniesionych przez prokuratora (skierowanej na niekorzyść oskarżonej), pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego oraz obrońcę, Sąd Okręgowy w Lublinie, wyrokiem z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. akt XI Ka 123/23, orzekł następująco: I. zaskarżony wyrok: 1. uchylił w części dotyczącej czynów zarzuconych oskarżonej w pkt 1 i 2 aktu oskarżenia i w tym zakresie sprawę I.T. przekazał Sądowi Rejonowemu w Radzyniu Podlaskim do ponownego rozpoznania; 2. zmienił odnośnie czynu przypisanego oskarżonej w ten sposób, że: - na podstawie art. 233 § 1 k.k. w zw. z art. 233 § 6 k.k. skazał I.T. na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności, - na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. oraz art. 70 § 1 k.k. warunkowo zawiesił wykonanie kary pozbawienia wolności na okres próby wynoszący 2 lata, - na podstawie art. 72 pkt 1 k.k. zobowiązał oskarżoną do informowania Sądu o przebiegu okresu próby pisemnie co 6 miesięcy, - za podstawę orzeczonej kary grzywny przyjął art. 33 § 2 k.k., - zasądził od oskarżonej na rzecz Skarbu Państwa kwotę 660 zł tytułem opłaty za obie instancje; II. w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy; III. zasądził od oskarżonej za postępowanie odwoławcze na rzecz Skarbu Państwa kwotę 50 zł tytułem zwrotu poniesionych wydatków oraz na rzecz oskarżyciela posiłkowego E. Sp.z o.o. z siedzibą w L. kwotę 840 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Ze skargą na wyrok kasatoryjny wystąpił obrońca oskarżonej. Skarżący zarzucił rażącą obrazę przepisów postępowania karnego, co miało istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 437 § 2 k.p.k. poprzez uchylenie wyroku Sądu II KS 52/23 4 Rejonowego w części dotyczącej czynów zarzucanych oskarżanej w pkt. 1 i 2 aktu oskarżenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ze względu na stwierdzenie przez Sąd odwoławczy niecałościowego rozważenia faktów istotnych z punktu widzenia przedmiotowej sprawy z uwzględnieniem wskazań wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego, podczas gdy na kanwie przedmiotowej sprawy tego rodzaju przesłanka nie zachodzi ze względu na dokonanie przez Sąd Rejonowy w Radzyniu Podlaskim oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz ustalenie na jego podstawie okoliczności faktycznych sprawy w sposób prawidłowy, swobodny oraz z należytym uwzględnieniem wymogów statuowanych przez treść art. 7 k.p.k., stąd na kanwie przedmiotowej sprawy brak jest uzasadnionych podstaw do uchylenia wyroku Sądu I instancji i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi (s. 6) odnosząc się do rozstrzygnięcia Sądu odwoławczego w przedmiocie uchylenia wyroku Sądu I instancji w części dotyczącej czynu zarzucanego oskarżonej w pkt. 2. aktu oskarżenia, obrońca podniósł również, że Sąd Okręgowy w Lublinie choć zdecydował o powyższym rozstrzygnięciu, to w uzasadnieniu wyroku w żaden sposób nie odniósł się do powodów tego rodzaju decyzji. O ile Sąd wyjaśnił dlaczego jego zdaniem należało uchylić rozstrzygnięcie co do czynu zabronionego z art. 300 § 1 k.k., o tyle w żaden sposób nie wskazał jakie dokładnie okoliczności mają przemawiać za uchyleniem wyroku co do czynu z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. Z tego względu nieuzasadniona decyzja Sądu odwoławczego jest całkowicie niezrozumiała dla strony oskarżonej. W ocenie obrońcy I.T. zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dał wystarczających podstaw do uznania, że swoim zachowaniem oskarżona w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadziła spółkę E. Sp. z o.o. z siedzibą w L. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 37 436,41 zł, poprzez wprowadzenie w błąd co do zamiaru i możliwości zapłaty za zamówiony towar. W konkluzji obrońca wniósł o uchylenie wyroku Sądu II instancji w pkt I.1 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania właściwemu Sądowi odwoławczemu tj. Sądowi Okręgowemu w Lublinie. II KS 52/23 5 W pisemnych odpowiedziach na skargę prokurator oraz pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego wnieśli o jej oddalenie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga obrońcy oskarżonej okazała się częściowo uzasadniona. Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że aktualnie obowiązujące przepisy procedury karnej (art. 437 § 1 i 2 k.p.k.) ustanawiają regułę, że sąd odwoławczy, po rozpoznaniu sprawy wydaje orzeczenie merytoryczne (utrzymujące w mocy zaskarżone orzeczenie lub zmieniające zaskarżone orzeczenie), a nie orzeczenie kasatoryjne (uchylające zaskarżone orzeczenie i przekazujące sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania). Możliwość wydania przez sąd odwoławczy orzeczenia o charakterze kasatoryjnym stanowi wyjątek, uzasadniony bądź procesowymi ograniczeniami swobody orzekania sądu odwoławczego, bądź też zaistnieniem takich rażących uchybień w procedowaniu sądu pierwszej instancji, które wręcz dyskwalifikują postępowanie przed sądem a quo jako podstawy rozstrzygnięcia kwestii odpowiedzialności karnej oskarżonego (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., I KZP 3/19, OSNKW 2019, z. 6, poz. 31). Skoro więc orzeczenie o charakterze kasatoryjnym ma, z istoty rzeczy, charakter wyjątkowy, to uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia Sądu odwoławczego winno jednoznacznie wskazywać, która z przesłanek określonych w art. 437 § 2 k.p.k. była podstawą uchylenia wyroku Sądu I instancji i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania (zob. m.in. wyroki SN: z 13.02.2023 r., IV KS 1/23; z 10.10.2023 r., I KS 26/23). Możliwość uchylenia wyroku uniewinniającego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania związana z regułą ne peius określoną w art. 454 § 1 k.p.k. (art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k.) zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy - w wyniku usunięcia stwierdzonych uchybień stanowiących jedną z podstaw odwoławczych określonych w art. 438 pkt 1-3 k.p.k. (czyli np. po uzupełnieniu postępowania dowodowego, dokonaniu prawidłowej oceny dowodów, poczynieniu prawidłowych ustaleń faktycznych) - stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego, czemu stoi jednak na przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k. Uzasadnienie zaskarżonego skargą wyroku powinno II KS 52/23 6 in concreto przekonywać m.in. o wspomnianym wyżej usunięciu dostrzeżonych uchybień postępowania pierwszoinstancyjnego. Jakkolwiek ten dokument procesowy ma charakter wtórny wobec samego wyroku kasatoryjnego, to jednak jego pierwszoplanowym zadaniem było wykazanie, że wynikające z przepisów art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k. wymogi zostały w niniejszej sprawie dochowane w odniesieniu do wszystkich czynów objętych orzeczeniem kasatoryjnym. W tym kontekście, uwzględniając treść pisemnych motywów wyroku Sądu odwoławczego, należało przyznać, że – uchylając zaskarżony apelacjami wyrok także w zakresie dotyczącym zarzucanego oskarżonej przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. (pkt 2 a/o) – Sąd ten nie przedstawił powodów tego rodzaju decyzji, w płaszczyźnie wspomnianych wyżej wymogów uzasadnienia orzeczenia kasatoryjnego. Tymczasem zaistnienia przyczyn mających przekonywać o potrzebie uchylenia wyroku i przekazania sprawy w określonym zakresie Sądowi meriti do ponownego rozpoznania nie można domniemywać, np. wyłącznie w oparciu o treść złożonych apelacji na niekorzyść. Nie sposób również wywodzić tych powodów z rozważań wspólnych dla czynów z pkt. 1 i 2 a/o, gdzie Sąd wskazał jedynie, że „w sprawie nie jest kwestionowane, że E. Sp. z o.o. dostarczyła P. s.c. I.T., P.J. towar objęty fakturami z zarzutu aktu oskarżenia, za który nabywca nie zapłacił. Po upływie odroczonych terminów płatności P.R. kontaktował się telefonicznie oraz osobiście z W.J., który zapewniał o uregulowaniu należności. Po około miesiąca od ułożenia kostki, W.J. odmawiając dokonania płatności zarzucał złą jakość kostki”. Stwierdzenie powyższych okoliczności uzasadniało uchylenie – na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. – zaskarżanego skargą wyroku, w części odnoszącej się do czynu z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi ad quem do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W pozostałym zakresie uznać należało, że Sąd odwoławczy – przedstawiając powody uzasadniające wydanie wyroku o charakterze kasatoryjnym, które dotyczyły czynu zakwalifikowanego przez oskarżyciela z art. 300 § 2 k.k. – odniósł się do argumentacji przedstawionej w tym zakresie w wywiedzionych w sprawie apelacjach na niekorzyść oskarżonej. Ocena Sądu Okręgowego w tej części jest poprawna, stanowiąca wyraz rozważenia i uwzględnienia stanowisk apelujących w płaszczyźnie ustawowych znamion wyżej wskazanego przestępstwa oraz II KS 52/23 7 zgromadzonego materiału dowodowego, z którego miało wynikać zawinienie oskarżonej. W szczególności, Sąd Okręgowy uwypuklił znaczenie zdarzenia prawnego, jakim było darowanie przez oskarżoną - jedynego wspólnika spółki O. Sp. z o.o. z siedzibą w L. – W.J. prawa własności wszystkich udziałów w kapitale zakładowym o wartości nominalnej po 100,00 zł każdy (o łącznej wartości 451 700 zł) – w dniu 22 marca 2016 r., kiedy to doszło do uprawomocnienia się wyroku sądu gospodarczego (Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku), zasądzającego solidarnie od pozwanych wspólników spółki cywilnej I.T. i P.J. należność na rzecz spółki E. sp. z o.o. Zdaniem Sądu, oskarżona miała świadomość prawomocnego zasądzenia należności z dniem 22 marca 2016 r., a więc w dacie podpisania umowy darowizny. Ponadto Sąd zauważył, że zgodnie z art. 574 k.s.h., wspólnicy przekształconej spółki cywilnej odpowiadają na dotychczasowych zasadach solidarnie ze spółką przekształconą za zobowiązania spółki powstałe przed dniem przekształcenia przez okres trzech lat, licząc od dnia wpisu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością do KRS. Skoro przekształcona O. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością została ujawniona w Krajowym Rejestrze Sądowym 18 marca 2016 r., to osobista i nieograniczona odpowiedzialność I.T. jako wspólnika O. Spółka z o.o. ustała z dniem 18 marca 2019 r., zaś umowa darowizny została zawarta 22 marca 2016 r. Tymczasem odpowiedzialności z art. 300 § 2 k.k. podlega ten, kto udaremnia wykonanie orzeczenia sądu przez to, że darowuje składniki swojego majątku nie tylko te, które zostały zajęte, ale również zagrożone zajęciem. Należało zatem uznać, że w odniesieniu do czynu z pkt. 1, wbrew stanowisku skarżącego, trafnie zidentyfikowano, że w omówionym powyżej zakresie zaktualizowały się przesłanki mogące warunkować odpowiedzialność karną oskarżonej, zaś przeszkodą do jej skazania w instancji odwoławczej był zakaz ne peius, wynikający z art. 454 § 1 k.p.k. Odnosząc się natomiast do dalszej argumentacji skarżącego, nawiązującej szczegółowo do zgromadzonych w sprawie dowodów oraz strony podmiotowej zarzucanego oskarżonej czynu i momentu uświadomienia sobie przez oskarżoną konieczności spłaty spornej należności, należało przypomnieć, że Sąd Najwyższy z uwagi na prawne uwarunkowania konstrukcji skargi na orzeczenie sądu odwoławczego, nie jest uprawniony do oceny prawidłowości kontroli odwoławczej, II KS 52/23 8 tak jak czyni to na potrzeby kasacji. Może jedynie ocenić, czy sąd II instancji wyczerpał dostępne mu środki by zweryfikować, czy orzeczenie uniewinniające lub umarzające jest zasadne. Przepis art. 539a § 3 k.p.k. nie przyznaje natomiast Sądowi Najwyższemu uprawnienia do dokonywania oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego (zob. np. postanowienia SN: z 12.01.2022 r., IV KS 64/21; z 11.06.2021 r., III KS 1/21). Dlatego w orzecznictwie Sądu Najwyższego jednoznacznie i zasadnie wskazuje się, że sąd skargowy nie został upoważniony do kontroli przeprowadzonej w wyroku Sądu odwoławczego oceny poszczególnych dowodów w płaszczyźnie odpowiedzialności karnej oskarżonego, zaś skarga na wyrok kasatoryjny sądu odwoławczego nie służy weryfikacji oceny dowodów dokonanej w II instancji (zob. np. postanowienia SN: z 11.06.2021 r., III KS 1/21; z 31.05.2021 r., V KS 13/21; z 10.02.2021 r., V KS 3/21; z 11.05.2020 r., IV KS 16/20). Rozpoznanie sprawy w tym zakresie należy bowiem do sądów powszechnych, zaś interwencja Sądu Najwyższego w ten zakres orzekania stanowiłaby naruszenie ich kompetencji do rozpoznania sprawy, co kłóciłoby się z zasadą ich samodzielności jurysdykcyjnej (zob. np. postanowienie SN z 16.02.2021 r., IV KS 38/20). Dlatego w pozostałym zakresie skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Wobec uwzględnienia skargi w części, należało zwrócić skarżącej sumę uiszczoną tytułem opłaty od tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia (art. 527 § 4 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k.). Z tych wszystkich względów należało orzec jak w części dyspozytywnej wyroku. (J.D.) [ms]