II KS 8/22

Sygn. akt II KS 8/22 POSTANOWIENIE Dnia 24 sierpnia 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Wiesław Kozielewicz po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 24 sierpnia 2022 r., wniosku SSN Antoniego Bojańczyka o wyłączenie od rozpoznania wniosku o wyłączenie SSN Igora Zgolińskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy w przedmiocie skargi na wyrok sądu odwoławczego oznaczonej sygnaturą II KS 8/22 p o s t a n o w i ł: na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. wyłączyć SSN Antoniego Bojańczyka od rozpoznania wniosku o wyłączenie SSN Igora Zgolińskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy w przedmiocie skargi na wyrok sądu odwoławczego oznaczonej sygnaturą II KS 8/22. UZASADNIENIE W dniu 5 sierpnia 2022 r. SSN Antoni Bojańczyk, któremu została przydzielona sprawa o wyłączenie SSN Igora Zgolińskiego od udziału w rozpoznaniu skargi na wyrok sądu odwoławczego, oznaczonej sygnaturą II KS 8/22, złożył pisemne oświadczenie, w którym zawarł wniosek o wyłączenia go od udziału w jej rozpoznaniu. Podniósł w nim, że sprawa oskarżonego H. J. S., o sygnaturze II KS 8/22, którą miałby rozstrzygnąć Sędzia domagający się obecnie wyłączenia od orzekania (SSN Igor Zgoliński), została zainicjowana skargą na wyrok sądu odwoławczego zawierającą zarzut bazujący na bezwzględnej przyczynie odwoławczej wskazanej w przepisie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Stawiając tego rodzaju zarzut autor skargi na wyrok sądu odwoławczego wskazał na powołanie sędziów sądu powszechnego (orzekających w składzie sądu ad quem) na wniosek podmiotu — w jego opinii — cyt.: „nie dającego gwarancji niezależności od władzy 2 ustawodawczej i wykonawczej, [co] podważa prawo oskarżonego do rozstrzygnięcia sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd”, tj. Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3 ze zm.). U podstaw wniosku legły rozterki, które wiążą się z możliwością powstania wątpliwości co do bezstronności orzekania w układzie procesowym, w którym sędzia Sądu Najwyższego rozpoznający skargę na wyrok sądu odwoławczego znajduje się w położeniu ustrojowym zbliżonym do położenia sędziów sądu powszechnego, których dotyczą zarzuty wyartykułowane w skardze na wyrok sądu odwoławczego. W ocenie wnioskującego Sędziego, jego udział w sprawie i ewentualne orzekanie co do złożonego wniosku o wyłączenie SSN Igora Zgolinskiego doprowadziłoby do multiplikacji wątpliwości wiążących się z oceną możliwości zachowania standardu procesowego, który ma za zadanie chronić przepis art. 41 § 1 k.p.k. Sąd Najwyższy zważył co następuje. Wniosek SSN Antoniego Bojańczyka zasługuje na uwzględnienie. Podstawą wyłączenia sędziego jako iudex suspectus może być każda okoliczność, jeśli tylko uzasadnia wątpliwość co do bezstronności sędziego, którą należy rozumieć zarówno jako subiektywne odczucie sędziego, jak i jego bezstronność w odbiorze zewnętrznym opartą na zobiektywizowanych przesłankach i analizowaną przez odwołanie się do oceny sytuacji dokonanej przez przeciętnego, rozsądnie rozumującego obserwatora procesu (por. np. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 27 stycznia 1999 r., K 1/98, OTK-A 1999, z. 1, poz. 3, oraz z dnia 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK-A 2004, z. 7, poz. 67, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2007 r., I KZP 9/07, OSNKW 2007, z. 5, poz. 39, wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 8 stycznia 2009 r., III KK 257/08, LEX nr 532400, oraz z dnia 18 marca 2009 r., IV KK 380/08, LEX nr 491543). Również Europejski Trybunał Praw Człowieka zwraca uwagę na bezstronność sędziego w aspekcie subiektywnym. Kryterium subiektywne opiera się na ocenie osobistego przekonania sędziego orzekającego w danej sprawie, przy czym osobista bezstronność członka składu sędziowskiego jest dorozumiana, chyba że pojawią się dowody przeciwne (por. wyroki ETPCz: z dnia 10 października 2000 r., nr 42095/98, Daktaras v. Litwa, 3 LEX nr 76722, oraz z 10 kwietnia 2003 r., nr 39731/98, Sigurdsson v. Islandia, LEX nr 78238). W sytuacji, gdy – tak jak w niniejszej sprawie – żądanie wyłączenia od orzekania składa sam sędzia, szczególnie istotnego znaczenia nabiera dokonana przez niego, a wyrażona w złożonym wniosku, konkretna ocena stanu jego bezstronności w danej sprawie, jego relacji osobistej do sprawy, jak i stosunku do przedmiotu rozstrzygnięcia. Ten wyraz relacji sędziego do sprawy, jego wewnętrznego przekonania, może w konkretnym układzie okoliczności prowadzić do potrzeby wyłączenia sędziego, właśnie jako iudex suspectus (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2021 r., IV KO 86/21, Lex nr LEX nr 3251718). Zauważyć przy tym trzeba, że instytucja wyłączenia sędziego służy też zapewnieniu realnej bezstronności sądu, jak i umacnianiu autorytetu wymiaru sprawiedliwości przez usuwanie choćby pozorów braku bezstronności. Zatem o potrzebie zastosowania instytucji wyłączenia nie może decydować jedynie zasadność in casu zarzutu leżącego u podstaw wniosku o wyłączenie, ale również ocena, czy dla postronnego obserwatora zachodzą, w realiach sprawy, wystarczające okoliczności które w odbiorze społecznym mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2022 r., IV KO 20/22). Oceniając powody przedstawione w oświadczeniu SSN Antoniego Bojańczyka zawierającym żądanie o wyłączenie od udziału w sprawie wyłączenia SSN Igora Zgolińskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy skargi na wyrok sądu odwoławczego oznaczonej sygnaturą II KS 8/22, Sąd Najwyższy podzielił zaprezentowane w nim stanowisko i wyłączył SSN Antoniego Bojańczyka od udziału w rozpoznaniu sprawy o wyłączenie. SSN Antoni Bojańczyk, tak jak sam wskazał, znalazł się w położeniu ustrojowym zbliżonym do położenia sędziów sądu powszechnego, których dotyczą zarzuty związane z wadami procesu nominacyjnego, wyartykułowane w skardze na wyrok sądu odwoławczego, oznaczonej sygnaturą II KS 8/22. W uzasadnieniu wspomnianej wyżej uchwały z dnia 26 kwietnia 2007 r., sygn. akt I KZP 9/07, Sąd Najwyższy trafnie zauważył, iż zasada bezstronności sędziego między innymi służy budowaniu zaufania stron i 4 opinii publicznej do wymiaru sprawiedliwości, jak i nienarażaniu sędziego na ,,walkę wewnętrzną” między ludzkimi słabościami a ideą zachowania niezawisłości. W doktrynie podnosi się, że nie ma sprzeczności w zdaniu, cyt. ,,sędzia był stroną we własnej sprawie i wydał w niej sprawiedliwy wyrok”. Nie można wykluczyć, że w takim wypadku rozstrzygnięcie sędziego byłoby obiektywne, jednak samo orzekanie przezeń w takim układzie faktycznym, dla postronnego obserwatora, naruszałoby zaufanie do wymiaru sprawiedliwości. Kierując się przedstawionymi motywami Sąd Najwyższy rozstrzygnął jak na wstępie. [as]