II KS 9/22

Sygn. akt II KS 9/22 POSTANOWIENIE Dnia 29 czerwca 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Igor Zgoliński na posiedzeniu w trybie art. 539e § 1 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 29 czerwca 2022 r., skargi wniesionej przez obrońcę oskarżonych: 1. J. S. 2. M. Ł. 3. A. S. 4. J. S., na wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 4 stycznia 2022 r., sygn. akt VI Ka (…) uchylający wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 15 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV K (…) i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. p o s t a n o w i ł: 1) oddalić skargę; 2) obciążyć oskarżonych J. S., M. Ł., A. S., J. S. kosztami postępowania skargowego w częściach na nich przypadających. UZASADNIENIE Wyrokiem Sądu Rejonowego w W. z dnia 15 kwietnia 2019 r., sygn. IV K (…), J. S., M. Ł. i A. S. zostali uniewinnieni od zarzutów popełnienia czynów z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k., zaś J. S. od zarzutu popełnienia czynu z art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. 2 Na skutek rozpoznania apelacji wniesionej od tego orzeczenia przez prokuratora, wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dnia 4 stycznia 2022 r., sygn. VI Ka (…), powyższy wyrok został uchylony, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania. Za podstawę prawną tego rozstrzygnięcia sąd odwoławczy przyjął 437 § 2 k.p.k. uznając, iż zachodzą okoliczności wymienione w art. 454 § 1 k.p.k. Sąd ad quem wywodząc, że zastosowanie znajduje reguła ne peius zwrócił uwagę na dokonanie przez sąd I instancji błędnej interpretacji znamion podmiotowych występku oszustwa, która odnosiła się do sprawców, a nie pomocników. Implikowało to zaniechanie rozważań okoliczności niniejszej sprawy w aspekcie zamiaru ewentualnego. Zgromadzony materiał dowodowy, wedle tegoż sadu, pozwalał ustalić, że oskarżeni podpisywali dokumenty dotyczące zdarzeń faktycznych, niemających w rzeczywistości miejsca, z czego zdawali sobie sprawę, z którymi to następnie dokumentami wiązało się rozdysponowanie środków finansowych przez inny podmiot. Wyprowadzając wniosek odmienny, zdaniem instancji odwoławczej, sąd meriti dokonał wadliwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, bezkrytycznie dając wiarę wyjaśnieniom oskarżonych, bez skonfrontowania ich z obiektywnymi dowodami w postaci zgromadzonej w sprawie dokumentacji. Doprowadziło to do błędnego przyjęcia, że podpisując określone dokumenty oskarżeni nie zdawali sobie sprawy z ich przeznaczenia, pozostając w przeświadczeniu, że zapisują się na oferowane szkolenia. Tymczasem już nawet z wyjaśnień samych oskarżonych wynika, że cel podpisywania przez nich przedmiotowych dokumentów był inny. Wszyscy oskarżeni, z wyjątkiem J. S., poświadczyli nieprawdę, że wzięli udział w szkoleniach, podczas gdy nie miały one faktycznie miejsca, a oskarżeni złożyli między innymi oświadczenia o odbyciu szkoleń. Rodzaj i forma podpisywanych przez nich dokumentów nie budził natomiast wątpliwości co do podmiotu finansującego (finansowanie ze środków publicznych). Sąd odwoławczy podważył również wiarygodność uznania, że oskarżeni podpisywali dokumenty z przekonaniem, że szkolenia się odbędą, że wyrazili jedynie gotowość do uczestnictwa w szkoleniu, że nie wiedzieli co stanie się z podpisywanymi przez nich dokumentami, czy też że zostali wprowadzeni w błąd, wskazując szereg okoliczności, które przeczą takiemu ustaleniu i dowodzą przez dokonujący oceny materiału dowodowego sąd I instancji 3 dopuścił się naruszenia reguł określonych w art. 7 k.p.k. Sąd odwoławczy zakwestionował również sugestię sądu a quo o ewentualnych brakach dowodowych, uzupełnił zaniechanie odczytania protokołu jednemu ze świadków oraz zwrócił uwagę na brak oceny zeznań innego świadka w konsekwencji konstatując, że właściwie oceniony materiał dowody, z zachowaniem reguł wskazanych w powyższym przepisie, wykluczał wydanie wyroku uniewinniającego. Skargę na powyższy wyrok kasatoryjny złożył obrońca oskarżonych, zarzucając naruszenie prawa procesowego, mogące mieć wpływ na teść orzeczenia, a mianowicie art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k., polegające na uchyleniu wyroku uniewinniającego i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania wskutek błędnego uznania, że zachodzą przesłanki do przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego oraz błędnego uznania, że wyrok sądu I instancji został wydany w efekcie wadliwej oceny materiału dowodowego i nieprawidłowego zastosowania przepisów, podczas gdy wnioski Sądu Rejonowego były poprawne, logiczne, zgodne z treścią dowodów i uwzględniały stan faktyczny oraz poglądy orzecznictwa, co skutkowało niezasadnym uchyleniem wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania. W konsekwencji autor skargi wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi odwoławczemu (na podstawie art. 435 k.p.k. i art. 536 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k. również w zakresie pozostałych oskarżonych). Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga nie była zasadna. Na wstępie przypomnieć należy o zakresie kognicji Sądu Najwyższego w niniejszym postępowaniu, która sprowadza się do kontroli zaskarżonego wyroku pod kątem naruszenia prawa w postaci przepisów stanowiących normatywną podstawę do wydania przez sąd odwoławczy wyroku uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania. Chodzi tu o weryfikację podstaw uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania prowadzoną w pryzmacie tego, czy takie podstawy rzeczywiście zachodziły. Nie jest dopuszczalne na omawianej 4 płaszczyźnie merytoryczne badanie prawidłowości przeprowadzonej kontroli odwoławczej w aspekcie uchybień zarzucanych w apelacji (por. uchwała 7 sędziów SN z dnia 25 stycznia 2018 r., I KZP 13/17, OSNKW 2018/3, poz. 23). Kontrola skargowa, jak wynika z powyższej uchwały, wymaga sprawdzenia, czy in casu zachodziła podstawa wydania orzeczenia kasatoryjnego, a nie tylko czy taka podstawa została formalnie wskazana przez sąd odwoławczy. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że powyższy warunek został przez sąd II instancji zrealizowany. Już z przytoczonych wyżej motywów zaskarżonego wyroku wynika w sposób klarowny, co stanowiło podstawę wydania orzeczenia kasatoryjnego i jakie argumenty za tym przemawiały. Wskazane w treści skargi wątpliwości odnoszące się do podstawy rozstrzygnięcia i cytowane orzecznictwo w zakresie wzajemnych korelacji pomiędzy określonymi w art. 437 § 2 k.p.k. podstawami wyłączenia możliwości procedowania i orzekania reformatoryjnego przez sąd odwoławczy nie przystają do tych motywów i stanowią przejaw niewłaściwej interpretacji logicznie wyłożonych intencji sądu ad quem. Bezprzedmiotowe okazały się więc uwagi interpretujące, w jakich realiach możliwe jest stwierdzenie konieczności ponowienia przewodu sądowego, skoro w niniejszej sprawie taka podstawa nie została wskazana. Oczywiste jest bowiem, że podstawą prawną wydania wyroku uchylającego jest stwierdzona i wykazana stosowną argumentacją wadliwość oceny dowodów oraz błędna ocena prawna znamienia strony podmiotowej zarzucanych oskarżonym czynów. Wyeksponowanie wad rozumowania sądu meriti i dokonanie kompleksowej analizy materiału dowodowego w sposób czyniący zadość art. 7 k.p.k. prowadziło do jasno wyrażonej konkluzji, że wyrok uniewinniający ostać się nie mógł, bowiem zachodziły podstawy do odmiennego orzekania w przedmiocie odpowiedzialności karnej oskarżonych. Powołując się na art. 454 § 1 k.p.k. (vide pkt 5.3.1. uzasadnienia) sąd odwoławczy wykazał, że rzeczywiście istnieją podstawy do rozważenia wydania wyroku skazującego w sytuacji, w której skazanie w instancji odwoławczej jest niedopuszczalne. Brak w tej materii wątpliwości, że w realiach sprawy zachodziła podstawa uchylenia wyroku (art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k.), natomiast autor skargi nie wykazał, by takie twierdzenie było nietrafne albo też zostało wypowiedziane przedwcześnie. Sąd odwoławczy sformułował wprawdzie wytyczne w zakresie 5 określonego kierunku postępowania (pkt 5.3.2.), co nie jest jednak równoznaczne z tym, by za przesłankę wyroku kasatoryjnego przyjął – jak interpretuje to skarżący - potrzebę ponowienia przewodu sądowego, która wykluczałaby się z podstawą określoną w art. 451 § 1 k.p.k. Dodać nadto trzeba, że zawarte w pisemnych motywach wyroku wskazania odnośnie do ponowienia postępowania dowodowego nie uniemożliwiały w realiach tej sprawy sformułowania wniosków w zakresie realizacji przez oskarżonych znamion zarzucanych im czynów płynących z dotychczas przeprowadzonych dowodów. W konsekwencji uznać należało, że nie doszło do obrazy powołanych w skardze przepisów, wobec czego – nie znajdując również podstaw do orzekania poza granicami skargi - Sąd Najwyższy orzekł o jej oddaleniu (art. 539e § 2 k.p.k.), obciążając oskarżonych kosztami sądowymi niniejszego postępowania.