II KZ 223/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski (sprawozdawca). Sędziowie: W. Sutkowski, Z. Jankowski (sędzia SW del. do SN).Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Tuszyńska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Zdzisława N., oskarżonego z art. 168 § 2 k.k., po rozpoznaniu zażalenia pełnomocnika wnioskodawcy na postanowienie Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 27 listopada 1976 r., oddalające wniosek co do odszkodowania za oczywiście niesłuszne tymczasowe aresztowanie, i po wysłuchaniu wniosku prokuratorapostanowił utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym postanowieniem Sąd Wojewódzki we Wrocławiu oddalił wniosek Zdzisława N. o odszkodowanie za niesłuszne tymczasowe aresztowanie w sprawie Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu.Oddalając wniosek o odszkodowanie, Sąd Wojewódzki stwierdził, że zastosowanie tymczasowego aresztowania wobec Zdzisława N. przez prokuratora było słuszne, zebrane bowiem dowody w postaci zawiadomienia o przestępstwie i zeznań pokrzywdzonej Krystyny P. uzasadniały zarzut, że podejrzany popełnił zbrodnię określoną w art. 168 § 2 k.k.Wartość dowodowa zeznań pokrzywdzonej zakwestionowana została dopiero w wyroku Sądu Najwyższego w dniu 18 listopada 1974 r., co spowodowało uchylenie skazującego wyroku Sądu Wojewódzkiego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Pełnomocnik wnioskodawcy domaga się w zażaleniu zmiany postanowienia Sądu Wojewódzkiego przez przyznanie Zdzisławowi N. żądanego odszkodowania i dowodzi, że wielokrotnie zmienione przez pokrzywdzoną zeznania nie dawały podstaw do zastosowania tymczasowego aresztowania wobec Zdzisława N., a jeżeliby nawet przyjąć, że zastosowanie tego środka zapobiegawczego było zasadne, to zebrany materiał dowodowy już w toku śledztwa wskazywał na to, iż aresztowanie wnioskodawcy Zdzisława N. było oczywiście niesłuszne.Zażalenie to należy uznać za niezasadne.Zgodnie z treścią art. 487 § 4 k.p.k. odszkodowanie przysługuje nie tylko z tytułu samego "niesłusznego", ale z powodu "oczywiście niesłusznego" tymczasowego aresztowania (...).Co do tymczasowego aresztowania oczywista niesłuszność tej decyzji może zachodzić np. wtedy, gdy zebrane dowody jawnie nie wystarczały do wszczęcia postępowania karnego albo samo postępowanie było niedopuszczalne z przyczyn wymienionych w art. 11 k.p.k. (np. przedawnienie, rzecz osądzona, amnestia) lub też pierwotnie istniejące podstawy odpadły w toku dalszego postępowania.Żadna z podobnych sytuacji w niniejszym wypadku nie występuje.Podkreślić bowiem należy, że pokrzywdzona w zawiadomieniu i swych zeznaniach obciążyła obok Zdzisława N. czterech innych mężczyzn oraz że wszyscy przyznali się do faktu dokonania wobec pokrzywdzonej czynu nierządnego. Mając na względzie osobowość pokrzywdzonej (jej pozytywną opinię) istniały podstawy do dania wiary jej zeznaniom, że nie oddała się dobrowolnie aż pięciu mężczyznom, a więc że doszło do zgwałcenia. W tych warunkach zastosowanie tymczasowego aresztowania wobec podejrzanego Zdzisława N. było słuszne, a już w żadnym razie nie może być uznane za oczywiście niesłuszne. Stanowiska tego nie mogła podważać treść zaświadczenia lekarskiego, gdyż zaświadczenie to wcale nie wyłączało możliwości dokonania zgwałcenia na osobie pokrzywdzonej, lecz stwierdzało niemożność jednoznacznego wypowiedzenia się, "czy miało miejsce zgwałcenie zbiorowe". Zresztą kwestia ta, tj. czy w ogóle którykolwiek z oskarżonych dopuścił się zgwałcenia wobec pokrzywdzonej, została przecież jednoznacznie przesądzona prawomocnym już wyrokiem Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 25 marca 1975 r., skazującym Czesława K., Mariana R. i Marka M.Okoliczność, że oskarżony Zdzisław N. został po ponownym rozpoznaniu sprawy uniewinniony od zarzutu dokonania zgwałcenia pokrzywdzonej, świadczy tylko o tym, że wyłaniające się co do jego winy wątpliwości zostały rozstrzygnięte na jego korzyść, ale nie może świadczyć automatycznie o "oczywistości" niesłusznego tymczasowego jego aresztowania. O braku takiej oczywistości bowiem świadczy pośrednio i to, że pierwotnie został on wraz z innymi sprawcami skazany nieprawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego, Sąd Najwyższy zaś nie uniewinnił go, lecz uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, nie uchylając przy tym decyzji o dalszym trwaniu tymczasowego aresztowania.Wobec tego, że ocena co do niesłuszności tymczasowego aresztowania powinna się odnosić nie do chwili wyrokowania, lecz do czasu jego zastosowania lub dalszego trwania, a w chwili zastosowania tego środka (i utrzymywania go w mocy) do czasu uniewinnienia oskarżonego nie było takich przesłanek, które uzasadniałyby pogląd o oczywistej niesłuszności tymczasowego aresztowania oskarżonego Zdzisława N., Sąd Najwyższy nie znajduje podstaw do uwzględnienia zażalenia i zmiany zaskarżonego postanowienia, gdyż jest ono zgodne z obowiązującym prawem.