II KZ 78/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Dziowgo. Sędziowie: E. Binkiewicz (sprawozdawca), K. Grzebuła.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Mieczysława R., oskarżonego z art. 290 § 2 d.k.k., po rozpoznaniu zażalenia obrońcy oskarżonego na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy-Ośrodek w Toruniu z dnia 20 maja 1970 r., po wysłuchaniu wniosku prokuratora, postanowiłuchylić zaskarżone postanowienie o zawieszeniu postępowania w stosunku do oskarżonego Mieczysława R. oraz - na podstawie art. 384 k.p.k. - w stosunku do oskarżonego Jerzego J. i sprawę przekazać w tym zakresie do prowadzenia dalszego postępowania.Uzasadnienie faktyczneOskarżeni Jerzy J. i Hieronim C. stanęli przed Sądem Wojewódzkim w Bydgoszczy-Ośrodek w Toruniu m. in. pod zarzutem, że w latach 1965 - 1968 w T. jako prywatni producenci części samochodowych, działając wspólnie i wykorzystując nieznajomość przepisów z zakresu obrotu towarowego przez b. komornika Sądu Powiatowego w T. Mieczysława R., sprzedali pod jego firmą uspołecznionym odbiorcom 10.074 sztuk "krzyżaków" do samochodów "Warszawa" na swój rachunek po cenach detalicznych, pomniejszonych o marże handlowe, tj. po 345,50 zł i po 261,90 zł zamiast po znacznie niższych cenach zbytu, ustalonych przez Wojewódzką Komisję Cen maksymalnie po 246 zł za sztukę, i w ten sposób wyłudzili nienależną im różnicę cen w kwocie co najmniej 948.738 zł, z czego Jerzy J. otrzymał dla siebie co najmniej 540.053,40 zł, a Hieronim G. 408.684,60 zł, tj. popełnienia przestępstwa z art. 201 k.k.W tejże sprawie oskarżonemu Mieczysławowi R. zarzucono popełnienie przestępstwa z art. 290 § 2 d.k.k., polegającego na tym, że w okresie od 1965 r. do 1968 r. w T., jako komornik miejscowego Sądu Powiatowego, wbrew przepisom kodeksu postępowania cywilnego o egzekucji i swoim uprawnieniom, zajął u prywatnych rzemieślników Jerzego J., Hieronima C., Edwarda R. i Wojciecha K. ponad potrzebę "krzyżaki" do samochodów "Warszawa" wartości 2.386.665,90 zł i po sprzedaży tych "krzyżaków" po cenach wyższych od obowiązujących nieuprawnionym nabywcom oraz po potrąceniu kosztów egzekucji przekazał tę kwotę na ich konto a nadto do rąk własnych kwotę 1.159.743 zł z tytułu różnicy cen wynikającej z podwyższenia, w związku z czym przyjął od nich kwotę 16.000 zł i uzyskał dla siebie 19.543,58 zł tytułem opłat komorniczych od zwiększonych obrotów, a nadto umożliwił tym rzemieślnikom wyłudzenie nienależnych im pieniędzy.W dniu 5 maja 1970 r. biegli lekarze psychiatrzy Jerzy P. i Mieczysław P., po zbadaniu oskarżonego Hieronima G. i zapoznaniu się z aktami sprawy, stwierdzili brak jakichkolwiek podstaw do podejrzewania u tego oskarżonego psychozy maniakalno-depresyjnej w okresie dokonywania zarzuconych mu w akcie oskarżenia czynów, a tym samym brak podstaw do kwestionowania jego poczytalności tempore criminis.Po dokonanym w dniu 6 maja 1970 r. na zlecenie Sądu Wojewódzkiego zbadaniu tego oskarżonego w celu ustalenia jego aktualnego stanu psychicznego, biegli ci stwierdzili u niego objawy zespołu depresyjnego w postaci depresji reaktywnej, czyniącej oskarżonego aktualnie niezdolnym do stawania przed Sądem i wymagającej skierowania go do leczenia na oddziale psychiatrycznym.Na rozprawie w dniu 20 maja 1970 r. ci sami biegli po ponownym zbadaniu oskarżonego Hieronima G. potwierdzili swe opinie z dnia 5 i 6 maja 1970 r.Sąd Wojewódzki na podstawie opinii biegłych co do obecnego stanu zdrowia psychicznego oskarżonego Hieronima G., ze względu na konieczność łącznego rozpoznania sprawy w stosunku do wszystkich oskarżonych, postanowił rozprawę odroczyć i na podstawie art. 15 § 1 k.p.k. zawiesić postępowanie karne w stosunku do oskarżonego Jerzego J., Hieronima G. i Mieczysława R.Na to postanowienie obrońca oskarżonego Mieczysława R. wniósł zażalenie, zarzucając obrazę przepisu art. 15 § 1 k.p.k. przez uznanie choroby psychicznej oskarżonego Hieronima G. za długotrwałą przeszkodę, uniemożliwiającą prowadzenie postępowania nie tylko w stosunku do tego oskarżonego, ale także wobec pozostałych i przez przyjęcie jej za podstawę zawieszenia postępowania również wobec oskarżonego Mieczysława R. Zażalenie wywodzi, że wbrew poglądom Sądu Wojewódzkiego zawieszenie postępowania mogło nastąpić jedynie w stosunku do sprawcy przestępstwa, którego przeszkoda do kontynuowania postępowania bezpośrednio dotyczy. W konkluzji skarżący wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej zawieszenia postępowania w stosunku do oskarżonego Mieczysława R.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut zażalenia jest słuszny.Artykuł 15 § 1 k.p.k. z 1969 r. jest odpowiednikiem art. 4 poprzedniego k.p.k. Sformułowanie tego ostatniego przepisu w sposób enumeratywny nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przeszkody uniemożliwiające prowadzenie sprawy powodują zawieszenie postępowania jedynie w stosunku do tego sprawcy przestępstwa, którego dotyczą.Redakcja przepisu art. 15 § 1 k.p.k. ["jeżeli zachodzi długotrwała przeszkoda uniemożliwiająca prowadzenie postępowania, a w szczególności (...)"], mająca charakter przykładowego wymienienia podstawowych przeszkód i sugerująca możliwość istnienia szerszego ich zakresu niż wymieniony w omawianym przepisie, doprowadziła Sąd Wojewódzki do wyciągnięcia błędnego wniosku o możliwości zawieszenia postępowania również w stosunku do oskarżonych, których przeszkoda nie dotyczy, na podstawie jedynie założenia, że brak uczestnictwa jednego z oskarżonych w postępowaniu utrudni postępowanie oparte w dużej mierze na wyjaśnieniach wszystkich oskarżonych, a w szczególności utrudni pełne dotarcie do prawdy obiektywnej.Wprawdzie poza wymienionymi w treści art. 15 § 1 k.p.k. przeszkodami uniemożliwiającymi prowadzenie postępowania można założyć możliwość powstania innych przeszkód (np. klęska żywiołowa powodzi, zakłócenie komunikacji uniemożliwiające prowadzenie sprawy itp.), jednakże warunkiem przyjęcia ich za podstawę zawieszenia postępowania w stosunku do konkretnych oskarżonych jest to, by przeszkody te odnosiły się do nich. Sytuacja wynikająca z konieczności zawieszenia postępowania w stosunku do jednego z oskarżonych nie może stanowić podstawy do zawieszenia wobec innych, do których istniejące przeszkody się nie odnoszą. Okoliczność powstającego utrudnienia postępowania powinna skłonić sąd do wyczerpania wszelkich dostępnych środków dowodowych, nie wyłączając możliwości ujawnienia wyjaśnień oskarżonego wyłączonego z uczestnictwa w postępowaniu, złożonych w okresie poprzedzającym chorobę.W tej sytuacji zaskarżone postanowienie w części dotyczącej zawieszenia postępowania w stosunku do oskarżonego Mieczysława R. należało uchylić i sprawę przekazać w tym zakresie do kontynuowania postępowania.Stwierdzić również należy, że identyczne względy na korzyść oskarżonego przemawiają za uchyleniem zawieszenia postępowania również wobec oskarżonego Jerzego J., który nie zaskarżył postanowienia o zawieszeniu postępowania, wobec czego na podstawie art. 384 k.p.k. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie również w części dotyczącej tego ostatniego oskarżonego.