III K 990/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Franciszka B., osk. z art. 225 § 1 k.k. po rozpoznaniu założonej przez oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 9 listopada 1955 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3, 388 § 1, k.p.k. 1) uchylił zaskarżony wyrok, 2) uniewinnił oskarżonego Franciszka B. z oskarżenia o to, że w zamiarze pozbawienia życia Franciszka B. uderzył go kilkakrotnie siekierą po głowie, powodując u niego wielokrotne pęknięcie czaszki, a następnie śmierć, 3) przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania w części dotyczącej zastosowania do oskarżonego środka zabezpieczającego (art. 79 k.k.).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 9 listopada 1955 r. zostało na zasadzie art. 17 § 1 k.k. umorzone postępowanie karne przeciw oskarżonemu Franciszkowi B. o przestępstwo z art. 225 § 1 k.k., popełnione przez to, że w zamiarze pozbawienia życia Franciszka B. uderzył go kilkakrotnie siekierą po głowie, powodując u niego wielokrotne pęknięcie czaszki a następnie śmierć.Umarzając postępowanie, Sąd na mocy art. 79 k.k. orzekł umieszczenie Franciszka B. w zakładzie zamkniętym dla psychicznie chorych.Wyrok ten zaskarżył rewizją oskarżony.Rewizja wnosząc o uniewinnienie oskarżonego bez orzekania o zastosowaniu środka zabezpieczającego lub o zmianę zaskarżonego wyroku przez uchylenie orzeczenia o umieszczeniu oskarżonego w zakładzie dla psychicznie chorych zarzuca:1.obrazę prawa materialnego a mianowicie przepisu art. 21 § 1 k.k. z powodu nieuniewinnienia oskarżonego na zasadzie obrony koniecznej - co czyniło zbędnym rozważanie zagadnienia stanu psychicznego oskarżonego w chwili czynu,2.obrazę art. 3 k.p.k. z powodu umorzenia postępowania a nie uniewinnienia oskarżonego z oskarżania mimo, iż stan psychiczny oskarżonego w chwili czynu wyłączał odpowiedzialność na zasadzie art. 17 § 1 k.k.,3.błędną ocenę okoliczności faktycznych stanowiących podstawę umieszczenia oskarżonego w zakładzie dla psychicznie chorych i w ślad za tym bezpodstawne zastosowanie tego środka zabezpieczającego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:1.Z wyjaśnień oskarżonego wynika, iż oskarżony broniąc matki swej przed zamachem na jej zdrowie i życie ze strony ojca podczas szamotania się wyrwał mu siekierę i siekierą tą uderzył go w głowę, a gdy ojciec przewrócił się na ziemię jeszcze dwa razy ojca ostrzem siekiery w głowę uderzył.Ten stan rzeczy pozwala przyjąć, iż oskarżony co najmniej przekroczył granicę obrony koniecznej i że zatem uniewinnienie oskarżonego na zasadzie art. 21 § 1 k.k. nie byłoby zasadne.2.Słusznym jest natomiast zarzut, iż Sąd Wojewódzki niewłaściwie zastosował w danym przypadku umorzenie postępowania a nie uniewinnienie oskarżonego z zarzutu oskarżenia.Zgodnie z ustalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego użyte w art. 17 § 1 k.k. wyrażenie "nie podlega karze" wyłącza uznanie winy (według kodeksu karnego) sprawcy czynu, odpowiadającego pojęciu czynu zabronionego przez ustawę pod groźbą kary.Z założenia, że wyrażenie "nie podlega karze" w przypadku z art. 17 § 1 k.k. wyłącza winę sprawcy wynika, iż chodzi o merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy po rozpoczęciu rozprawy może zapaść tylko w formie wyroku skazującego (ewentualnie z uwolnieniem od kary) lub wyroku uniewinniającego. Umorzenie postępowania po rozpoczęciu rozprawy nie rozstrzyga sprawy pod względem merytorycznym, lecz jest tylko stwierdzeniem braku przesłanki procesowej, które uniemożliwia dalsze prowadzenie postępowania i doprowadzenia do merytorycznego rozstrzygnięcia. Dlatego w razie istnienia warunków z art. 17 § 1 k.k. orzeczenie winno zapaść w postaci wyroku uniewinniającego, jako orzeczenie treści merytorycznej.3.Orzeczenie o umieszczenie oskarżonego w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych w postaci środka zabezpieczającego (art. 79 k.k.) jest przedwczesne a uzasadnienie tego orzeczenia wadliwe.Sąd Wojewódzki orzekł zastosowanie wspomnianego środka zapobiegawczego z pominięciem i odrzuceniem opinii biegłych psychiatrów, według której nie ma w danych warunkach obawy, iżby pozostawienie oskarżonego na wolności groziło niebezpieczeństwem porządkowi prawnemu.Powodem odrzucenia opinii biegłych zdaniem Sądu jest jej niestanowczość a także możliwość, iż oskarżony znajdzie się jeszcze w takiej sytuacji, że przy swym stanie umysłowym naruszy znów porządek prawny.Przy powzięciu tej decyzji Sąd Wojewódzki obraził przede wszystkim przepis art. 124 k.p.k. zalecający w razie niejasności lub sprzeczności opinii biegłych przesłuchanie tych samych biegłych lub wezwanie innych oraz przepis art. 125 k.p.k. pozwalający w takim przypadku zasięgnąć opinii odpowiedniego urzędu lub zakładu.Jeżeli zatem Sąd Wojewódzki powziął wątpliwości co do słuszności opinii biegłych lekarzy psychiatrów, to winien był wezwać innych biegłych lub zażądać opinii Akademii Medycznej w Gdańsku, w której na klinice psychiatrycznej badany był oskarżony.Sąd Wojewódzki wyszedł także z błędnego założenia, jakoby groźba niebezpieczeństwa dla porządku prawnego istniała już w razie możliwości popełnienia przestępstwa przez nieodpowiedzialnego sprawcę czynu zabronionego pod groźbą kary.Z treści przepisu art. 79 k.k. wynika bowiem, iż warunkiem zarządzenia umieszczenia w zakładzie dla psychicznie chorych lub w innym zakładzie leczniczym nieodpowiedzialnego sprawcy przestępstwa jest nie abstrakcyjna możliwość, lecz co najmniej prawdopodobieństwo popełnienia przestępstw tego rodzaju, które już popełnił i tym samym zagrożenie na przyszłość porządku prawnego.Z tych powodów orzeczono jak w sentencji.