III KK 225/23

III KK 225/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 października 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Matras (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Eugeniusz Wildowicz SSN Andrzej Siuchniński Protokolant Katarzyna Wełpa przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Roberta Tarsalewskiego w sprawie R. C. uniewinnionego z art. 190a § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 5 października 2023 r., kasacji wniesionej przez prokuratora na niekorzyść od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2023 r., sygn. akt III Ka 1/23 utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Dębicy z dnia 30 września 2022 r., sygn. akt II K 193/19, uchyla zaskarżony wyrok i sprawę oskarżonego przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Rzeszowie w postępowaniu odwoławczym. UZASADNIENIE III KK 225/23 2 R. C. został oskarżony o to, że: w okresie od dnia 12 września 2015 r. do dnia 13 października 2016 r., w D., woj. […], działając w krótkich odstępach czasu przy wykonaniu z góry powziętego zamiaru, poprzez nawiązywanie połączeń internetowych i wysyłanie wiadomości sms, w tym o treściach zawierających słowa powszechnie uznane za obelżywe oraz groźby popełnienia przestępstwa, śledzenie, zaczepianie, wszczynanie awantur w miejscach publicznych i pracy pokrzywdzonej, nachodzenie w miejscu pracy, uporczywie nękał A.L. czym wzbudził u pokrzywdzonej uzasadnione poczucie zagrożenia i istotnie naruszył jej prywatność, tj. o przestępstwo z art. 190a § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. Wyrokiem z dnia 30 września 2022 r., sygn. akt II K 193/19 Sąd Rejonowy w Dębicy uniewinnił oskarżonego od dokonania zarzucanego mu czynu i obciążył kosztami Skarb Państwa. Apelacje na niekorzyść oskarżonego wnieśli prokurator oraz pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej. W swojej apelacji prokurator postawił zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia poprzez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów, dokonaniu dowolnej oceny dowodów, zwłaszcza zaś zeznań pokrzywdzonej, zaś w treści zarzutu wskazał jakich dowodów zarzut ten dotyczący, uwypuklając także, że nie została dokonana ocena zawartości płyty DVD z nagraniami rozmów telefonicznych pokrzywdzonej z R.C. oraz screenów otrzymywanych przez pokrzywdzona wiadomości sms wysyłanych z telefonów żony; ponadto, przywołał treść rozmów znajdujących się na tej płycie DVD na dowód treści rozmów jakie odbywały się między tymi osobami, z podkreśleniem tych elementów rozmów, w których oskarżony groził pokrzywdzonej. W konkluzji prokurator domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W apelacji pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej postawiono zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. odnoszone przede wszystkim do oceny zeznań pokrzywdzonej, ale także do zeznań M. S. i A. W. oraz błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia. Skarżący także w tym zakresie domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. III KK 225/23 3 Po rozpoznaniu tych apelacji Sąd Okręgowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 20 lutego 2023 r., sygn. akt III Ka 1/23 zaskarżony wyrok utrzymał w mocy, obciążając kosztami postępowania odwoławczego Skarb Państwa. Kasację od tego wyroku złożył prokurator. Zarzucając wyrokowi: „rażące naruszenie prawa karnego procesowego, mające wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a to art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 433 § 2 k.p.k., art. 457 § 3 k.p.k. i art. 7 k.p.k. poprzez przeprowadzenie kontroli apelacyjnej w sposób wadliwy, bez rozważenia zarzutu apelacyjnego, polegającego na niedokonaniu przez Sąd a quo oceny zawartości płyty DVD przedłożonej do akt sprawy przez pokrzywdzoną A.L. w dniu 21 października 2016 r. z nagraniami rozmów telefonicznych oskarżonego R.C. oraz ze screenami otrzymywanych przez pokrzywdzoną wiadomości sms wysyłanych przez oskarżonego, w tym z telefonu jego żony K.C., z których bezspornie wynika, iż oskarżony R.C. miał dostęp do telefonu swojej żony, z którego to aparatu, jak również ze swojego aparatu telefonicznego uporczywie nękał pokrzywdzoną A.L. poprzez nawiązywanie połączeń telefonicznych, w trakcie których zastraszał pokrzywdzoną, groził pozbawieniem życia, sugerował pokrzywdzonej usunięcie z telefonu przesłanych przez niego wcześniej wiadomości sms i co skutkowało nie wykazaniem istotnych błędów natury faktycznej i logicznej oraz sprzeczności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z zasadami prawidłowego rozumowania wiedzy i doświadczenia życiowego, jakich dopuścił się Sąd Rejonowy i w konsekwencji skutkowało utrzymaniem zaskarżonego wyroku w mocy.”, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. W trakcie rozprawy kasacyjnej prokurator Prokuratury Krajowej poparł wniesioną kasację a R.C. wniósł o jej nieuwzględnienie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest zasadna. Rację ma prokurator, że sąd odwoławczy dopuścił się rażącego i mogącego mieć istotny wpływ na treść wyroku naruszenia art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., nie ustosunkowując się do zarzutu prokuratora dotyczącego ujawnionego w sprawie dowodu, jakim jest nagranie na płycie DVD rozmów telefonicznych, który to dowód został złożony w toku postępowania przez pokrzywdzoną, a z odtworzenia zapisów rozmów na tej płycie funkcjonariusz policji III KK 225/23 4 sporządził protokół (k. 39-41). Dowody te zostały ujawnione w trakcie rozprawy głównej, a co istotne, pomimo, że w toku postępowania sądowego nie wezwano oskarżonego do wypowiedzenia się co do autentyczności tego zapisu oraz tego czy jest to rozmowa pokrzywdzonej z nim (nie dokonano tej czynności zresztą także w toku postępowania przygotowawczego), to sąd pierwszej instancji uznał, iż nagranie to jest prawdziwe i rzetelne oraz dotyczyło rozmów pokrzywdzonej i oskarżonego (por. k. 438 – pkt 8 rubryki 2 – formularz uzasadnienia). Pomimo takiego stwierdzenia treść tych rozmów w istocie nie została dostrzeżona przez sąd pierwszej instancji, a co więcej, poddał on w wątpliwość, czy oskarżony rzeczywiście mógł dzwonić tyle razy co podała pokrzywdzona, zwłaszcza zaś z telefonu z pizzerii. Tymczasem zapis protokołu z odtworzenia nagrania wskazuje zaś, że rozmowy pomiędzy oskarżonym (tak twierdził przynajmniej pośrednio sąd pierwszej instancji), a pokrzywdzoną odbywały się z co najmniej dwóch telefonów, tj. telefonu należącego do oskarżonego oraz do jego żony (a siostry pokrzywdzonej), zaś ta okoliczność potwierdzona jest także w treściach z korespondencji sms (k. 42 i nast.). W tym układzie jest całkowicie zrozumiałe, że ta część apelacji prokuratora, w której kwestia nagrania (płyta DVD) stanowiła rozbudowany szczegółowo zarzut, miała istotne znaczenie, skoro dotyczyła wiarygodności zeznań pokrzywdzonej i relacji przez nią przedstawionej co do zachowania się oskarżonego wobec niej. Co więcej, z dołączonych do opinii biegłego informatyka załączników wynika również, że treść niektórych sms-ów potwierdza treść zeznań pokrzywdzonej, a przecież tylko pokrzywdzona oddała swój telefon do badań (telefonów jej siostry oraz oskarżonego już, niestety, nie było). Już w tym miejscu podkreślić wypada, że gdyby dokonywano określonych modyfikacji w takiej korespondencji sms-owej w jej telefonie (na niekorzyść oskarżonego), to zapewne pokrzywdzona miałaby opory aby swój telefon oddać do badań przez biegłego informatyka. Ten fakt, jak i to, jaki miałaby motyw pokrzywdzona aby nieprawdziwie zeznawać przeciwko oskarżonemu, w sytuacji gdy był jej szwagrem, także pominięto w procesie oceny jej wiarygodności. Jest więc jasne, że w kontekście zarzutu apelacji prokuratora (w istocie zarzut ten dotyczył obrazy art. 7 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k. [pominięcie dowodu] – a nie błędu w ustaleniach faktycznych), obowiązkiem sądu odwoławczego było udzielenie na ten zarzut konkretnej i rzetelnej odpowiedzi, zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 433 § 2 k.p.k., a odpowiedź III KK 225/23 5 ta powinna wynikać z uzasadnienia wyroku (art. 457 § 3 k.p.k.). Tymczasem, do tej kwestii nie ma żadnego stanowiska merytorycznego sądu ad quem. Pomimo dość rozbudowanego uzasadnienia, kwestii zapisów na płycie DVD nie poświęcono ani jednego zdania. Znacząca część uzasadnienia to ogólniki co do różnic w zakresie dowodów obciążających i odciążających, twierdzenia co do reguły in dubio pro reo, a także odniesienia co do charakteru naruszenia przepisów art. 7 k.p.k. oraz art. 5 § 2 k.p.k. Sąd odwoławczy w uzasadnieniu nie zajmując żadnego stanowiska co do zarzutu prokuratora odnośnie zapisów na płycie DVD (por. rubryka 3 uzasadnienia) stwierdził natomiast, że sąd pierwszej instancji poprawnie przeprowadził postępowanie dowodowe, prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, zaś ocena dowodów pozostaje pod ochroną art. 7 k.p.k. (rubryka 5.1.1.). Jest więc oczywiste, że sąd odwoławczy nie rozpoznał w ogóle zarzutu prokuratora, a uchybienie to stanowiło o rażącym naruszeniu wskazanym powyżej przepisów prawa procesowego, przy czym z uwagi na treści tego dowodu nie można wykluczyć, iż gdyby taka rzetelna ocena tego zarzutu nastąpiła, to mogłoby dojść do wydania odmiennego orzeczenia w tej sprawie. Konkludując, sąd odwoławczy nie dokonał kontroli odwoławczej w odniesieniu do zarzutu apelacji prokuratora, pozbawiając prokuratora prawa do rozpoznania apelacji przez sąd drugiej instancji. Zasadność zarzutu musi zatem prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W toku ponownego postępowania odwoławczego sąd odwoławczy winien w sposób rzetelny i wnikliwy odnieść się do zarzutów obu skarżących, a zwłaszcza zaś do zarzutu dotyczącego zapisów znajdujących się na płycie DVD i w zależności od swojego stanowiska w tym zakresie powinien w sposób prawidłowy ustosunkować się także do dokonanej przez sąd pierwszej instancji oceny dowodu z zeznań pokrzywdzonej, albowiem przecież obie apelacje w tym zakresie także ocenę tą kwestionowały. Z tych wszystkich powodów orzeczono jak w wyroku. [M.S.] [ms] [r.g.] III KK 225/23 6