III KK 226/21

Sygn. akt III KK 226/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 lipca 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Puszkarski (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Paweł Wiliński Protokolant Elżbieta Wawer na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w sprawie 1. W. F. skazanego z art. 178a § 4 k.k., art. 178b k.k. i art. 224 § 2 k.k., 2. R. F. skazanego z art. 226 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 27 lipca 2021 r., kasacji wniesionej przez Prokuratora Rejonowego w S. na korzyść oskarżonych od wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 26 marca 2021 r., sygn. akt IV Ka (…), zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II K (…), uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej rozstrzygnięć zawartych w punktach 2a i 2b. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w S., wyrokiem z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II K (…), orzekł w sposób następujący: 2 1. uznał W. F. za winnego tego, że w dniu 27 czerwca 2020 r. o godz. 18:50 w miejscowości L. prowadził pojazd mechaniczny, tj. motorower marki R. (...) o numerach rejestracyjnych (…) w ruchu lądowym, będąc w stanie nietrzeźwości, a czynu tego dopuścił się będąc już prawomocnie skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w S., sygn. akt II K (…), za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości, pomimo wydania przez osobę uprawnioną do kontroli ruchu drogowego przy użyciu sygnałów świetlnych i dźwiękowych, polecenia do zatrzymania pojazdu, nie zatrzymał niezwłocznie pojazdu i kontynuował jazdę, tj. przestępstwa z art. 178a § 4 k.k. i art. 178b k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to skazał go na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności; 2. uznał W. F. za winnego tego, że w dniu 27 czerwca 2020 r. o godz. 18:50 w miejscowości L., celem zmuszenia funkcjonariusza Policji sierż. szt. J. J. do zaniechania prawnej czynności służbowej, zastosował wobec niego przemoc, ruszając w jego kierunku z niewielką prędkością motorowerem marki R. (...) o numerach rejestracyjnych (…), w wyniku czego policjant aby uniknąć potrącenia musiał odskoczyć w stronę pobocza, tj. przestępstwa z art. 224 § 2 k.k. i za to skazał go na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności; 3. na podstawie art. 42 § 3 k.k. orzekł w stosunku do W. F. środek karny w postaci dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych; 4. na podstawie art. 42 § 1a pkt 1 k.k. orzekł w stosunku do W. F. środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres roku; 1. na podstawie art. 90 § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego W. F. łączny środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio; 2. na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. w miejsce jednostkowych kar pozbawienia wolności orzeczonych w stosunku do W. F. wymierzył mu karę łączną 6 miesięcy pozbawienia wolności; VII. na podstawie art. 43a § 2 k.k. orzekł wobec W. F. świadczenie pieniężne w kwocie 10.000 złotych na rzecz Funduszu P.; VIII. uniewinnił W. F. od czynu zarzucanego mu w punkcie 4. aktu oskarżenia, polegającego na kierowaniu w dniu 24 lipca 2020 r. o godz. 15:05 w Ł. motorowerem marki R. (...) o numerze rejestracyjnym (…) mimo zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczonego względem niego na okres 3 3 lat przez Sąd Rejonowy w S. II Wydział Kamy wyrokiem zapadłym w sprawie o sygnaturze akt II K (…), tj. czynu z art. 244 k.k. IX. na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności zaliczył W. F. okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od dnia 27 czerwca 2020r. godz. 18:55 do dnia 28 czerwca 2020r. godz. 12:00; X. R. F. uznał za winnego tego, że w dniu 27 czerwca 2020 r. o godzinie 18:50 w miejscowości L. znieważył funkcjonariuszy Policji z Posterunku Policji w Ł. sierż. szt. J. J. i post. Ł. Ł. podczas i w związku z pełnieniem przez wyżej wymienionych obowiązków służbowych, polegających na realizowaniu czynności związanych z zatrzymaniem nietrzeźwego kierującego, w ten sposób, że kierował w stosunku do wyżej wskazanych pokrzywdzonych słowa wulgarnie i powszechnie uznawane za obelżywe, tj. czynu z art. 226 § 1 k.k. i za to skazał go na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności; XI. na podstawie art. 69 § 1 k.k. i art. 70 § 1 k.k. warunkowo zawiesił wykonanie wymierzonej R. F. kary 3 miesięcy pozbawienia wolności na okres próby roku; XII. na podstawie art. 72 § 1 pkt 1 k.k. zobowiązał R. F. do informowania Sądu o przebiegu okresu próby pisemnie jeden raz na cztery miesiące; XIII. zasądził od W. F. 120 zł tytułem opłaty, a od oskarżonego R. F. 60 zł tytułem opłaty i obciążył ich kosztami postępowania w sprawie w częściach równych. Prokurator Rejonowy w S. zaskarżył powyższy wyrok na niekorzyść W. F. w całości. Zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu wbrew treści zarzutu zawartego w pkt 4 aktu oskarżenia, że W. F. dopuścił się czynu z art. 244 k.k. w dniu 27 czerwca 2020 r., a w konsekwencji uniewinnienia W. F. od zarzucanego mu czynu z art. 244 k.k., podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że oskarżony czynu tego dopuścił się 24 lipca 2020 r. Podnosząc powyższe, prokurator wniósł o uchylenie punktu VIII wyroku Sądu Rejonowego w S. i przekazanie sprawy w tym zakresie temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Wyrok w odniesieniu do oskarżonego R. F. nie został zaskarżony. Sąd Okręgowy w B., wyrokiem z dnia 26 marca 2021 r., sygn. akt IV Ka (…): 4 1. uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej rozstrzygnięcia zawartego w punkcie VIII i w tym zakresie sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w S. do ponownego rozpoznania; 2. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że: a) uchylił rozstrzygnięcia zawarte w punkcie VI wyroku w przedmiocie orzeczonej kary łącznej, w punkcie XI w przedmiocie warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej w punkcie X oraz w punkcie XII; b) na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. w miejsce kar orzeczonych wobec oskarżonego w punktach I, II i X orzekł karę łączną w wymiarze 6 miesięcy pozbawienia wolności. 3. w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy; 4. zwolnił W. F. od ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, obciążając nimi Skarb Państwa. Od tego wyroku kasację na korzyść W. F. i R. F. wniósł prokurator Prokuratury Rejonowej w S.. Zaskarżył go w zakresie rozstrzygnięć zawartych w punktach 2a i 2b i podnosząc zarzut rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku naruszenia przepisów prawa karnego procesowego - art. 433 § 1 k.p.k. i art. 434 § 1 k.p.k. - polegającego na tym, że Sąd Okręgowy w B. orzekł poza granicami zaskarżenia wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II K (…), uchylając w punkcie 2a wyroku rozstrzygnięcie zawarte w punkcie VI wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II K (…), w przedmiocie orzeczonej wobec oskarżonego W. F. kary łącznej 6 miesięcy pozbawienia wolności, uchylając rozstrzygnięcie zawarte w punkcie XI wyroku w przedmiocie warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej wobec R. F., a nadto uchylił punkt XII wyroku, którym nałożono na R. F. obowiązek wynikający z art. 72 § 1 pkt 1 k.k. oraz w pkt 2b wyroku orzekł wobec W. F. karę łączną w wymiarze 6 miesięcy pozbawienia wolności, w sytuacji gdy nie zachodziły przesłanki do zmiany zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II K (…), w stosunku do oskarżonego R. F.. Podnosząc powyższe, skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w B. w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie temu Sądowi do ponownego rozpoznania. 5 Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna, stąd jej rozpoznanie i uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Zaskarżony wyrok został wydany z rażącym naruszeniem przepisów prawa karnego procesowego, wskazanych w zarzucie kasacji, co miało istotny wpływ na jego treść. Sąd odwoławczy, rozpoznając apelację prokuratora, wniesioną na niekorzyść jednej z dwóch oskarżonych w tej sprawie osób, popełnił błąd co do personaliów oskarżonych uznając, że wszystkie rozstrzygnięcia zawarte w wyroku Sądu I Instancji dotyczą W. F.. Wskutek tego omyłkowo (co przyznał w uzasadnieniu wyroku) uchylił rozstrzygnięcia odnoszące się do innego oskarżonego – R. F.. Trzeba podkreślić, że wyrok Sądu Rejonowego w S. został zaskarżony apelacją wyłącznie w części odnoszącej się do W. F., oraz że w sprawie nie zachodziły przesłanki pozwalające na zmianę wyroku w stosunku do współoskarżonego, przewidziane w art. 435 k.p.k. i (lub) art. 440 k.p.k., toteż wszelkie zmiany wyroku w stosunku do R. F., dokonane w postępowaniu odwoławczym, wykraczały poza granice środka zaskarżenia inicjującego to postępowanie, jak również naruszały zakaz reformationis in peius. Jak już wskazano, R. F. został skazany za przestępstwo z art. 226 § 1 k.k. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres roku próby. Ponadto na oskarżonego nałożono na podstawie art. 72 § 1 pkt 1 k.k. obowiązek informowania o przebiegu okresu próby. Rozstrzygnięcie te nie były przedmiotem zaskarżenia, toteż wyrok w tym zakresie uprawomocnił się w pierwszej instancji. Sąd odwoławczy uchylając rozstrzygnięcia zawarte w punkcie XI i XII wyroku Sądu Rejonowego w S. (pkt 2a), uchylił tym samym środek probacyjny w postaci warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej w punkcie X i związany z tym obowiązek z art. 72 § 1 pkt 1 k.k. (pkt. XII). Postępując w ten sposób rażąco naruszył przepisy art. 433 § 1 k.p.k. i art. 434 § 1 pkt 1 k.p.k., jako że wykroczył poza granice zaskarżenia i orzekł na niekorzyść oskarżonego, pomimo że nie wniesiono na jego niekorzyść środka odwoławczego. Uchybienie to miało istotny wpływ na treść wyroku, bowiem 6 skutkowało niemożnością wdrożenia właściwego postępowania wykonawczego (skoro uchylono rozstrzygnięcie o warunkowym zawieszeniu wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności), jak również opóźnieniem w wykonaniu wyroku, a tym samym późniejszym rozpoczęciem biegu okresu próby i (w razie pomyślnego jej upływu) zatarciem skazania. Z kolei, wskutek błędu Sądu Okręgowego w B. oskarżonemu W. F. najpierw niepotrzebnie uchylono rozstrzygnięcie zawarte w punkcie VI wyroku Sądu I instancji w przedmiocie orzeczonej kary łącznej, a następnie połączono węzłem kary łącznej karę 6 miesięcy pozbawienia wolności wymierzoną za przestępstwo z art. 226 § 1 k.k., o którego popełnienie nie był on oskarżony (za to przestępstwo skazano inną osobę). Skoro wyrok Sądu I instancji w odniesieniu do tego oskarżonego został zaskarżony jedynie w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie VIII, to jest uniewinnienia oskarżonego od popełnienia czynu z art. 244 k.k., to również w stosunku do niego zaskarżone obecnie orzeczenie Sądu Okręgowego zapadło z rażącym naruszeniem prawa oraz było dlań niekorzystne. Sumując, w sprawie w toku postępowania odwoławczego przed Sądem Okręgowym w B. doszło do rażącego naruszenia prawa, to jest art. 433 § 1 k.p.k. i art. 434 § 1 k.p.k., co miało istotny wpływ na treść wydanego wyroku. Mając na uwadze charakter popełnionych przez Sąd II instancji błędów oraz ich ewidentny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, konieczne było uchylenie tego wyroku w zaskarżonej części. Sąd Najwyższy nie podzielił natomiast wniosku skarżącego o przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu w B. do ponownego rozpoznania. W zaistniałym w sprawie układzie procesowym wydawanie takiego orzeczenia następczego było zbędne, jako że brak było przedmiotu, o którym mógłby orzec ten Sąd w ponowionym postępowaniu. Apelację prokuratora wniesioną na niekorzyść W. F. Sąd odwoławczy rozpoznał bowiem w całości. Podzielił podniesiony w niej zarzut oraz uwzględnił wniosek o uchylenie rozstrzygnięcia z punktu VIII wyroku Sądu I instancji i sprawę w tym zakresie przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania (pkt 1 wyroku). Z kolei, rozstrzygnięcia zawarte w punktach 2a i 2b, do wydania których doszło w instancji odwoławczej z przekroczeniem granic apelacji, zostały uchylone przez Sąd Najwyższy. 7 Powyższe w odniesieniu do oskarżonego R. F. jest równoznaczne z przywróceniem stanu sprzed wydania wyroku przez Sąd odwołwczy, a więc wykonaniu podlegać będzie wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 16 grudnia 2020 r. Natomiast w odniesieniu do oskarżonego W. F. – sprawę o czyn z art. 244 k.k. (w związku z uchyleniem w tej cześci wyroku Sądu I instancji – pkt 1) ponownie rozpozna Sąd Rejonowy w S.. Sąd ten przystąpi też do wykonania w pozostałym zakresie wyroku wydanego, wobec tego oskarżonego. Kierując się powyższym, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.