III KK 259/26

III KK 259/26 POSTANOWIENIE Dnia 16 września 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Igor Zgoliński (przewodniczący) SSN Anna Dziergawka (sprawozdawca) SSN Stanisław Stankiewicz Protokolant Kamila Zacharz przy udziale prokuratora Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Bogusława Czerwińskiego w sprawie W.S. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 16 września 2026 r., kasacji wniesionej przez Dyrektora Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - Zastępcy Prokuratora Generalnego na niekorzyść, od postanowienia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2025 r., sygn. akt III Ko 332/25, o stwierdzeniu nieważności wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 28 listopada 1952 r., sygn. akt Sr 273/52, uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Wojskowy Sąd Rejonowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 28 listopada 1952 r., sygn. akt Sr 273/52 uznał W.S. winnym tego, że: 1. w okresie od stycznia 1947 r. do dnia 3 sierpnia 1952 r. na terenie powiatu K. będąc zaangażowany do współpracy z Organami Bezpieczeństwa III KK 259/26 2 Publicznego wprowadził je w błąd przez udzielenie fałszywych wiadomości mających znaczenie dla bezpieczeństwa Państwa Polskiego przez to, że przekazywał Organom Bezpieczeństwa Publicznego doniesienia dotyczące bandyty B.W. ps. „L.”, których treść nie polegała na prawdzie, tj. przestępstwa przewidzianego w art. 8 § 1 dekretu z dnia 13.06.1946 r. 2. w okresie od 1948 r. do nieoznaczonego dnia w lecie 1950 r. na terenie powiatu K. udzielał pomocy związkowi mającemu na celu zbrodnię, przez zaopatrywanie w żywność przywódcy tego związku – B.W., czym ułatwiał mu kontynuowanie zbrodniczej działalności, tj. przestępstwa przewidzianego w art. 14 § 1 dekretu z dnia 13.06.1946 r., i za to sąd skazał go na kary więzienia przez 7 (siedem) lat za każdy czyn oraz wymierzył mu karę łączną 10 (dziesięciu) lat więzienia, zaliczając na poczet kary okres jego tymczasowego aresztowania. Postanowieniem Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 29 marca 1954 r., sygn. akt SR 273/52 w wyniku zastosowania amnestii złagodzono karę łączną orzeczoną wobec W.S/ do 6 (sześciu) lat i 6 (sześciu) miesięcy więzienia. Zgromadzenie Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego postanowieniem z dnia 2 marca 1955 r., sygn. akt Zg.Og. 155/55, w uwzględnieniu wniosku rewizyjnego Naczelnego Prokuratora Wojskowego uchylił wyrok Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 28 listopada 1952 r., sygn. akt Sr 273/52 i umorzył prowadzone przeciwko W.S. postępowanie karne wobec braku cech przestępstwa. Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 10 czerwca 2025 r., sygn. akt III Ko 332/25, po rozpoznaniu wniosku prokuratora Instytutu Pamięci Narodowej - Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Oddział w Szczecinie o stwierdzenie nieważności wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 28 listopada 1952 r., sygn. akt Sr 273/52, zapadłego wobec W.S., na podstawie art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego stwierdził nieważność przedmiotowego wyroku uznając, iż skazanie W.S. nastąpiło za prowadzoną przez niego działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. III KK 259/26 3 Żadna ze stron nie wniosła środka zaskarżenia, tym samym postanowienie uprawomocniło się w dniu 1 lipca 2025 roku. Kasację od powyższego wyroku w całości na niekorzyść W.S. wniósł Dyrektor Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - Zastępca Prokuratora Generalnego, który zaskarżonemu wyrokowi zarzucił rażące naruszenie art. 410 k.p.k. w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. 2024.442 t.j.) mające istotny wpływ na treść orzeczenia, polegające na wydaniu postanowienia uwzględniającego wniosek prokuratora Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Szczecinie o stwierdzenie nieważności wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 28 listopada 1952 r., sygn. akt Sr 273/52, zapadłego wobec W.S. i stwierdzeniu nieważności tegoż wyroku na podstawie art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego na podstawie jedynie części materiału dowodowego z pominięciem kluczowej dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, udokumentowanej przedłożonymi Sądowi Okręgowemu aktami Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie o sygnaturze Sr 273/52, że postanowieniem Zgromadzenia Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego z dnia 2 marca 1955 r., sygn. Zg.Og. 155/55, wyrok ten został uchylony a postępowanie przeciwko W.S. umorzone wobec braku cech przestępstwa, co obligowało Sąd Okręgowy w Szczecinie do pozostawienia bez rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności powołanego wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2025 r., sygn. akt III Ko 332/25 i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania. W toku rozprawy kasacyjnej prokurator podtrzymał stanowisko zawarte w kasacji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. III KK 259/26 4 Kasacja Dyrektora Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - Zastępcy Prokuratora Generalnego jako zasadna zasługuje na uwzględnienie. Należy w pełni podzielić zarzut zawarty w kasacji o rażącym naruszeniu przez Sąd Okręgowy w Szczecinie przepisów art. 410 k.p.k. w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Wskazać bowiem trzeba, że zgodnie z treścią art. 3 ust. 4 zdanie 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego (zob. postanowienie SN z dnia 16 listopada 2000 r., II KO 269/99). Tym samym należy odpowiednio stosować także przepis art. 410 k.p.k., którego istotą jest to, że sąd ferując wyrok nie może opierać się na tym, co nie zostało ujawnione na rozprawie, jak również i to, że wyroku nie wolno wydawać na podstawie części ujawnionego materiału dowodowego, a musi on być wynikiem analizy całokształtu ujawnionych okoliczności (zob. wyrok SN z dnia 15 grudnia 2011 r., II KK 183/11). Nie ma zatem wątpliwości, że sąd orzekający w przedmiocie unieważnienia wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 28 listopada 1952 r., sygn. akt Sr 273/52, winien mieć na uwadze całokształt załączonego do akt sprawy materiału dowodowego w postaci przedstawionych wraz z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powołanego wyżej wyroku, akt Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie w sprawie W.S., sygn. akt Sr 273/52. Archiwalne akta, udostępnione w postaci cyfrowej, zostały załączone przez Sąd Okręgowy w Szczecinie do akt sądowych o sygnaturze III Ko 332/25. Zatem, jak słusznie wskazuje autor kasacji, orzekając w przedmiotowej sprawie, Sąd Okręgowy w Szczecinie dysponował kompletnymi aktami Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie w sprawie W.S. Mimo to, zgodnie zresztą z wnioskiem prokuratora Instytutu Pamięci Narodowej – Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Oddział w Szczecinie, podjął decyzję w przedmiocie stwierdzenia nieważności wyroku III KK 259/26 5 Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 28 listopada 1952 r., sygn. akt Sr 273/52 na podstawie jedynie części materiału dowodowego. Tym samym Sąd Okręgowy w Szczecinie pominął kluczową dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy okoliczność, która została udokumentowana aktami Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie w sprawie o sygnaturze akt Sr 273/52, że postanowieniem Zgromadzenia Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego z dnia 2 marca 1955 r., sygn. akt Zg.Og. 155/55, wyrok Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 28 listopada 1952 r. został uchylony a postępowanie przeciwko W.S. umorzono wobec braku cech przestępstwa. Powyższa okoliczność, jak zasadnie wskazano w zarzucie kasacyjnym, zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, stanowiła podstawę do pozostawienia bez rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności powołanego wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie. Dodatkowo tylko wskazać należy, że także Sąd Okręgowy w Szczecinie uzasadniając zaskarżone postanowienie z dnia 10 czerwca 2025 r., sygn. akt III Ko 332/25, słusznie zauważył, że zgodnie z treścią art. 4 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, stwierdzeniu nieważności nie stoi umorzenie postępowania z innych powodów niż te, o których mowa w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. Zatem w przedmiotowej sprawie istniała przeszkoda dla wydania takiego orzeczenia. Jak stanowi wprost art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, sąd w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia orzeka na podstawie akt postępowania organu, który wydał orzeczenie, a w miarę potrzeby przeprowadza dalsze postępowanie dowodowe. Z załączonych akt sprawy wynika także, że postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 27 kwietnia 1992 r., sygn. akt III Ko 861/91, na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, który ma zastosowanie, jeżeli III KK 259/26 6 postępowanie umorzono z powodów, o których mowa w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k., a zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia, nie uwzględniono wniosku W.S. w przedmiocie odszkodowania za niesłuszne skazanie i oddalono żądanie. Wskazane orzeczenie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 3 czerwca 1992 r., sygn. akt II AKz 141/92. Z kolei Sąd Wojewódzki w Szczecinie postanowieniem z dnia 6 sierpnia 1993 r., sygn. akt III Ko 397/93 na podstawie art. 11 pkt 7 k.p.k. umorzył postępowanie w sprawie z wniosku W.S. w przedmiocie odszkodowania na niesłuszne skazanie. Odnosząc powyższe ustalenia do treści zaskarżonego orzeczenia, wskazać należy, że wydane przez Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowienie nie realizuje wymogów określonych treścią art. 410 k.p.k., albowiem zostało ono wydane z pominięciem istotnego dla prawidłowego rozstrzygnięcia materiału dowodowego. Z uwagi na wydanie w przedmiotowej sprawie postanowienia o umorzeniu postępowania wobec braku cech przestępstwa należało rozważyć zastosowanie przepisu art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, który przewiduje pozostawienie wniosku o stwierdzenie nieważności wyroku bez rozpoznania. Zaistniałe w rozpatrywanej sprawie uchybienie miało zatem niewątpliwie istotny wpływ na treść postanowienia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2025 r., stwierdzającego nieważność wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 28 listopada 1952 r., sygn. akt Sr 273/52, które zostało wydane z rażącą obrazą wskazanych w kasacji przepisów prawnych. Z tych wszystkich powodów Sąd Najwyższy, uwzględniając wniesioną na niekorzyść W.S. kasację, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, który to sąd winien mieć na uwadze zawarte powyżej zapatrywania prawne. Anna Dziergawka Igor Zgoliński Stanisław Stankiewicz [WB] [r.g.] III KK 259/26 7