III KK 272/17

Sygn. akt III KK 272/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 lutego 2018 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Marian Buliński SSN Michał Laskowski Protokolant Jolanta Włostowska przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jacka Radoniewicza w sprawie D. G. oskarżonego z art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 13 lutego 2018 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Rejonowego w S. od wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 9 marca 2017 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 20 stycznia 2016 r. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w S.. UZASADNIENIE Wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. akt II K …./15, D. G. uznany został za winnego tego, że: „od dnia 1 lipca 2014 r. do dnia kontroli tj. 9 września 2014 r. w lokalu „L.” j w S. dopuścił się urządzania i prowadzenia gier na automatach przy wykorzystaniu trzech automatów: SUPER 2 BANK o nr SB030, HOT SPOT o nr HS 064 oraz ULTIMATE o nr ULT064, bez zezwolenia Ministra Finansów na urządzanie i prowadzenie działalności na automatach wbrew przepisom ustawy o grach hazardowych działających w celach komercyjnych, na których prowadzone gry mają charakter losowy, udostępnionych do publicznego korzystania, co stanowi naruszenie przepisów art. 2 ust. 3, art. 3, art. 6 ust. 1, art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm. – dalej w tekście u.g.h.); od dnia 19 sierpnia 2014 r. do dnia kontroli tj. 30 września 2014 r. w lokalu „N.” w Ż. dopuścił się urządzania i prowadzenia gier na automatach przy wykorzystaniu trzech automatów: HOT SPOT o nr HSL015, HOT SPOT o nr HLS018 oraz ULTIMATE o nr ULT018, bez zezwolenia Ministra Finansów na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach, wbrew przepisom ustawy o grach hazardowych działających w celach komercyjnych, na których prowadzone gry mają charakter losowy, udostępnionych do publicznego korzystania, co stanowi naruszenie przepisów art. 2 ust. 3, art. 3, art. 6 ust. 1, art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.)”, przy przyjęciu, iż czynu tego dopuścił się w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu tego samego zamiaru, oraz po zakwalifikowaniu go jako przestępstwa skarbowego z art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. skazany na 100 stawek dziennych grzywny przy ustaleniu wysokości jednej stawki na kwotę 100 zł. Nadto orzeczono przepadek wymienionych w zarzutach automatów do gier oraz rozstrzygnięto o kosztach postępowania. Orzeczenie powyższe zaskarżył obrońca oskarżonego. W apelacji zarzucił: obrazę prawa materialnego tj. art. 1 § 1 k.k.s. w zw. z art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 u.g.h. – brak notyfikacji (pkt 1 apelacji), art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. 2004, Nr 90, poz. 864 ze zm.) oraz art. 8 ust. 1 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 98/34/WE – dalej w tekście Dyrektywa (pkt 2 apelacji), art. 1 k.k. – naruszenie zasady nullum crimen sine lege (pkt 7 apelacji) i art. 2, art. 30 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej – powtórne karanie za ten sam czyn (pkt 8 apelacji) oraz procesowego tj. art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 113 k.k.s. – nieuwzględnienie okoliczności wyłączającej ściganie (pkt 3 apelacji), art. 7 k.p.k. – danie wiary zeznaniom funkcjonariuszy 3 Urzędu Celnego (pkt 4 apelacji), art. 7 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. – brak wskazania powodów uznania za wiarygodne zeznań świadka M. C. (pkt 5 apelacji) i art. 424 § 1 pkt 2 k.p.k. – nie odniesienie się do kwestii braku notyfikacji (pkt 6 apelacji). W konkluzji skarżący wniósł o uniewinnienie oskarżonego, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w S.. Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 9 maja 2017 r., zmienił zaskarżony wyrok sądu meriti w ten sposób, że D. G. uniewinnił od popełnienia zarzucanego mu czynu. Orzeczenie Sądu odwoławczego w całości zaskarżył kasacją Prokurator Rejonowy w S. zarzucając w niej „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa, a mianowicie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm., obecnie Dz. U. z 2016 r., poz. 471 ze zm.) polegające na bezpodstawnym jego niezastosowaniu, co doprowadziło do rażącego naruszenia przepisu prawa materialnego – art. 107 § 1 k.k.s., poprzez wadliwe wnioskowanie, że zachowanie D. G. polegające na prowadzeniu działalności w zakresie gier o wygrane pieniężne i rzeczowe na automatach do gier SUOER BANK o numerze SB030, HOT SPOT o numerze HS064, ULTIMATE o numerze ULT064, HOT SPOT o numerze HSL015, HOT SPOT o numerze HLS 018 oraz ULTIMATE o numerze ULT 018, działających w celach komercyjnych, które miały charakter losowy oraz zawierały element losowości i były udostępniane do publicznego korzystania, wbrew przepisom art. 2 ust. 3, art. 3 i art. 6 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy nie wypełnia znamion przestępstwa skarbowego określonego w art. 107 § 1 k.k.s. i w konsekwencji do niezasadnego uniewinnienia D. G. od popełnienia zarzucanego mu czynu przez sąd odwoławczy”. Przy tak sformułowanym zarzucie oskarżyciel publiczny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest zasadna. 4 Analizując pisemne motywy zaskarżonego wyroku zauważyć należy, że przeważająca jego część poświęcona została rozważaniom, co do technicznego charakteru art. 14 ust. 1 u.g.h. oraz konsekwencjom prawnym nie poddania – stosownie do wymogów stawianych przez art. 8 ust. 1 Dyrektywy nr 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. (dalej w tekście Dyrektywa) – notyfikacji Komisji Europejskiej ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych. O ile należy się zgodzić z wywodem Sądu Okręgowego w S. we wskazanych wyżej kwestiach, a także zasadniczo zaakceptować – w odniesieniu do art. 14 ust. 1 u.g.h. – wprawdzie syntetyczne, ale przekonujące rozważania tego Sądu odnośnie braku podstaw do zastosowania w tym wypadku art. 36 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, o tyle trudno podzielić tę część twierdzeń sądu ad quem, w których – w realiach tej sprawy – wykluczył możliwość wypełnienia normy blankietowej art. 107 § 1 k.k.s., regulacją art. 6 ust. 1 u.g.h. Stanowisko sądu odwoławczego jest zresztą w tym przedmiocie niekonsekwentne. Z jednej strony wydawać się może, że Sąd odwoławczy kwestionuje pogląd o nietechnicznym charakterze wspomniane przepisu art. 6 ust. 1 u.g.h., z drugiej odwołuje się do ustaleń faktycznych tej sprawy, z których ma wynikać z kolei brak możliwości uznania, iż prowadzona przez oskarżonego działalność ten konkretny przepis, a więc art. 6 ust. 1 u.g.h., naruszała. W pierwszym z zasygnalizowanych przedmiotów argumentacja Sądu drugiej instancji ograniczyła się do konstatacji, że przepisy art. 6 ust. 1 u.g.h. oraz art. 14 ust. 1 u.g.h. są ze sobą związane i muszą być rozpatrywane łącznie, przy – czym zdaniem tego Sądu – oczywistym jest, że przepisem niejako „źródłowym” polegającym na „urządzaniu” gier na automatach jest art. 14 ust. 1 u.g.h. określając, że jest to możliwe jedynie w kasynach, natomiast art. 6 ust. 1 u.g.h. wskazuje, jakie wymogi musi spełniać osoba prowadząca takie kasyno („na podstawie udzielonej koncesji”). Zauważając wprawdzie pogląd Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyrażony w wyroku z dnia 13 października 2016 r. w sprawie C-303/15, Sąd Okręgowy w rzeczywistości znaczenie tego orzeczenia zakwestionował zapominając, że sąd krajowy nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania wykładni prawa unijnego, odmiennej od tej, jaką w 5 swym orzecznictwie przyjmuje Trybunał Sprawiedliwości UE (zob. w tym przedmiocie uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2017 r., I KZP 17/16, OSNKW 2017, z. 2, poz. 7). Tymczasem pogląd o nietechnicznym charakterze przepisu art. 6 ust. 1 u.g.h. Trybunał wyraził w związku z wykładnią art. 8 ust. 1 powołanej wyżej Dyrektywy, a więc dokonując interpretacji prawa unijnego. Charakterystyczne jest przy tym, że sam sąd ad quem z jednej strony uznaje wiążący charakter orzeczeń Trybunału w odniesieniu do przepisu art. 14 ust. 1 u.g.h., aby następnie poddawać w wątpliwość taką jego kompetencję w odniesieniu do art. 6 ust. 1 u.g.h. Pomija przy tym tę, rozbudowaną argumentację Sądu Najwyższego zawartą w pisemnym uzasadnieniu powołanej wyżej uchwały w sprawie I KZP 17/16, z której wynika obowiązek sądu krajowego, w razie uznania tego za konieczne, wystąpienia do Trybunału z pytaniem prejudycjalnym, którego celem może być zmiana albo uszczegółowienie dotychczasowej wykładni. Uwzględniając powyższe, z tą częścią rozważań Sądu odwoławczego nie można się zgodzić. Sąd karny w ramach samodzielności jurysdykcyjnej może wprawdzie dokonać interpretacji określonego przepisu w sposób odmienny od wyrażonej przez inne sądy, czy nawet Sąd Najwyższy, zawsze jednak poprzedzić to musi całościową wykładnią, a warunku tego nie spełnia samo stwierdzenie, że treści tych orzeczeń i przytoczonej na ich poparcie argumentacji się nie podziela. Nie zmienia to postaci rzeczy, że w wypadku interpretacji prawa unijnego, droga do spowodowania zmiany wykładni przyjętej przez Trybunał Sprawiedliwości UE może być tylko jedna (pytanie prejudycjalne), czego Sąd odwoławczy w tym wypadku nie uczynił. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela też stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że poczynione w tej sprawie ustalenia faktyczne, w tym opis czynu przyjęty w ślad za aktem oskarżenia przez Sąd pierwszej instancji, nie pozwala na ustalenie, czy oskarżony dopuścił się naruszenia, a jeżeli tak to jakich uregulowań prawnych. Zgadzając się z szeroko umotywowanym stanowiskiem skarżącego co do rozumienia takich pojęć jak „urządzanie” oraz „prowadzenie” gier w rozumieniu art. 107 § 1 k.k.s., którego powielanie w tym miejscu uznać należy za zbędne, skupić 6 należy się na tej części zawartego w kasacji wywodu, w którym trafnie zwrócono uwagę, na bezsporne w tej sprawie fakty, które z kolei w powiązaniu z treścią zarzutu przekonują o błędności tej części wywodu Sądu Okręgowego w S., z którego wynika, że Sąd ten w działaniach oskarżonego D. G. nie doszukał się znamion występku stypizowanego w powołanym na wstępie przepisie uzupełnionym regulacją art. 6 ust. 1 u.g.h. Ustalenia poczynione przez sąd meriti w niniejszej sprawie nie pozostawiają wątpliwości, że D. G. prowadził w określonych zarzucie miejscach i czasie na automatach gry mające charakter losowy. W treści zarzutu opisano, że czynił to bez zezwolenia Ministra Finansów wskazując wszakże jednocześnie, iż działalność taka prowadzona była wbrew przepisom ustawy o grach hazardowych, naruszając m.in. art. 6 ust 1 u.g.h. Zdaniem Sądu Okręgowego, skoro w poszczególnych punktach, w których prowadzone był gry, znajdowały się wyłącznie po trzy automaty, to nie możne być mowy o prowadzeniu kasyna, bowiem pozostaje to w opozycji do definicji takiego ośrodka w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a u.g.h. Jest to jednak założenie w sposób oczywisty błędne. Kwestię ograniczenia urządzania gier cylindrycznych, gier w karty, w tym turniejów gry w pokera, gier w kości oraz gier na automatach wyłącznie do kasyn reguluje bowiem art. 14 ust. 1 u.g.h. Gdyby więc Sąd pierwszej instancji ograniczył przypisany oskarżonemu czyn do wypełnienia normy blankietowej art. 107 § 1 k.k.s. wyłącznie dyspozycją art. 14 ust. 1 u.g.h., to nie ulega wątpliwości, że miałoby znaczenie czy określony lokal faktycznie jest kasynem, zgodnie z jego definicją zawartą w powołanym wyżej art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. 1 u.g.h. Sens przepisu art. 6 ust. 1 u.g.h. sprowadza się natomiast do tego, że działalność w zakresie gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości i gier na automatach może być prowadzona po uzyskaniu koncesji na prowadzenie kasyna gry. Nie ma w związku z tym znaczenia, jaka liczba automatów w konkretnym ośrodku została umieszczona, jeżeli bez wskazanej wyżej koncesji tego rodzaju działalności w odniesieniu do wymienionych wyżej gier hazardowych prowadzić – zgodnie z art. 6 ust. 1 u.g.h – w ogóle nie można. Kontekst językowy tego przepisu jest więc oczywisty i bez wątpienia pozostaje w zgodzie z regułami wykładni funkcjonalnej, przede wszystkim ratio legis całej ustawy o grach hazardowych. 7 Trafnie też podniesiono w kasacji, że do uznania, iż wypełnione zostały znamiona przestępstwa skarbowego określonego w art. 107 § 1 k.k.s. nie jest wymagane wprowadzenie do opisu czynu zwrotów ustawowych, w tym wypadku zwrotu „bez wymaganej prawem koncesji”. Wymóg ten – dokładne określenie przy przypisanego oskarżonemu czynu (art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k.) – w pełni oddaje stwierdzenie: „… wbrew przepisom ustawy o grach hazardowych (…), co stanowi naruszenie przepisów (…) art. 6 ust. 1 (…) ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych…” (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 16 lutego 2017 r., II KK 342/16, LEX nr 2241387; z dnia 22 lutego 2017 r., IV KK 282/16, LEX nr 2258048; z dnia 16 marca 2017 r., V KK 21/17, LEX nr 2258063, z dnia 29 marca 2017 r., IV KK 396/16, LEX nr 2281267). Reasumując, sformułowany w kasacji zarzut rażącego naruszenia prawa materialnego, a to art. 6 ust. 1 u.g.h., i w rezultacie również art. 107 § 1 k.k.s., jest zasadny, a ponieważ uchybienie to miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, doprowadziło bowiem do uwolnienia oskarżonego od odpowiedzialności w oparciu o błędną interpretację powołanych przepisów, konieczne było wydanie przez Sąd Najwyższy wyroku kasatoryjnego i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji w celu ponowienia postępowania odwoławczego. Procedując powtórnie Sąd Okręgowy, związany poglądem prawnym sądu kasacyjnego, rozpozna te zarzuty apelacji obrońcy, które przy poprzednim orzekaniu – stosując ograniczenie wynikające z art. 436 k.p.k. – pozostawił poza zakresem kontroli instancyjnej. kc