III KK 28/23

III KK 28/23 POSTANOWIENIE Dnia 20 lipca 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Ryszard Witkowski w sprawie A. C., skazanego z art. 197 § 1 k.k. i innych; po rozpoznaniu 20 lipca 2023 r. w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron w trybie art. 535 § 3 k.p.k., kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z 28 czerwca 2022 r. sygn. IX Ka 555/22, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Sandomierzu z 18 listopada 2021 r. sygn. II K 546/20; p o s t a n o w i ł: 1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną 2. obciążyć skazanego kosztami postępowania kasacyjnego UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Sandomierzu wyrokiem z 18 listopada 2021 r. sygn. II K 546/20 uznał A. C., za winnego tego, że: w okresie od nieustalonego dnia października 2010 r. do 3 lipca 2017 r. w miejscowości Ł. woj. (…) oraz w miejscowości C. woj. (…), znęcał się psychicznie i fizycznie nad żoną J. C. w ten sposób, że znieważał ją słowami obelżywymi, poniżał, zmuszał przemocą do określonego zachowania, wyrzucał ją za drzwi, uniemożliwiając powrót do wnętrza mieszkania, kontrolował, opluwał, wszczynał awantury, w toku których szarpał i ciągnął ją za ręce, uderzał rękami i kolanem po głowie, kopał po pośladkach, czym III KK 28/23 2 w dniu 21 maja 2017 r. powodował obrażenia ciała w postaci sińca przyśrodkowej powierzchni okolicy łokcia prawego, które spowodowały naruszenie czynności narządu jej ciała na czas poniżej siedmiu dni, a nadto, że w okresie od nieustalonego dnia początku 2011 r. do 19 maja 2017 r. w miejscowości Ł. woj. (…) przemocą, polegającą na przytrzymywaniu, chwytaniu i szarpaniu za ręce, wbrew woli i zgody pokrzywdzonej J. C. wyrażanej przez nią słownie oraz poprzez odpychanie go, wyrywanie mu się i uciekanie do łóżka małoletniej córki, z którego przyprowadzał ją siłą, ciągnąc za ręce, dążąc do pokonania oporu J. C., wykorzystując dysproporcję siły, doprowadził w ten sposób J. C. do obcowania płciowego, tj. popełnienia przestępstwa z art. 207 § 1 k.k., art. 157 § 2 k.k. i art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to na mocy art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności (pkt I wyroku). Ponadto, na podstawie art. 41a § 1 i § 4 k.k. w zw. z art. 43 § 1 k.k., orzekł wobec tego oskarżonego, tytułem środka karnego, zakaz kontaktowania się z pokrzywdzoną J. C. w sposób bezpośredni, telefonicznie, listownie i przez środki przekazu elektronicznego oraz zbliżania się do tejże pokrzywdzonej na odległość mniejszą niż 100 metrów – bez zgody sądu – na okres 5 lat, wyjąwszy sprawy dotyczące bezpośrednio małoletniej córki stron – Z. C. (pkt II wyroku) oraz na mocy art. 46 § 2 k.k. orzekł niego – tytułem środka kompensacyjnego, obowiązek zapłaty nawiązki na rzecz pokrzywdzonej J. C. w kwocie 30 000,00 zł (pkt III wyroku), a także zasądził od oskarżonego A. C. na rzecz oskarżycielki posiłkowej J. C. kwotę 6 079,20 złotych – tytułem zwrotu kosztów procesu. W pkt V wyroku zasądził także od oskarżonego kwotę 3 008,89 zł na rzecz Skarbu Państwa – tytułem kosztów sądowych (pkt V wyroku). Po rozpoznaniu apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego, Sąd Okręgowy w Kielcach wyrokiem z 28 czerwca 2022 r. sygn. IX Ka 555/22, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok (pkt I wyroku) oraz rozstrzygnął w przedmiocie zwrotu kosztów związanych z reprezentowaniem J. B. (dawniej C.) przez pełnomocnika w postępowaniu odwoławczym (pkt II wyroku), a także zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa należne koszty sądowe za postępowanie odwoławcze (pkt III wyroku). III KK 28/23 3 Kasację od powyższego wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach wywiódł obrońca skazanego A. C., podnosząc w niej zarzut zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k. w zw. art. 413 § 2 pkt k.p.k. poprzez wydanie przez sąd I instancji i utrzymanie w mocy tego rozstrzygnięcia przez sąd odwoławczy w zakresie orzeczenia środka karnego polegającego na zakazie kontaktowania się z pokrzywdzoną J. C. oraz zbliżania się do niej z wyłączeniem spraw dotyczących bezpośrednio małoletniej córki stron Z. C. Ponadto skarżący zarzucił także zaskarżonemu orzeczeniu rażące naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na treść orzeczenia, tj.: - art. 368 § 2 k.p.k. w zw. z art. 170 § 1 pkt. 2 k.p.k., art. 201 k.p.k. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. poprzez niezasadne pominięcie wniosku dowodowego sformułowanego w apelacji obrońcy o dopuszczenie dowodu z opinii zespołu biegłych; - art. 368 § 2 k.p.k. w zw. z art. 170 § 1 pkt. 2 i 5 k.p.k., art. 7 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. poprzez niezasadne pominięcie wniosku dowodowego sformułowanego w apelacji obrońcy o dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci wydruków całokształtu korespondencji; - art. 433 § 2 k.p.k. w związku art. 457 § 3 k.p.k., poprzez niedokładne rozważenie zarzutów apelacji, ujawnione w pisemnych motywach podjętego rozstrzygnięcia, mające jednocześnie istotny wpływ na jego treść, a to poprzez nienależyte rozpoznanie zarzutu obrazy przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. poprzez nierozważenie przez Sąd Okręgowy wszystkich zarzutów apelacji i powierzchowne przeanalizowanie podniesionych przez obrońcę argumentów. W odpowiedzi na kasację obrońcy, prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Podniesione w kasacji obrońcy zarzuty okazały się oczywiście bezzasadne, co skutkowało rozpoznaniem i oddaleniem kasacji przez Sąd Najwyższy jako oczywiście bezzasadnej w trybie wskazanym w przepisie art. 535 § 3 k.p.k. Oczywista bezzasadność kasacji zachodzi wówczas, kiedy już z pobieżnej analizy III KK 28/23 4 podniesionych przez skarżącego zarzutów w jasny sposób wynika, że są one nietrafne i nie mogą doprowadzić do oczekiwanego przez skarżącego rezultatu w postaci wzruszenia zaskarżonego orzeczenia (postanowienie SN z 1 lipca 2021 r. sygn. II KK 184/21). W powyższym kontekście przypomnieć należy w pierwszej kolejności, iż istotą bezwzględnej podstawy odwoławczej polegającej na sprzeczności w treści orzeczenia uniemożliwiającej jego wykonanie jest wewnętrzna wadliwość samej części dyspozytywnej orzeczenia, a nie subiektywne wątpliwości strony co do możliwości realizacji nałożonych orzeczeniem zakazów (por. postanowienie SN z 23 maja 2017 r. sygn. III KK 164/17 i cyt. tam piśmiennictwo i orzecznictwo). Taki subiektywny charakter ma osąd skazanego i związanego jego umocowaniem obrońcy dopatrujących się sprzeczności w treści orzeczenia uniemożliwiającej w ich ocenie faktyczną realizację nałożonego nim zakazu kontaktu skazanego z pokrzywdzoną. Tymczasem na gruncie niniejszej sprawy nie ma wątpliwości co do osoby objętej zakazem. Nie ma ich także, co do powodów orzeczenia środka karnego, okresu jego trwania i sposobu zachowania objętego zakazem - kontaktowania się i zbliżania do pokrzywdzonej, w sprawach innych, niż te, które bezpośrednio dotyczą córki stron. Tego rodzaju rozstrzygnięcie, nie zawiera sprzeczności uniemożliwiającej jego wykonanie. W realiach niniejszej sprawy trafne jest stanowisko Sądu Okręgowego w Siedlcach wyrażone w uzasadnieniu wyroku z 19 maja 2022 r. sygn. II Ka 203/22, dotyczące specyfiki orzeczonego wobec skazanego środka karnego, na które wskazuje prokurator w odpowiedzi na kasację. Zakaz zbliżania się nie ma charakteru bezwzględnego, tzn. nie obejmuje koniecznych i usprawiedliwionych (uzasadnionych), do których należy zaliczyć w szczególności te wynikające immanentnie ze sprawowaniem władzy rodzicielskiej nad wspólnymi dziećmi, z sąsiedztwa, występowania w jednym postępowaniu prawnym, a w końcu także - spotkań przypadkowych. Zakaz zbliżania się do określonych osób może zostać orzeczony niezależnie od zakazu kontaktowania się z określonymi osobami. Jego orzeczenie nie musi wiązać się z całkowitym brakiem kontaktu sprawcy z daną osobą. Powyższe samo w sobie dowodzi już, że o wystąpieniu przesłanki bezwzględnej z art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k. nie może być mowy. Na marginesie III KK 28/23 5 przypomnieć należy, iż wyjaśnienie ewentualnych wątpliwości co do wykonania orzeczenia możliwe jest w trybie instytucji przewidzianej w art. 13 k.k.w. Tym samym zarzut ten jest bezzasadny i to w stopniu oczywistym. W odniesieniu do drugiego i trzeciego zarzutu tj. odnoszących się do pominięcia wniosków dowodowych: o zasięgniecie opinii biegłych i przeprowadzenia dowodu z wydruków korespondencji, zauważyć należy, iż tego rodzaju wniosek został skierowany na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji, natomiast w postępowaniu odwoławczym został złożony powtórnie, co skutkowało pozostawieniem go bez rozpoznania, o czym strony zostały poinformowane przez przewodniczącego składu orzekającego. Argumentacja przedstawiona przez skarżącego wskazująca na brak oceny podstaw faktycznych wniosku i lakoniczność uzasadnienia sądu, nie znajduje potwierdzenia w rzeczywistości procesowej. Sąd drugiej instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przeprowadził rozważania związane z przydatnością opinii biegłych do rozstrzygnięcia sprawy, a ta ocena ma charakter aprioryczny i dyskrecjonalny. Zawarta w art. 368 § 2 k.p.k. przesłanka oddalenia tego samego wniosku dowodowego odnosi się do postępowania sądowego, w tym również postępowania odwoławczego (art. 458 k.p.k.). Może to więc mieć miejsce, gdy w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji wniosek dowodowy został oddalony i następnie ponownie zgłoszony przed sądem drugiej instancji. Kierując się regułą wykładni językowej lege non distinguente, ze zwrotu „postępowanie przed sądem” można wywodzić, iż art. 368 § 2 k.p.k. przewidujący podstawę do nierozpoznania wniosku, obejmuje sytuacje, kiedy o oddaleniu wniosku dowodowego zdecydował sąd rozpoznający sprawę w innym składzie, czy w innej instancji. Należy więc przez to rozumieć, iż podstawa do nierozpoznania wniosku o dopuszczenie tego samego dowodu zachodzi w każdej sytuacji, gdy wcześniej wniosek dowodowy został oddalony, nowy zaś oparty został na tych samych podstawach faktycznych (zob. postanowienie SN z 29 listopada 2022 r. sygn. II KK 55/220 oraz postanowienie SN z 9 listopada 2022 r. sygn. V KK 431/22). W takim stanie rzeczy, nie sposób stwierdzić, aby jakkolwiek sąd odwoławczy mógł dopuścić się obrazy art. 368 § 2 k.p.k., albowiem sąd stwierdzając, iż wniosek dowodowy został oparty na tych samych podstawach III KK 28/23 6 faktycznych co ten zgłoszony przed sądem pierwszej instancji, był umocowany do pozostawienia go bez rozpoznania, co też przewodniczący składu uczynił i oznajmił stronom (k. 1274). W takiej sytuacji nie może być także mowy o obrazie art. 170 § 1 pkt 2 i 5 k.p.k., gdyż sąd odwoławczy nie oddalał wniosku dowodowego, a pozostawiał go bez rozpoznania, do czego był uprawniony na mocy art. 368 § 2 k.p.k. Niemniej, rozpoznając zarzut apelacyjny związany z zaniechaniem przeprowadzenia przez sąd meriti dowodów, sąd odwoławczy, pomimo uprzedniego pozostawienia wniosków w tym zakresie bez rozpoznania, pochylił się także nad kwestią zasadności ich przeprowadzenia. W tym zakresie też podzielił stanowisko sądu pierwszej instancji, odnoszące się do braku podstaw przeprowadzenia poszczególnych dowodów, a nadto w ramach rozważanego tam zarzutu, wskazał, dlaczego takowa opinia biegłych oraz dowód z wydruku rozmów pozostają nieprzydatne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy (Ad. VIII formularza uzasadnienia wyroku). Konkludując powyższe rozważania, sąd odwoławczy stwierdzając, iż wnioski dowodowe zostały uprzednio złożone i rozpoznane przed sądem pierwszej instancji, co jak wynika z akt sprawy, miało miejsce na rozprawie 20 kwietnia 2021 r. (k. 1002v) oraz uznając, iż były one tożsame ze zgłoszonymi wcześniej, był zwolniony od ich merytorycznej oceny, z uwagi na treść art. 368 § 2 k.p.k., stanowiącego element mechanizmu zapobiegającego przedłużaniu postępowania. W kontekście obrazy art. 201 k.p.k. oraz art. 7 k.p.k. towarzyszącej sformułowanym przez skarżącego zarzutom podniesionym w pkt 2 i 3 kasacji przypomnieć należy, iż o naruszeniu przepisów art. 7 k.p.k., art. 167 k.p.k., art. 366 § 1 k.p.k., art. 201 § 1 k.p.k., art. 410 k.p.k. w postępowaniu odwoławczym można mówić wtedy, gdy sąd odwoławczy, uzupełniając postępowanie dowodowe i prowadząc własną analizę zgromadzonego materiału dowodowego, orzeka reformatoryjnie, zatem odmiennie co istoty sprawy. Natomiast taka koincydencja w niniejszej sprawie nie zaistniała. Rolą sądu odwoławczego było rozważenie zarzutów podniesionych w apelacji, dokonanie oceny ich słuszności i danie temu wyrazu w uzasadnieniu wyroku. Stąd też jedynie w zakresie tych czynności skarżący mógł się poruszać, poszukując w procedowaniu sądu odwoławczego III KK 28/23 7 rażącego naruszenia prawa, mogącego mieć istotny wpływ na treść skarżonego wyroku (zob. wyrok SN z 8 listopada 2016 r. sygn. V KK 281/16). Na uwzględnienie nie zasługiwał także czwarty zarzut kasacji obrońcy, podnoszący obrazę art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 2 k.p.k. Zarzutu i zawarta w nim argumentacja w istocie stanowi polemikę z rozważaniami sądu odwoławczego, których rezultatem było uznanie apelacyjnych zarzutów obrońcy, w zakresie obrazy art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k., za niezasadne. Analiza treści uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego jednoznacznie wskazuje, iż sąd drugiej instancji w sposób szczegółowy, a co najistotniejsze wyczerpujący odniósł się do kwestii obrazy art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k. Sąd drugiej instancji, w ocenie Sądu Najwyższego, uczynił zadość obowiązkowi odniesienia się w sposób wyczerpujący do argumentów apelacji obrońcy, tym samym wywiązując się z obowiązku wynikającego z treści art. 433 § 2 k.p.k. jak i art. 457 § 3 k.p.k., o czym świadczy treść uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach. Ów sąd odniósł się do podniesionych zarzutów w sposób wręcz drobiazgowy, co ukazało całkowitą bezzasadność zawartych tam twierdzeń skarżącego. Analiza wyszczególnionych uchybień w jego treści, których dopuścić się miał sąd odwoławczy, w zestawieniu z treścią wspomnianego wyżej uzasadnienia, prowadzi do wniosku, iż obrońca pod pozorem obrazy przepisów dotyczących kontroli odwoławczej w istocie polemizuje z ustaleniami poczynionymi przez sąd meriti, a następnie zaaprobowanymi przez sąd ad quem. W świetle przebiegu postępowania karnego w niniejszej sprawie taki sposób konstruowania zarzutu kasacyjnego ocenić należy jako próbę poddania ponownej kontroli odwoławczej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Ta zaś wsparta szczegółową, a przede wszystkim, wyczerpującą argumentacją Sądu Okręgowego w Kielcach, jako uwzględniająca zasady prawidłowego rozumowania oraz wskazania wiedzy i doświadczenia życiowego, pozostaje pod ochroną art. 7 k.p.k. Sąd drugiej instancji rzetelnie wykazał, dlaczego uznał zarzuty apelacyjne m.in. z zakresu obrazy art. 7 i 410 k.p.k. za niezasadne, czego skutkiem było zaaprobowanie przekonania Sądu Rejonowego w Sandomierzu, co do prawidłowości powziętych ustaleń faktycznych. W szczególności sąd ad quem prawidłowo ocenił zeznania świadków, a także trafnie zinterpretował okoliczności III KK 28/23 8 związane ze sprawą rozwodową małżonków C. i ich znacznie dla całokształtu ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Przy tym także szeroko odniósł się do wiarygodności poszczególnych świadków oraz odniósł się do kwestii związanych z m.in. z procesowym wykorzystaniem opinii biegłej psycholog i przedstawioną w niej i interpretacją co do wiarygodności małoletniego dziecka stron (Ad I.3). Lektura uzasadnienia kasacji w zakresie naruszeń wyszczególnionych w pkt 4, nie dostarcza natomiast żadnych argumentów, które mogłyby stać się podstawą ich zaaprobowania. Prowadzi to do konkluzji, iż podniesione w kasacji zarzuty – choć powierzchownie sygnalizują naruszenia prawa procesowego, w rzeczywistości opierają się na odmiennej ocenie materiału dowodowego, a więc kwestionują ustalenia faktyczne. Mając na uwadze powyższe rozważania, orzeczono o oddaleniu kasacji jako oczywiście bezzasadnej, jednocześnie obciążając skazanego obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania kasacyjnego (art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k.). (B.B.) [ms]