III KK 303/14

Sygn. akt III KK 303/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 października 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Puszkarski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Krzysztof Cesarz SSN Józef Dołhy Protokolant Teresa Jarosławska w sprawie A. S. w przedmiocie wyroku łącznego po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 28 października 2014 r., kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 13 maja 2014 r., utrzymującego w mocy wyrok łączny Sądu Okręgowego w L. z dnia 16 grudnia 2013 r. uchyla wyrok w zaskarżonej części, tj. utrzymującej w mocy rozstrzygnięcia zawarte w pkt I i III sądu pierwszej instancji, i w tym zakresie sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym Sądowi Apelacyjnemu. UZASADNIENIE 2 A. S. został skazany prawomocnymi wyrokami: 1. Sądu Rejonowego w L. z dnia 22 lipca 2003 r., w sprawie III K …/02, za czyn z art 280 § 1 k.k., popełniony w dniu 10 października 2002 r., na karę 2 lat pozbawienia wolności, której wykonanie zawieszono na okres próby wynoszący 4 lata i na karę grzywny w wysokości 60 stawek dziennych, z ustaleniem wysokości jednej stawki na kwotę 15 złotych. Na poczet orzeczonej kary grzywny zaliczono skazanemu okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie w dniu 10 października 2002 r. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2005 r. Sąd Rejonowy w L. zarządził wykonanie kary pozbawienia wolności, a postanowieniem z dnia 15 lutego 2006 r. zarządził wykonanie 30 dni zastępczej kary pozbawienia wolności za nieuiszczoną grzywnę; 2. Sądu Rejonowego w L. z dnia 24 października 2003 r. w sprawie IX K …/03, za czyny z art. 280 § 1 k.k. oraz z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k., popełnione w dniach 13 lutego 2003 r. i 19 lutego 2003 r. przy uznaniu, iż czyny te stanowią ciąg przestępstw z art. 91 § 1 k.k., na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 60 stawek dziennych grzywny, z ustaleniem wysokości jednej stawki na kwotę 20 złotych. Na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zaliczono skazanemu okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od 19 lutego 2003 r. do 24 października 2003 r.; 3. Sądu Rejonowego w L. z dnia 24 września 2004 r. w sprawie III K …/04, za czyn za art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., popełniony w dniu 8 grudnia 2003 r., na karę 2 lat i 10 miesięcy pozbawienia wolności; 4. Sądu Rejonowego w K. z dnia 26 października 2006 r. w sprawie II K …/04, za czyn z art. 197 § 1 i 3 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., popełniony w dniu 26 maja 2004 r., na karę 4 lat pozbawienia wolności; 5. Sądu Okręgowego w L. z dnia 20 października 2011 r. w sprawie IV K …/11, za czyn z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 156 § 3 k.k. w zw. z art.156 § 1 pkt 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., popełniony 11 lutego 2003 r., na karę 8 lat pozbawienia wolności. Wyrok ten został zmieniony w zakresie opisu czynu, jego kwalifikacji prawnej oraz wymiaru kary wyrokiem Sądu 3 Apelacyjnego z dnia 4 czerwca 2013 r., który kwalifikując czyn popełniony przez oskarżonego z art. 13 § 2 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art.156 § 1 pkt 2 k.k. w zb. z art. 155 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., wymierzył mu karę 5 lat pozbawienia wolności. Wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w K. z dnia 5 lutego 2007 r., sygn. akt II K …/06, kary wymierzone wyrokami opisanymi w pkt 3 i 4 połączono i orzeczono wobec skazanego karę łączną 5 lat pozbawienia wolności. Sąd Okręgowy w L. wyrokiem łącznym z dnia 16 grudnia 2013 r., sygn. akt IV K …/13, w pkt I na podstawie art. 85 k.k., art. 86 § 1 k.k. oraz art. 569 § 1 i 2 k.p.k. połączył jednostkowe kary pozbawienia wolności wymierzone wyrokami opisanymi w pkt 1, 2 i 5, orzekając wobec skazanego karę łączną 10 lat pozbawienia wolności i określając, w pkt III, podlegające zaliczeniu na poczet tej kary okresy odbytych kar. Nadto, w pkt II, połączył kary grzywny wymierzone wyrokami opisanymi w pkt 1 i 2, orzekając karę łączną 60 stawek dziennych grzywny, z ustaleniem wysokości jednej stawki na kwotę 20 zł. Orzekł, że w pozostałym zakresie wymienione wyroki podlegają odrębnemu wykonaniu, a na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. umorzył postępowanie w przedmiocie wydania wyroku łącznego obejmującego skazania w sprawach objętych wspomnianym wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w K., sygn. akt II K …/06. Wyrok ten, w części ujętej w pkt I, tj. zawierającej orzeczenie o karze łącznej pozbawienia wolności, zaskarżył obrońca skazanego. Jako zasadniczy zarzut podniósł wymierzenie kary rażąco niewspółmiernej, wywodząc, że kara łączna powinna zostać orzeczona na zasadzie absorpcji i postulując zmianę wyroku poprzez wymierzenie skazanemu kary łącznej 8 lat pozbawienia wolności. Po rozpoznaniu apelacji Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 13 maja 2014 r., utrzymał w mocy wyrok Sądu pierwszej instancji, uznając apelację za oczywiście bezzasadną. Nadto rozstrzygnął o wynagrodzeniu obrońcy z urzędu oraz o wydatkach postępowania odwoławczego, zwalniając skazanego od ich uiszczenia. Wobec niezłożenia przez żadną ze stron stosownego wniosku, uzasadnienie wyroku nie zostało sporządzone. 4 Kasację od prawomocnego wyroku Sądu odwoławczego wniósł Prokurator Generalny. Na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. zaskarżył wyrok na korzyść skazanego w zakresie utrzymania w mocy rozstrzygnięcia zawartego w punkcie I wyroku sądu pierwszej instancji o połączeniu kar pozbawienia wolności, orzeczonych w sprawach Sądu Rejonowego w L. o sygnaturach: III K …/02 i IX K …/03 oraz Sądu Okręgowego w L., orzeczonej w sprawie o sygnaturze IV K …/11, oraz w zakresie utrzymania w mocy akcesoryjnego rozstrzygnięcia zawartego w punkcie III tego wyroku. Zarzucił „rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., polegające na przeprowadzeniu nienależytej kontroli odwoławczej oraz utrzymaniu w mocy rażąco niesprawiedliwego wyroku łącznego, wydanego z naruszeniem przepisu prawa materialnego – art. 86 § 1 k.k., polegającym na wymierzeniu kary łącznej pozbawienia wolności w wymiarze 10 lat w sytuacji, gdy suma kar jednostkowych podlegających łączeniu wynosiła 9 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, do którego to naruszenia doszło w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w wyniku naruszenia art. 410 k.p.k., polegającego na zaniechaniu oparcia wyroku na podstawie całokształtu okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej”. Autor kasacji wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym Sądowi Apelacyjnemu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna, co sprawia, że możliwe było jej uwzględnienie w trybie art. 535 § 5 k.p.k. – na posiedzeniu bez udziału stron. Mimo braku uzasadnienia zaskarżonego wyroku, bez ryzyka błędu można przyjąć, że Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy wyrok Sądu pierwszej instancji z tego samego powodu, dla którego Sąd ten wymierzył A. S. karę łączną pozbawienia wolności z obrazą art. 86 § 1 k.k., bo przewyższającą sumę kar wymierzonych skazanemu za poszczególne przestępstwa. Nie ulega wątpliwości, że do nieprawidłowości w orzekaniu sądów obu instancji doszło wobec niedostrzeżenia, co odnosi się również do obrońcy, który kwestii nie podniósł w apelacji, że w sprawie, w której w pierwszej 5 instancji wyrok pod sygn. IV K …/11 wydał Sąd Okręgowy w L., prawomocnie wymierzono skazanemu karę nie 8, ale 5 lat pozbawienia wolności. Tak bowiem w ponowionym, wobec uchylenia przez Sąd Najwyższy wcześniej wydanego wyroku, postępowaniu odwoławczym rozstrzygnął Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 4 czerwca 2013 r., zmieniając wyrok Sądu pierwszej instancji (k. 674). Fakt ten nie został odnotowany przez Sąd Okręgowy w części wstępnej wyroku łącznego, opisującej treść poszczególnych wyroków, będących podstawą orzekania w przedmiocie wyroku łącznego, ani w uzasadnieniu tego wyroku, w którym ponownie przytoczono treść wspomnianych wyroków, chociaż z protokołu rozprawy wynika, że ujawniono m.in. akta sprawy Sądu Okręgowego w L. IV K …/11 (k. 58 odw. akt sprawy IV K …/13). Zasadnie zatem wskazał Prokurator Generalny, iż w postępowaniu o wydanie wyroku łącznego Sąd Okręgowy naruszył nie tylko art. 86 § 1 k.k., ale też art. 410 k.p.k. To właśnie uchybienie, o charakterze proceduralnym, skutkowało zaistnieniem obrazy prawa materialnego. W rozpatrywanej sprawie wyrok Sądu pierwszej instancji został przez obrońcę zaskarżony w związku z poglądem, że wymierzona skazanemu kara łączna pozbawienia wolności jest rażąco niewspółmierna, a karą prawidłową będzie kara ukształtowana na zasadzie pełnej absorpcji. Wypada zatem uznać, że obligowało to Sąd odwoławczy do przeprowadzenia kontroli orzeczenia o karze łącznej pozbawienia wolności w pełnym zakresie, w tym do sprawdzenia, czy granice tej kary Sąd a quo ustalił prawidłowo. W takim razie jako problematyczny jawi się pogląd Prokuratora Generalnego, iż uchybienie normie art. 433 § 1 k.p.k. należy także wiązać treścią art. 440 k.p.k. W kasacji prawidłowo wskazano jednak na istotę sygnalizowanej nieprawidłowości, która polega na przeprowadzeniu nienależytej kontroli odwoławczej i utrzymaniu w mocy wyroku sprzecznego z prawem, co jest niemożliwe do zaakceptowania zwłaszcza w sytuacji, gdy skazanemu wymierzono karę łączną pozbawienia wolności z przekroczeniem górnej granicy ustawowego zagrożenia. Nieskorygowanie wyroku niezgodnego z art. 86 § 1 k.k. sprawiło też, że uchybienie to przeniknęło do wyroku zaskarżonego kasacją. Dlatego konieczne było uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części, tj. utrzymującej w mocy rozstrzygnięcia zawarte w pkt I i III Sądu pierwszej 6 instancji, i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd Apelacyjny wyda wyrok, który sprawi, że prowadzone z inicjatywy A. S. postępowanie o wydanie wyroku łącznego będzie wolne od nieprawidłowości. W związku z tym, o ile we własnym zakresie będzie orzekał o karze łącznej pozbawienia wolności zwróci też uwagę, respektując zasadę niepogarszania sytuacji skazanego, w jaki sposób kształtował tę karę Sąd pierwszej instancji, w tym na ile odbiegała ona od najsurowszej kary jednostkowej, za którą Sąd a quo uważał karę 8 lat pozbawienia wolności. Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.